વાયુપુરાણમ્

સર્વા હ્યસ્મિન્ દેવતાસ્તે ગાવો ગોષ્ઠ ઇવાસતે। શરીરન્તે પ્રપશ્યામિ સોમમગ્નિં જલેશ્વરમ્ ।। ૩૦.

બધી દેવતાઓ તમારી અંદર ગૌશાળામાં ગાયોની જેમ વસે છે; શરીરનાં અંતે હું સોમ, અગ્નિ અને જળના ઈશ્વરને જોઈ શકું છું.

આદિત્યમથ વિષ્ણુઞ્ચ બ્રહ્માણં સબૃહસ્પતિમ્। ક્રિયા કાર્ય્યં કારણઞ્ચ કર્ત્તા કરણમેવ ચ ।। ૩૦.

તમે આદિત્ય, વિષ્ણુ, બ્રહ્મા અને બૃહસ્પતિ છો; ક્રિયા, કાર્ય, કારણ, કરનાર અને સાધન પણ તમે જ છો.

અસચ્ચ સદસચ્ચૈવ તથૈવ પ્રભવાવ્યયમ્। નમો ભવાય શર્વાય રુદ્રાય વરદાય ચ ।। ૩૦.

તમે અસત અને સત બંને છો, તેમ જ પ્રભવ અને અવિનાશી પણ છો; ભવ, શર્વ, રુદ્ર અને વરદાતા, તમને વંદન છે.

પશૂનાં પતયે ચૈવ નમસ્ત્વન્ધકઘાતિને। ત્રિજટાય ત્રિશીર્ષાય ત્રિશૂલવરધારિણે ।। ૩૦.

પશુઓના સ્વામી અને અંધકના સંહારક, ત્રિજટા, ત્રિશીર્ષા અને શ્રેષ્ઠ ત્રિશૂલ ધારણ કરનારને વંદન.

ત્ર્યમ્બકાય ત્રિનેત્રાય ત્રિપુરઘ્નાય વૈ નમઃ। નમશ્ચણ્ડાય મુણ્ડાય પ્રચણ્ડાય ધરાય ચ ।। ૩૦.

ત્ર્યંબક, ત્રિનેત્ર, ત્રિપુરવિનાશકને વંદન; ચંડ, મુંડ, અત્યંત ચંડ અને ધરાને પણ વંદન.

દણ્ડિ(?) માસક્તકર્ણાય દણ્ડિમુણ્ડાય વૈ નમઃ। નમોઽર્દ્ધદણ્ડકેશાય નિષ્કાય વિકૃતાય ચ ।। ૩૦.

દંડધારી, માસના કાનવાળા, દંડમુંડને વંદન; અર્ધદંડકેશ, નિષ્ક અને વિકૃતને પણ વંદન.

વિલોહિતાય ધૂમ્રાય નાલગ્રીવાય તે નમઃ। નમસ્ત્વપ્રતિરૂપાય શિવાય ચ નમોઽસ્તુ તે ।। ૩૦.

ઘન લાલ, ધૂમ્ર, નાળ જેવી ગળાવાળા, તુલના ન થાય એવા, શિવ, તમને વંદન છે.

સૂર્ય્યાય સૂર્ય્યપતયે સૂર્ય્યધ્વજપતાકિને। નમઃ પ્રમથનાથાય વૃષસ્કન્ધાય ધન્વિને ।। ૩૦.

સૂર્ય, સૂર્યના સ્વામી, સૂર્યધ્વજવાળા, પ્રમથનાથ, વૃષભકંધવાળા અને ધનુર્ધારીને વંદન.

નમો હિરણ્યગર્ભાય હિરણ્યકવચાય ચ। હિરણ્યકૃતચૂડાય હિરણ્યપતયે નમઃ ।। ૩૦.

હિરણ્યગર્ભ, હિરણ્યકવચ, હિરણ્યકૃતચૂડા અને સોનાના સ્વામી, તમને વંદન છે.

સત્રઘાતાય દણ્ડાય વર્ણપાનપુટાય ચ। નમઃ સ્તુતાય સ્તુત્યાય સ્તૂયમાનાય વૈ નમઃ ।। ૩૦.

યજ્ઞવિનાશક, દંડ, રંગીન પાનપાત્રવાળા, સ્તુત, સ્તુત્ય અને સ્તુતિ પામનારને વંદન.

સર્વાયાભક્ષ્યભક્ષ્યાય સર્વભૂતાન્ત્તરાત્મને। નમો હોત્રાય મન્ત્રાય શુક્લધ્વજપતાકિને ।। ૩૦.

