વાયુપુરાણમ્

તેષામુદીર્ણ વીર્યાણાં ગન્ધર્વાણાં મહાત્મનામ્। નામાનિ કીર્ત્ત્યમાનાનિ શ્રૃણુધ્વં મે વિવક્ષતઃ ॥ ૮.

આ મહાન આત્માવાળા અને પરાક્રમી ગંધર્વોના નામો હવે હું કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળો.

હિરણ્યરોમા કપિલઃ સુલોમા માગધસ્તથા। ચન્દ્રકેતુશ્ચ વૈ ગાઙ્ગો ગોદશ્ચૈવ મહાબલઃ ॥ ૮.

હિરણ્યરોમ, કપિલ, સુલોમા અને માગધ; ચંદ્રકેતુ, ગાંગેય અને મહાબળવાન ગોદ—આ એમના નામો છે.

મહાવિદ્યાવદાતાનાં વિક્રાન્તાનાં તપસ્વિનામ્। ઇત્યેવમાદિર્હિ ગણો દ્વે ચાન્યે ચ સુલોચને ॥ ૮.

આ રીતે કિનરગણની શરૂઆત થાય છે—જેઓ મહાન, વિદ્વાન, પરાક્રમી અને તપસ્વી છે; અને, સુન્દર નેત્રવાળી, બે બીજાં ગણા પણ છે.

શિવા ચ સુમનાશ્ચૈવ તાભ્યામપિ મહાત્મના। ઉત્પાદિતા વિશ્રવસા વિદ્યાચરણગોચરાઃ ॥ ૮.

શિવા અને સુમના—આ બે દ્વારા પણ મહાન આત્માવાળા વિશ્રવસે એવા જીવ ઉત્પન્ન કર્યા, જે વિદ્યા અને આચારમાં રહે છે.

શૈવેયાશ્ચૈવ વિક્રાન્તાસ્તથા સૌમનસો ગણાઃ। એતૈર્વ્યાપ્તમિદં લોકં વિદ્યાધરગણૈસ્ત્રિભિઃ ॥ ૮.

શૈવેય, પરાક્રમી, અને એ જ રીતે સૌમનસ ગણા—આ ત્રણ વિદ્યા ધરાઓના ગણે આખું જગત ભરાઈ ગયું છે.

એભ્યોઽનેકાનિ જાતાનિ અમ્બરાન્તરચારિણામ્। લોકે ગણશતાન્યેવ વિદ્યાઘરવિચેષ્ટિતાત્ ॥ ૮.

આમાંથી અનેક એવા જીવ ઉત્પન્ન થયા છે, જે આકાશમાં વિહાર કરે છે—વિદ્યા ધરાઓની ક્રિયાથી જગતમાં શતાવધિ ગણા ફેલાયા છે.

અશ્વમુખાશ્ચ તેનૈવ વિક્રાન્તેન મહાત્મના। ઉત્પાદિતા હ્યશ્વમુખાઃ કિન્નરાંસ્તાન્નિબોધત ॥ ૮.

એ જ મહાન અને પરાક્રમી દ્વારા, ઘોડા જેવા મુખવાળા કિનરો ઉત્પન્ન થયા—હવે એ ઘોડામુખી કિનરો વિશે સાંભળો.

સમુદ્રઃ સેનઃ કાલિન્દો મહાનેત્રો મહાબલઃ। સુવર્ણઘોષઃ સુગ્રીવો મહાઘોષશ્ચ વીર્યવાન્ ॥ ૮.

સમુદ્ર, સેના, કાલિંદ, મહાનેત્ર, મહાબળવાન; સુવર્ણઘોષ, સુગ્રીવ અને મહાઘોષ, એ પણ બળવાન હતા.

ઇત્યેવમાદિર્હિ ગણઃ કિન્નરાણાં મહાત્મનામ્। હયાનનાનાં વિદ્વદ્ભિર્વિસ્તીર્ણઃ પરિકીર્ત્ત્યતે ॥ ૮.

આ રીતે મહાન આત્માવાળા, ઘોડામુખી કિનરગણની શરૂઆત થાય છે, જેમને વિદ્વાનો વિસ્તૃત રીતે વર્ણવે છે અને જે પ્રસિદ્ધ છે.

તથાસમુત્થિતેનૈવ વિક્રાન્તેન મહાત્મના। ઉત્પાદિતા નરમુખાઃ કિન્નરાઃ શાંશપાયનાઃ ॥ ૮.

એ જ મહાન અને પરાક્રમી દ્વારા, માનવમુખવાળા કિનરો, એટલે કે શાંશપાયન, ઉત્પન્ન થયા.

હરિષેણઃ સુષેણશ્ચ વારિષેણશ્ચ વીર્યવાન્। રુદ્રદત્તેન્દ્રદત્તૌ ચ ચન્દ્રદ્રુમ મહાદ્રુમૌ ॥ ૮.

