વાયુપુરાણમ્

બાલાનાઞ્ચૈવ ગોપ્ત્રે ચ બાલક્રીડનકાય ચ। નમઃ શુદ્ધાય બુદ્ધાય ક્ષોભણાયાક્ષતાય ચ ।। ૩૦.

બાળકોના રક્ષક અને બાળક્રીડામાં આનંદ માણનારા ભગવાનને વંદન. શુદ્ધ, બુદ્ધિમાન, ઉથલપાથલ કરનારા અને અખંડિત એવા પ્રભુને પણ નમન.

તરઙ્ગાઙ્કિતકેશાય મુક્તકેશાય વૈ નમઃ। નમઃ ષટ્કર્મનિષ્ઠાય ત્રિકર્મનિરતાય ચ ।। ૩૦.

લહેરિયાં વાળ ધરાવનારા અને ખુલ્લા વાળવાળા ભગવાનને વંદન. છ પ્રકારના કર્મોમાં સ્થિર અને ત્રણ પ્રકારના કર્મોમાં તત્પર એવા પ્રભુને પણ નમન.

વર્ણાશ્રમાણાં વિધિવત્ પૃથક્કર્મપ્રવર્તિને। મનો ઘોષાય ઘોષ્યાય નમઃ કલકલાય ચ ।। ૩૦.

વર્ણ અને આશ્રમના નિયમિત ફરજોને અલગ અલગ રીતે ચલાવનારા ભગવાનને વંદન. જેમનું મન ધ્વનિ છે, જેમનું ગુણગાન થાય છે અને જે કલકલાટરૂપ છે, એવા પ્રભુને પણ નમન.

શ્વેતપિઙ્ગલનેત્રાય કૃષ્ણરક્તક્ષણાય ચ । ધર્માર્થ કામમોક્ષાય ક્રથાય કથનાય ચ ।। ૩૦.

શ્વેત અને પીળા નેત્રવાળા તથા કાળા અને લાલ ક્ષણવાળા ભગવાનને વંદન. ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષરૂપ, રડક અને કહાનાર એવા પ્રભુને પણ નમન.

સાઙ્ખ્યાય સાઙ્ખ્યમુખ્યાય યોગાધિપતયે નમઃ। નમોરથ્યવિરથ્યાય ચતુષ્પથરતાય ચ ।। ૩૦.

સાંખ્ય અને શ્રેષ્ઠ સાંખ્ય સ્વરૂપ તથા યોગના સ્વામી એવા ભગવાનને વંદન. રથવાળા અને રથ વિના, તેમજ ચૌમાર્ગ પર આનંદ માણનારા પ્રભુને પણ નમન.

કૃષ્ણા જિનોત્તરીયાય વ્યાલયજ્ઞોપવીતિને। ઈશાનવજ્રસંહાય હરિકેશ નમોઽસ્તુ તે। અવિવેકૈકનાથાય વ્યક્તાવ્યક્ત નમોઽસ્તુ તે ।। ૩૦.

કાળી કૃષ્ણમૃગચર્મ ધારણ કરનારા અને સાપને યજ્ઞોપવીત તરીકે પહેરનારા ભગવાનને વંદન. વજ્રના સ્વામી, હરિકેશ, અવિવેકીનો એકમાત્ર આશ્રય અને પ્રગટ-અપ્રગટ સ્વરૂપ પ્રભુને પણ નમન.

કામ કામદ કામધ્ન ધૃષ્ટોદૃપ્તનિષૂદન। સર્વ સર્વદ સર્વજ્ઞ સન્ધ્યારાગ નમોઽસ્તુ તે ।। ૩૦.

કામ, કામ આપનારા, કામનો નાશ કરનારા, ધીર અને દમદાર દુષ્ટોને દમન કરનારા ભગવાનને વંદન. સર્વરૂપ, સર્વ આપનારા, સર્વજ્ઞ અને સંધ્યાના રંગવાળા પ્રભુને પણ નમન.

