વાયુપુરાણમ્

યદિ પ્રસન્નો ભગવાન્ યદિ વાહં તવ પ્રિયઃ। યદિ વાહમનુગ્રાહ્યો યદિ દેયો વરો મમ ।। ૩૦.

જો ભગવાન પ્રસન્ન હોય, જો હું તમને પ્રિય હોઉં, જો તમે મને કૃપા કરવા ઈચ્છો, જો મને વરદાન આપવાનું હોય,

યજ્જગ્ધં ભક્ષિતં પીતમશિતં યચ્ચ નાશિતમ્। ચૂર્ણીકૃતઞ્જાપવિદ્ધં યજ્ઞસમ્ભારમીદૃશમ્ ।। ૩૦.

યજ્ઞમાં જે કંઈ પીધું, ખાધું, ભક્ષણ કર્યું, કે નષ્ટ થયું, પીસી નાખ્યું કે ફેંકી દીધું—આવા બધા યજ્ઞસામાન,

દીર્ઘકાલેન મહતા પ્રયત્નેન ચ સઞ્ચિતમ્। તન્ન મિથ્યા ભવેન્મહ્યં વરમેતં વૃણોમ્યહમ્ ।। ૩૦.

લાંબા સમયથી મહેનત કરીને જે કંઈ એકઠું કર્યું છે, તે બધું વ્યર્થ ન જાય—મારે એજ વરદાન જોઈએ છે.

તથાસ્ત્વિત્યાહ ભગવાન્ ભગનેત્રહયો હરઃ। ધર્માધ્યક્ષં મહાદેવં ત્ર્યક્ષન્તં વૈ પ્રજાપતિઃ ।। ૩૦.

ભગવાને કહ્યું, 'એવું જ થાઓ.' પછી પ્રજાપતિએ ધર્મના રક્ષક, મહાદેવ, ત્રણ આંખ ધરાવનારને સંબોધન કર્યું.

જાનુભ્યામવનિં ગત્વા દક્ષો લબ્ધ્વા ભવાદ્વરમ્। નામ્નામષ્ટસહસ્રેણ સ્તુતવાન્ વૃષભધ્વજમ્ ।। ૩૦.

દક્ષએ ભવ પાસેથી વર મેળવ્યા પછી ઘૂંટણે પડી જમીન પર ગયો અને વૃષભધ્વજને આઠ હજાર નામોથી સ્તુતિ કરી.

નમસ્તે દેવદેવેશ દેવારિબલસૂદન। દેવેન્દ્ર હ્યમરશ્રેષ્ઠ દેવદાનવપૂજિત ।। ૩૦.

દેવોના દેવ, દેવશત્રુઓની શક્તિનો વિનાશક, દેવેન્દ્ર, અમરોમાં શ્રેષ્ઠ, દેવો અને દાનવો બંને દ્વારા પૂજિત, તમને વંદન છે.

સહસ્રાક્ષ વિરૂપાક્ષ ત્ર્યક્ષ યક્ષાધિપપ્રિય। સર્વતઃ પાણિપાદસ્ત્વં સર્વતોઽક્ષિશિરોમુખઃ। સર્વતઃ શ્રુતિમાન્ લોકે સર્વાનાવૃત્ય તિષ્ઠસિ ।। ૩૦.

હજારો આંખોવાળા, વિશિષ્ટ આંખોવાળા, ત્રણ આંખવાળા, યક્ષાધિપતિના પ્રિય, તમારી હાથ-પગ સર્વત્ર છે, તમારી આંખ, માથું અને મુખ દરેક જગ્યાએ છે, દુનિયામાં બધે તમારું શ્રવણ છે, તમે સર્વને આવરીને ઊભા છો.

શઙ્કુકર્ણ મહાકર્ણ કુમ્ભકર્ણાર્ણવાલય। ગજેન્દ્રકર્ણ ગોકર્ણ પાણિકર્ણ નમોઽસ્તુ તે ।। ૩૦.

શંખ જેવા કાનવાળા, વિશાળ કાનવાળા, કુંભકર્ણ જેવો મહાસાગર સમાન, હાથીના કાનવાળા, ગાયના કાનવાળા, હાથ જેવા કાનવાળા, તમને વંદન છે.

શતોદર શતાવર્ત્ત શતજિહ્વ શતાનન। ગાયન્તિ ત્વાં ગાયત્રિણો હ્યર્ચ્ચયન્તિ તથાર્ચ્ચિનઃ ।। ૩૦.

શતોદર, શતાવર્ત, શતજિહ્વા, શતાનન, ગાયત્રીના ગાયક તમારું ગાન કરે છે અને પૂજક લોકો પણ તમારું પૂજન કરે છે.