સર્વ ભક્ષ્ય અને અભક્ષ્ય, સર્વ જીવોના અંતરાત્મા, હોતા, મંત્ર અને શ્વેતધ્વજવાળાને વંદન.

નમો નમાય નમ્યાય નમઃ કિલિકિલાય ચ। નમસ્તે શયમાનાય શયિતાયોત્થિતાય ચ ।। ૩૦.

નમસ્કાર છે એ પ્રભુને, જેને વંદન કરવું જોઈએ, જે પૂજનીય છે, અને જે 'કિલકિલ' અવાજ કરે છે; જે સુઈ રહ્યો છે, સુઈ ગયો છે અને ઊઠી ગયો છે, એ તમને વંદન.

સ્થિતાય ચલમાનાય મુદ્રાય કુટિલાય ચ। નપ્નો નર્ત્તનશીલાય મુખવાદિત્રકારિણે ।। ૩૦.

જે સ્થિર છે, જે હંમેશા ચાલે છે, જે સંકેતરૂપ છે અને થોડો વાંક છે; જે ઉછળવા અને નૃત્યમાં આનંદ મેળવે છે, અને મોઢેથી સંગીત વગાડે છે, એ પ્રભુને વંદન.

નાટ્યોપહારલુબ્ધાય ગીતવાદ્યરતાય ચ। નમો જ્યેષ્ઠાય શ્રેષ્ઠાય બલપ્રમથનાય ચ ।। ૩૦.

જે નાટકના ભેટમાં લાલચ રાખે છે, ગીત અને વાદ્યમાં આનંદ મેળવે છે; જે સૌથી મોટો છે, શ્રેષ્ઠ છે અને બળનો વિનાશક છે, એ પ્રભુને વંદન.

કલનાય ચ કલ્પાય ક્ષયાયોપક્ષયાય ચ। ભીમદુન્દુભિહાસાય ભીમસેનપ્રિયાય ચ ।। ૩૦.

જે ગણતરી અને કલ્પના છે, ક્ષય અને ઘટાડ પણ છે; જેનું હાસ્ય ભયાનક ઢોલ જેવું છે અને જે ભીમસેનને પ્રિય છે, એ પ્રભુને વંદન.

ઉગ્રાય ચ નમો નિત્યં નમસ્તે દશબાહવે। નમઃ કપાલહસ્તાય ચિતાભસ્મપ્રિયાય ચ ।। ૩૦.

જે અત્યંત ભયાનક છે, તેને હું હંમેશા વંદન કરું છું; દશબાહુવાળા પ્રભુને વંદન; જે હાથમાં ખોપરી ધરાવે છે અને ચિતાની રાખમાં આનંદ મેળવે છે, એ પ્રભુને નમસ્કાર.

વિભીષણાય ભીષ્માય ભીષ્મવ્રતધરાય ચ। નમો વિકૃતવક્ષાય ખડ્ગજિહ્વાગ્રદંષ્ટ્રિણે ।। ૩૦.

જે ભયજનક છે, ભયાનક છે અને કઠોર વ્રત ધારણ કરે છે; જેનું છાતી વિકૃત છે, અને જેની જીભ તથા દાંત તલવાર જેવા છે, એ પ્રભુને વંદન.

પક્વામમાંસલુબ્ધાય તુમ્બવીણાપ્રિયાય ચ। નમો વૃષાય વૃષ્યાય વૃષ્ણયે વૃષણાય ચ ।। ૩૦.

જે પક્વ અને કાચા માંસમાં લાલચ રાખે છે, તુંબડી અને વીણા પ્રિય છે; વૃષભ, પુરુષત્વથી ભરપૂર, વૃષ્ણિ વંશી અને બળવાન એવા પ્રભુને વંદન.

કટઙ્કટાય ચણ્ડાય નમઃ સાવયવાય ચ। નમસ્તે વરકૃષ્ણાય વરાય વરદાય ચ ।। ૩૦.

જે કઠોર અને ક્રોધી છે, તેને વંદન; અંગવાળા પ્રભુને વંદન; શ્રેષ્ઠ કૃષ્ણ, શ્રેષ્ઠ અને વરદાન આપનારને નમસ્કાર.

વરગન્ધમાલ્યવસ્ત્રાય વરાતિવરયે નમઃ । નમો વર્ષાય વાતાય છાયાયૈ આતપાય ચ ।। ૩૦.