મહાબાલ મહાબાહો મહાસત્ત્વ મહાદ્યુતે। મહામેઘવરપ્રેક્ષ મહાકાલ નમોઽસ્તુ તે ।। ૩૦.

મહાબળવાન, મહાબાહુ, મહાસત્તાવાન અને મહાપ્રભા ધરાવનારા ભગવાનને વંદન. મહામેઘ જેવી નજરવાળા અને મહાકાળ સ્વરૂપ પ્રભુને પણ નમન.

સ્થૂલજીર્ણણાઙ્ગજટિને વલ્કલાજિનધારિણે। દીપ્તશૂર્યાગ્નિજટિને વલ્કલાજિનવાસસે। સહસ્રસૂર્યપ્રતિમ તપોનિત્ય નમોઽસ્તુ તે ।। ૩૦.

મોટા, વૃદ્ધ અંગવાળા, જટાવાળા અને વલ્કલ તથા મૃગચર્મ ધારણ કરનારા ભગવાનને વંદન. દીપ્ત સૂર્ય અને અગ્નિ જેવી જટાવાળા, વલ્કલ-મૃગચર્મ પહેરનાર, હજાર સૂર્ય સમાન તેજવાળા અને સદા તપમાં લીન એવા પ્રભુને પણ નમન.

ઉન્માદનશતાવર્ત્ત ગઙ્ગાતોયાર્દ્ધમૂર્દ્ધજ। ચન્દ્રાવર્ત્ત યુગાવર્ત્ત મેઘાવર્ત્ત નમોઽસ્તુ તે ।। ૩૦.

શતબધા ઉન્માદ ફેરવનારા અને ગંગાજળથી અર્ધમસ્તક ભીંજાવનારા ભગવાનને વંદન. ચંદ્ર, યુગ અને મેઘને ફેરવનારા પ્રભુને પણ નમન.

ત્વમન્નમન્નકર્ત્તા ચ અન્નદશ્ચ ત્વમેવ હિ। અન્નસ્રષ્ટા ચ પક્તા ચ પક્વભુક્તપચે નમઃ ।। ૩૦.

તમે જ અન્ન, અન્ન બનાવનાર અને અન્ન આપનાર છો. અન્ન સર્જનાર, રસોઈ કરનાર અને પકાવેલું ખાવા-પચાવનાર ભગવાનને પણ નમન.

જરાયુજોઽણ્ડજશ્ચૈવ સ્વેદજોદ્ભિજ્જ એવ ચ। ત્વમેવ દેવદેવશો ભૂતગ્રામશ્ચતુર્વિધઃ ।। ૩૦.૨૨૬ . ચરાચરસ્ય બ્રહ્મા ત્વં પ્રતિહર્ત્તા ત્વમેવ ચ। ત્વમેવ બ્રહ્મવિદુષામપિ બ્રહ્મવિદાં વરઃ ।। ૩૦.

જરૂમાથી, અંડાથી, સ્વેદથી અને અંકુરથી જન્મેલા ચાર પ્રકારના જીવોના સ્વામી, દેવોના દેવ, ચાલતા-અચલના સર્જનહાર અને સંહારક, તથા બ્રહ્મજ્ઞાનીઓમાં પણ શ્રેષ્ઠ એવા ભગવાન તમે જ છો.

સત્ત્વસ્ય પરમા યોનિરબ્વાયુજ્યોતિષાં નિધિઃ। ઋક્સામનિ તથોઙ્કારમાહુસ્ત્વાં બ્રહ્મવાદિનઃ ।। ૩૦.

સત્તાનું પરમ મૂળ, પવનરહિત પ્રકાશનો ખજાનો, ઋગ્વેદ, સામવેદ અને ઓમકાર સ્વરૂપ એવા ભગવાન તરીકે બ્રહ્મજ્ઞાની લોકો તમને ઓળખે છે.