દેવદાનવગોપ્તા ચ બ્રહ્મા ચ ત્વં શતક્રતુઃ। મૂર્ત્તીશસ્ત્વં મહામૂર્તે સમુદ્રામ્બુ ધરાય ચ ।। ૩૦.

દેવો અને દાનવો બંનેના રક્ષક, તમે બ્રહ્મા અને શતક્રતુ છો, તમે સર્વ રૂપો ધરાવનાર મહારૂપી છો, સમુદ્રનું જળ અને ધરા પણ તમે જ છો.

સર્વા હ્યસ્મિન્ દેવતાસ્તે ગાવો ગોષ્ઠ ઇવાસતે। શરીરન્તે પ્રપશ્યામિ સોમમગ્નિં જલેશ્વરમ્ ।। ૩૦.

બધી દેવતાઓ તમારી અંદર ગૌશાળામાં ગાયોની જેમ વસે છે; શરીરનાં અંતે હું સોમ, અગ્નિ અને જળના ઈશ્વરને જોઈ શકું છું.

આદિત્યમથ વિષ્ણુઞ્ચ બ્રહ્માણં સબૃહસ્પતિમ્। ક્રિયા કાર્ય્યં કારણઞ્ચ કર્ત્તા કરણમેવ ચ ।। ૩૦.

તમે આદિત્ય, વિષ્ણુ, બ્રહ્મા અને બૃહસ્પતિ છો; ક્રિયા, કાર્ય, કારણ, કરનાર અને સાધન પણ તમે જ છો.

અસચ્ચ સદસચ્ચૈવ તથૈવ પ્રભવાવ્યયમ્। નમો ભવાય શર્વાય રુદ્રાય વરદાય ચ ।। ૩૦.

તમે અસત અને સત બંને છો, તેમ જ પ્રભવ અને અવિનાશી પણ છો; ભવ, શર્વ, રુદ્ર અને વરદાતા, તમને વંદન છે.

પશૂનાં પતયે ચૈવ નમસ્ત્વન્ધકઘાતિને। ત્રિજટાય ત્રિશીર્ષાય ત્રિશૂલવરધારિણે ।। ૩૦.

પશુઓના સ્વામી અને અંધકના સંહારક, ત્રિજટા, ત્રિશીર્ષા અને શ્રેષ્ઠ ત્રિશૂલ ધારણ કરનારને વંદન.

ત્ર્યમ્બકાય ત્રિનેત્રાય ત્રિપુરઘ્નાય વૈ નમઃ। નમશ્ચણ્ડાય મુણ્ડાય પ્રચણ્ડાય ધરાય ચ ।। ૩૦.

ત્ર્યંબક, ત્રિનેત્ર, ત્રિપુરવિનાશકને વંદન; ચંડ, મુંડ, અત્યંત ચંડ અને ધરાને પણ વંદન.

દણ્ડિ(?) માસક્તકર્ણાય દણ્ડિમુણ્ડાય વૈ નમઃ। નમોઽર્દ્ધદણ્ડકેશાય નિષ્કાય વિકૃતાય ચ ।। ૩૦.

દંડધારી, માસના કાનવાળા, દંડમુંડને વંદન; અર્ધદંડકેશ, નિષ્ક અને વિકૃતને પણ વંદન.

વિલોહિતાય ધૂમ્રાય નાલગ્રીવાય તે નમઃ। નમસ્ત્વપ્રતિરૂપાય શિવાય ચ નમોઽસ્તુ તે ।। ૩૦.

ઘન લાલ, ધૂમ્ર, નાળ જેવી ગળાવાળા, તુલના ન થાય એવા, શિવ, તમને વંદન છે.

સૂર્ય્યાય સૂર્ય્યપતયે સૂર્ય્યધ્વજપતાકિને। નમઃ પ્રમથનાથાય વૃષસ્કન્ધાય ધન્વિને ।। ૩૦.

સૂર્ય, સૂર્યના સ્વામી, સૂર્યધ્વજવાળા, પ્રમથનાથ, વૃષભકંધવાળા અને ધનુર્ધારીને વંદન.

નમો હિરણ્યગર્ભાય હિરણ્યકવચાય ચ। હિરણ્યકૃતચૂડાય હિરણ્યપતયે નમઃ ।। ૩૦.

હિરણ્યગર્ભ, હિરણ્યકવચ, હિરણ્યકૃતચૂડા અને સોનાના સ્વામી, તમને વંદન છે.

સત્રઘાતાય દણ્ડાય વર્ણપાનપુટાય ચ। નમઃ સ્તુતાય સ્તુત્યાય સ્તૂયમાનાય વૈ નમઃ ।। ૩૦.