શ્રેષ્ઠ સુગંધ, ફૂલોની માળા અને વસ્ત્રોથી શોભાયમાન, અને સર્વોત્તમ એવા પ્રભુને વંદન; વરસાદ, પવન, છાંયડી અને તાપને પણ નમસ્કાર.

નમો રક્તવિરક્તાય શોભનાયાક્ષમાલિને। સમ્ભિન્નાય વિભાન્નાય વિવિક્તવિકટાય ચ ।। ૩૦.

જે રક્ત અને વિરક્ત બંને છે, સુંદર છે અને પાશાની માળા ધારણ કરે છે; જે તૂટેલો છે, તોડે છે અને અલગ તથા ભયાનક છે, એ પ્રભુને વંદન.

અઘોરરૂપરૂપાય ઘોરઘોરતરાય ચ । નમઃ શિવાય શાન્તાય નમઃ શાન્તતરાય ચ ।। ૩૦.

જેનું સ્વરૂપ અઘોર પણ છે અને ઘોર પણ છે, અને સૌથી વધુ ભયાનક છે; શિવ, શાંત અને અત્યંત શાંત એવા પ્રભુને વંદન.

એકપાદ્બહુનેત્રાય એકશીર્ષન્નમોઽસ્તુ તે। નમો વૃદ્ધાય લુબ્ધાય સંવિભાગપ્રિયાય ચ ।। ૩૦.

એક પગવાળા અને અનેક આંખવાળા, એક મસ્તકવાળા પ્રભુને વંદન; વૃદ્ધ, લોભી અને વહેંચવામાં આનંદ મેળવનારા પ્રભુને નમસ્કાર.

પઞ્ચમાલાર્ચિતાઙ્ગાય નમઃ પાશુપતાય ચ। નમશ્ચણ્ડાય ઘણ્ટાય ઘણ્ટયા જગ્ધરન્ધ્રિણે ।। ૩૦.

પાંચ માળાથી પૂજાયેલી અંગવાળા, પશુપતિને વંદન; ક્રોધી, ઘંટ અને ઘંટના અવાજથી જગતને ગુંજાવનાર પ્રભુને નમસ્કાર.

સહસશતઘણ્ટાય ઘણ્ટામાલાપ્રિયાય ચ। પ્રાણદણ્ડાય ત્યાગાય નમો હિલિહિલાય ચ ।। ૩૦.

સૈંકડો અને હજારો ઘંટવાળા, ઘંટની માળામાં આનંદ મેળવનારા, પ્રાણદંડ, ત્યાગ અને 'હિલિ હિલિ' ઉચ્ચારનારા પ્રભુને વંદન.

હૂંહૂઙ્કારાય પારાય હૂંહૂઙ્કારપ્રિયાય ચ। નમશ્ચ શમ્ભવે નિત્યં ગિરિ વૃક્ષકલાય ચ ।। ૩૦.

'હૂં હૂં' ઉચ્ચારનારા, સર્વોચ્ચ અને 'હૂં હૂં' અવાજમાં આનંદ મેળવનારા, શંભુને હંમેશા વંદન; પર્વત અને વૃક્ષોની કળા સ્વરૂપ પ્રભુને નમસ્કાર.

ગર્ભમાંસશ્રૃગાલાય તારકાય તરાય ચ । નમો યજ્ઞાધિપતયે દ્રુતાયોપદ્રુતાય ચ ।। ૩૦.

ગર્ભ, માંસ અને શિયાળ સ્વરૂપ, તારક અને ઝડપી એવા પ્રભુને વંદન; યજ્ઞના સ્વામી, ઝડપી અને અત્યંત ઝડપી એવા પ્રભુને નમસ્કાર.

યજ્ઞવાહાય દાનાય તપ્યાય તપનાય ચ। નમસ્તટાય ભવ્યાય તડિતાં પતયે નમઃ ।। ૩૦.

યજ્ઞ વહન કરનાર, દાતા, તપાવનાર અને દહન કરનાર પ્રભુને વંદન; કિનારે, શુભ અને વીજળીના સ્વામી એવા પ્રભુને નમસ્કાર.

અન્નદાયાન્નપતયે નમોઽસ્ત્વન્નભવાય ચ। નમઃ સહસ્રશીર્ષ્ણે ચ સહસ્રચરણાય ચ ।। ૩૦.

અન્ન આપનાર, અન્નના સ્વામી અને અન્નના સર્જકને વંદન; હજારો માથાવાળા અને હજારો પગવાળા પ્રભુને નમસ્કાર.