હવિર્હાવી હવો હાવી હુવાં વાચાહુતિઃ સદા। ગાયન્તિ ત્વાં સુરશ્રેષ્ઠ સામગા બ્રહ્મવાદિનઃ ।। ૩૦.

તમે જ હવન, હવન કરનાર, હવનની વસ્તુ, સ્વીકારનાર અને વાણીથી અર્પણ થનાર છો. દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, સામગાન ગાવનારા અને બ્રહ્મજ્ઞાની લોકો તમારી સ્તુતિ કરે છે.

યજુર્મયો ઋઙ્મયસ્વ સામાથર્વમયસ્તથા। પઠ્યસે બ્રહ્મવિદ્ભિસ્ત્વં કલ્પોપનિષદાં ગણૈઃ ।। ૩૦.

તમે યજુર, ઋક, સામ અને અથર્વવેદ સ્વરૂપ છો. બ્રહ્મજ્ઞાની, કલ્પ અને ઉપનિષદના ગૃહો દ્વારા તમારું પઠન થાય છે.

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રા વર્ણાવરાશ્ચ યે। ત્વામેવ મેઘસઙ્ઘાશ્ચ વિશ્વસ્ત નિતગર્જ્જિતમ્ ।। ૩૦.

બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય, શૂદ્ર અને નીચ વર્ણના લોકો, મેઘસમૂહ અને વિશ્વનું ગર્જન—allમાં તમે જ રહેલા છો.

સંવત્સરસ્ત્વમૃતવો માસા માસાર્દ્ધમેવ ચ। કલા કાષ્ઠા નિમેષાશ્ચ નક્ષત્રાણિ યુગા ગ્રહાઃ ।। ૩૦.

તમે જ વર્ષ, ઋતુ, મહિના, અર્ધમાસ, કળા, ક્ષણ, પળ, તારાઓ, યુગ અને ગ્રહો સ્વરૂપ છો.

વૃષાણાં કકુદં ત્વં હિગિરીણાં શિખરાણિ ચ। સિંહો મૃગાણાં પતતાં તાર્ક્ષ્યોઽનન્તશ્ચ ભોગિનામ્ ।। ૩૦.

તમે વાછરડાઓમાં કૂંપળ જેવા, પર્વતોમાં શિખરો જેવા, પ્રાણીઓમાં સિંહ, ઉડનારાઓમાં ગરુડ અને સાપોમાં અનંત છો.

ક્ષીરોદો હ્યુદધીનાઞ્ચ યન્ત્રાણાં ધનુરેવ ચ। વજ્રમ્પ્રહરણાનાઞ્ચ વ્રતાનાં સત્યમેવ ચ ।। ૩૦.

પાણીઓમાં સાગર, સાધનોમાં ધનુષ્ય, શસ્ત્રોમાં વજ્ર અને વ્રતોમાં સત્ય તમે જ છો.

ઇચ્છા દ્વેષશ્ચ રાગશ્ચ મોહઃ ક્ષામો દમઃ શમઃ। વ્યવસાયો ધૃતિર્લોભઃ કામક્રોધૌ જયાજયૌ ।। ૩૦.

ઇચ્છા, દ્વેષ, રાગ, મોહ, થાક, દમન, શાંતિ, નિશ્ચય, ધીરજ, લોભ, કામ, ક્રોધ, વિજય અને હાર — બધું તમે જ છો.

ત્વં ગદી ત્વં શરી ચાપિ ખટ્વાઙ્ગી ઝર્ઝરી તથા । છેત્તા ભેત્તા પ્રહર્ત્તા ચ ત્વં નેતાપ્યન્તકો મતઃ ।। ૩૦.

તમે ગદા, બાણ, ખડગ, ઢોલ, કાપનાર, ફોડનાર, મારનાર અને નેતા તથા અંત લાવનાર પણ છો.