યજ્ઞવિનાશક, દંડ, રંગીન પાનપાત્રવાળા, સ્તુત, સ્તુત્ય અને સ્તુતિ પામનારને વંદન.

સર્વાયાભક્ષ્યભક્ષ્યાય સર્વભૂતાન્ત્તરાત્મને। નમો હોત્રાય મન્ત્રાય શુક્લધ્વજપતાકિને ।। ૩૦.

સર્વ ભક્ષ્ય અને અભક્ષ્ય, સર્વ જીવોના અંતરાત્મા, હોતા, મંત્ર અને શ્વેતધ્વજવાળાને વંદન.

નમો નમાય નમ્યાય નમઃ કિલિકિલાય ચ। નમસ્તે શયમાનાય શયિતાયોત્થિતાય ચ ।। ૩૦.

નમસ્કાર છે એ પ્રભુને, જેને વંદન કરવું જોઈએ, જે પૂજનીય છે, અને જે 'કિલકિલ' અવાજ કરે છે; જે સુઈ રહ્યો છે, સુઈ ગયો છે અને ઊઠી ગયો છે, એ તમને વંદન.

સ્થિતાય ચલમાનાય મુદ્રાય કુટિલાય ચ। નપ્નો નર્ત્તનશીલાય મુખવાદિત્રકારિણે ।। ૩૦.

જે સ્થિર છે, જે હંમેશા ચાલે છે, જે સંકેતરૂપ છે અને થોડો વાંક છે; જે ઉછળવા અને નૃત્યમાં આનંદ મેળવે છે, અને મોઢેથી સંગીત વગાડે છે, એ પ્રભુને વંદન.

નાટ્યોપહારલુબ્ધાય ગીતવાદ્યરતાય ચ। નમો જ્યેષ્ઠાય શ્રેષ્ઠાય બલપ્રમથનાય ચ ।। ૩૦.

જે નાટકના ભેટમાં લાલચ રાખે છે, ગીત અને વાદ્યમાં આનંદ મેળવે છે; જે સૌથી મોટો છે, શ્રેષ્ઠ છે અને બળનો વિનાશક છે, એ પ્રભુને વંદન.

કલનાય ચ કલ્પાય ક્ષયાયોપક્ષયાય ચ। ભીમદુન્દુભિહાસાય ભીમસેનપ્રિયાય ચ ।। ૩૦.

જે ગણતરી અને કલ્પના છે, ક્ષય અને ઘટાડ પણ છે; જેનું હાસ્ય ભયાનક ઢોલ જેવું છે અને જે ભીમસેનને પ્રિય છે, એ પ્રભુને વંદન.

ઉગ્રાય ચ નમો નિત્યં નમસ્તે દશબાહવે। નમઃ કપાલહસ્તાય ચિતાભસ્મપ્રિયાય ચ ।। ૩૦.

જે અત્યંત ભયાનક છે, તેને હું હંમેશા વંદન કરું છું; દશબાહુવાળા પ્રભુને વંદન; જે હાથમાં ખોપરી ધરાવે છે અને ચિતાની રાખમાં આનંદ મેળવે છે, એ પ્રભુને નમસ્કાર.

વિભીષણાય ભીષ્માય ભીષ્મવ્રતધરાય ચ। નમો વિકૃતવક્ષાય ખડ્ગજિહ્વાગ્રદંષ્ટ્રિણે ।। ૩૦.

જે ભયજનક છે, ભયાનક છે અને કઠોર વ્રત ધારણ કરે છે; જેનું છાતી વિકૃત છે, અને જેની જીભ તથા દાંત તલવાર જેવા છે, એ પ્રભુને વંદન.

પક્વામમાંસલુબ્ધાય તુમ્બવીણાપ્રિયાય ચ। નમો વૃષાય વૃષ્યાય વૃષ્ણયે વૃષણાય ચ ।। ૩૦.

જે પક્વ અને કાચા માંસમાં લાલચ રાખે છે, તુંબડી અને વીણા પ્રિય છે; વૃષભ, પુરુષત્વથી ભરપૂર, વૃષ્ણિ વંશી અને બળવાન એવા પ્રભુને વંદન.

કટઙ્કટાય ચણ્ડાય નમઃ સાવયવાય ચ। નમસ્તે વરકૃષ્ણાય વરાય વરદાય ચ ।। ૩૦.

જે કઠોર અને ક્રોધી છે, તેને વંદન; અંગવાળા પ્રભુને વંદન; શ્રેષ્ઠ કૃષ્ણ, શ્રેષ્ઠ અને વરદાન આપનારને નમસ્કાર.