હરિષેણ, સુષેણ અને વારીષેણ, બળવાન; રુદ્રદત્ત અને ઇન્દ્રદત્ત, ચંદ્રદ્રુમ અને મહાદ્રુમ—આ એમના નામો છે.

બિન્દુશ્ચ બિન્દુસારશ્ચ ચન્દ્રવંશાશ્ચ કિન્નરાઃ। ઇત્યેતે કિન્નરાઃ શ્રેષ્ઠા લોકે ખ્યાતાઃ સુશોભનાઃ ॥ ૮.

બિંદુ, બિંદુસાર, ચંદ્રવંશી અને કિન્નર — એ બધા કિન્નરોમાં શ્રેષ્ઠ ગણાય છે, દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ અને અતિ સુંદર છે.

નૃત્યગીતપ્રગલ્ભાનામેતેષાં દ્વિજસત્તમાઃ। લોકે ગણશતાન્યેવ કિન્નરાણાં મહાત્મનામ્ ॥ ૮.

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, આ મહાન આત્માવાળા કિન્નરોમાં નૃત્ય અને ગીતમાં નિપુણ એવા અનેક જૂથો છે, જે જગતમાં જાણીતા છે.

યક્ષા યક્ષોપશાન્તશ્ચ લૌહેયા રૂપશાલિની। દુહીતા સુરવિન્દેતિ પ્રકાશા સિદ્ધસમ્મતા ॥ ૮.

યક્ષ, યક્ષોપશાંત, રૂપવતી લૌહેયા અને તેજસ્વી સુરવિંદા — આ બધા સિદ્ધો દ્વારા માન્ય અને પ્રસિદ્ધ છે.

ઉપાયાકેતનસ્યાહિ સ્વયમુત્પાદિતો ગણઃ । કરાલકેન ભૂતાનાં તેષાં નામાનિ મે શ્રૃણુ ॥ ૮.

ઉપાયાકેતાએ પોતે એક જૂથ ઉત્પન્ન કર્યો હતો; હવે કરાળક દ્વારા નામ ધરાવનારા એ ભૂતોના નામો મારી પાસેથી સાંભળ.

ભૂતા ભૂતગણૈર્જ્ઞેયા આવેશકનિવેશકાઃ। ઇત્યેવમાદિર્હિ ગણો ભૂમિગોચરકઃ સ્મૃતઃ ॥ ૮.

ભૂતો અને તેમના જૂથો, જેમને આવેશક અને નિવેશક કહે છે, એમને ભૂમિ પર ફરતા જૂથોના આરંભરૂપ ગણવામાં આવે છે.

વિજ્ઞેય ઇહ લોકેઽસ્મિન્ ભૂતાનાં ભૂતનાયકઃ। યે ઉત્કૃષ્ટા ભવન્ત્યેષામમ્બરાન્તરચારિણામ્। વૃક્ષાગ્રમાત્રમાકાશં તે ચરન્તિ ન સંશયઃ ॥ ૮.

આ જગતમાં ભૂતોના નેતાને ઓળખવો જોઈએ; જેમાંથી શ્રેષ્ઠ એવા, આકાશમાં ફરતા, વૃક્ષની ઊંચાઈ જેટલી જગ્યા સુધી નિશ્ચયે વિહરે છે.

તત્રેમે દેવગન્ધર્વાઃ પ્રાયેણ કથિતા મયા। દેવોપસ્થાનનિરતા વિજ્ઞેયાસ્તે યશસ્વિનઃ ॥ ૮.

આ રીતે, મેં અહીં મુખ્યત્વે દેવો અને ગંધર્વોનું વર્ણન કર્યું છે; તેઓ દેવસેવામાં તત્પર અને પ્રસિદ્ધ છે, એમ જાણ.

નારાયણં સુરગુરું વિરજં પુષ્કરેક્ષણમ્। હિરણ્યગર્ભઞ્ચ તથા ચતુર્વક્ત્રં સ્વયમ્ભુવમ્ ॥ ૮.

નારાયણ, દેવગુરુ, વિરજ, કમળની આંખોવાળા, હિરણ્યગર્ભ અને એ જ રીતે ચાર મુખવાળા સ્વયંભૂ —

શઙ્કરઞ્ચ મહાદેવમીશાનઞ્ચ જગત્પ્રભુમ્। ઇન્દ્રપૂર્વાંસ્તથા દિત્યાન્ રુદ્રાંશ્ચ વસુભિઃ સહ ॥ ૮.

શંકર, મહાદેવ, ઈશાન, જગતના સ્વામી, અને ઈન્દ્રમુખ્ય આદિત્યો, તેમજ રુદ્રો અને વસુઓ સાથે —

ઉપતસ્થુઃ સગન્ધર્વા નૃત્ત્યગીતવિશારદાઃ। ત્રિદશાઃ સર્વલોકસ્થા નિપુણા ગીતવાદિનઃ ॥ ૮.