દશલક્ષણસંયુક્તો ધર્મોઽર્થઃ કામ એવ । ઇન્દ્રઃ સમુદ્રાઃ સરિતઃ પલ્વલાનિ સરાંસિ ચ ।। ૩૦.

દસ ગુણોથી યુક્ત ધર્મ, સંપત્તિ, ઇચ્છા, ઇન્દ્ર, સમુદ્રો, નદીઓ, તળાવો અને સરોવર — બધું તમે જ છો.

લતાવલ્લી તૃણૌષધ્યઃ પશવો મૃગપક્ષિણઃ। દ્રવ્યકર્મગુણારમ્ભઃ કાલપુષ્પફલપ્રદઃ ।। ૩૦.

લતાવલ્લી, ઘાસ, ઔષધિઓ, પશુ, જંગલી પ્રાણી, પક્ષીઓ, પદાર્થો, કર્મો, ગુણો, સમય, ફૂલો અને ફળો — બધું તમારું સ્વરૂપ છે.

આદિશ્વાન્તશ્ચ મધ્યશ્ચ ગાયત્ર્યોઙ્કાર એવ ચ। હરિતો લોહિતઃ કૃષ્ણો નીલઃ પીતસ્તથારુણઃ ।। ૩૦.

આરંભ, અંત અને મધ્ય; ગાયત્રી, ઓમકાર; લીલો, લાલ, કાળો, વાદળી, પીળો અને લાલચટ્ટ—all તમે જ છો.

કદ્રુશ્ચ કપિલશ્ચૈવ કપોતો મેચકસ્તથા। સુવર્ણરેતા વિખ્યાતઃ સુવર્ણ શ્ચાપ્યતો મતઃ ।। ૩૦.

કદ્રુ, કપિલ, કપોત, મેચક, પ્રસિદ્ધ સુવર્ણરેત અને સુવર્ણ — એ બધું તમે જ છો.

સુવર્ણનામા ચ તથા સુવર્ણપ્રિય એવ ચ। ત્વમિન્દ્રોઽથ યમશ્ચૈવ વરુણો ધનદોઽનલઃ ।। ૩૦.

સુવર્ણનામા અને સુવર્ણપ્રિય પણ તમે જ છો; તમે ઇન્દ્ર, યમ, વરુણ, કુબેર અને અગ્નિ છો.

ઉત્ફુલ્લશ્ચિત્રભાનુશ્ચ સ્વર્ભાનુર્ભાનુરેવ ચ। હોત્રં હોતા ચ હોમસ્ત્વં હુતઞ્ચ પ્રહુતં પ્રભુઃ ।। ૩૦.

ઉદ્ભિન્ન, રંગબેરંગી, તેજસ્વી; સ્વર્ભાનુ અને ભાનુ; હવન, યજમાન, યજ્ઞ, હોદાન, શ્રેષ્ઠ હવન અને સ્વામી — તમે જ છો.

સુપર્ણઞ્ચ તથા બ્રહ્મ યજુષાં શતરુદ્રિયમ્। પવિત્રાણાં પવિત્રં ચ મઙ્ગલાનાઞ્ચ મઙ્ગલમ્ ।। ૩૦.

સુપર્ણ, બ્રહ્મા, યજુરવેદ, શતરુદ્ર; પવિત્રોમાં પવિત્ર અને શુભમાં શ્રેષ્ઠ તમે જ છો.

ગિરિઃ સ્તોકસ્તથા વૃક્ષો જીવઃ પુદ્ગલ એવ ચ। સત્ત્વં ત્વઞ્ચ રજસ્ત્વઞ્ચ તમશ્ચ પ્રજનં તથા ।। ૩૦.

પર્વત, ટેકરી, વૃક્ષ, જીવ, વ્યક્તિ; સત્વ, રજ, તમસ અને ઉત્પત્તિ પણ તમે જ છો.