નૃત્ય અને ગીતમાં કુશળ એવા ગંધર્વો સાથે, બધા લોકોમાં વસતા ત્રિદશો, સંગીત અને વાદ્યમાં પારંગત, સૌએ ઉપસ્થિતિ આપી.

હંસો જ્યેષ્ઠઃ કનિષ્ઠોઽન્યો મધ્યમૌ ચ હહા હુહૂઃ। ચતુર્થો ધિષણશ્ચૈવ તતો વાસિરુચિસ્તથા ॥ ૮.

હંસો સૌથી મોટો છે, બીજો સૌથી નાનો છે, વચ્ચેના બે હહા અને ਹੁહૂ છે; ચોથો ધિષણ છે અને પછી વાસિરુચિ આવે છે.

ષષ્ઠસ્તુ તુમ્બુરુસ્તેષાં તતો વિશ્વાવસુઃ સ્મૃતઃ। ઇમાશ્ચાપ્સરસો દિવ્યા વિહિતાઃ પુણ્યલક્ષણાઃ ॥ ૮.

છઠ્ઠો તેમા તુંબુરુ છે, પછી વિશ્વાવસુ કહેવાય છે; અને આ દિવ્ય અપ્સરાઓ છે, જે પુણ્યલક્ષણોથી યુક્ત છે.

સુષુવેઽષ્ટૌ મહાભાગા વરિષ્ઠા દેવપૂજિતાઃ। અનવદ્યામનવશામન્વતાં મદનપ્રિયામ્। અરૂષાં સુભગાં ભાસી મરિષ્ટાઽષ્ટૌ વ્યજાયત ॥ ૮.

આઠ મહાભાગ્યશાળી, શ્રેષ્ઠ અને દેવો દ્વારા પૂજિત અપ્સરાઓ જન્મી: અનવદ્ય, અનવશા, અન્વતી, મદનપ્રિયા, અરુષા, સુભાગા, ભાસી અને મરિષ્ટા — આ આઠ પ્રગટ થઈ.

મનોવતી સુકેશા ચ તુમ્બુરોસ્તુ સુતે ઉભે। પઞ્ચચૂડાસ્ત્વિમા દિવ્યા દૈવિક્યોઽપ્સરસો દશ ॥ ૮.

મનવતી અને સુકેશા, બંને તુંબુરુની પુત્રીઓ છે; અને આ પાંચ મુગટવાળી દિવ્ય અપ્સરાઓ, કુલ દસ, દૈવી સ્વરૂપ ધરાવે છે.

મેનકા સહજન્યા ચ પર્ણિની પુઞ્જિકસ્થલા। ઘૃતસ્થલા ઘૃતાચી ચ વિશ્વાચી પૂર્વચીત્યપિ। પ્રમ્લોચેત્યભિવિખ્યાતાનુમ્લોચન્તી તથૈવ ચ ॥ ૮.

મેનકા, સહજન્યા, પર્ણિની, પુંજિકસ્થલા, ઘૃતસ્થલા, ઘૃતાચી, વિશ્વાચી, પૂર્વાચી, પ્રમ્લોચા અને અનુમ્લોચંતી — એ બધા પ્રસિદ્ધ અપ્સરાઓ છે.

અનાદિનિધનસ્યાથ જજ્ઞે નારાયણસ્ય યા। ઊરોઃ સર્વાનવદ્યાઙ્ગી ઉર્વશ્યેકાદશી સ્મૃતા ॥ ૮.

અને અનાદિ-અનંત નારાયણના જાંઘમાંથી સર્વે દોષરહિત અંગવાળી ઉર્વશી, અગિયારમી અપ્સરા જન્મી.

મેનસ્ય મેનકા કન્યા બ્રહ્મણો હૃષ્ટચેતસઃ । સર્વાશ્ચ બ્રહ્મ વાદિન્યો મહાયોગાશ્ચ તાઃ સ્મૃતાઃ ॥ ૮.

મેનકા એ મેનાની પુત્રી છે, જેણે બ્રહ્માને આનંદિત કર્યો; આ બધાને બ્રહ્મવેદિની અને મહાયોગિની તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

ગણા અપ્સરસાઙ્ખ્યાતાઃ પુણ્યાસ્તે વૈ ચતુર્દ્દશ। આહૂતાઃ શોભયન્તશ્ચ ગણા હ્યેતે ચતુર્દ્દશ ॥ ૮.

અપ્સરાઓના જૂથો, કુલ ચૌદ, પુણ્યશાળી છે; આ ચૌદ જૂથો બોલાવાતા ત્યારે સૌંદર્યથી જગતને શોભાવે છે.