વાયુપુરાણમ્

શારણં ગચ્છ રાજેન્દ્ર દેવં તે ત્વમુમાપતિમ્। વરં ક્રોધોઽપિ રુદ્રસ્ય વરદાનં ન દેવતઃ ।। ૩૦.

હે રાજાઓના રાજા, તું ઉમાપતિ ભગવાનનો આશરો લે; કેમ કે રુદ્રનો ક્રોધ પણ દેવતાઓને દંડ નથી આપતો, પણ વરદાન આપે છે.

વીરભદ્રવચઃ શ્રુત્વા દક્ષો ધર્મ્મભૃતાં વરઃ। તોષયામાસ દેવેશં શૂલપાણિં મહેશ્વરમ્ ।। ૩૦.

વીરભદ્રના વચન સાંભળી, ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ દક્ષે દેવોના દેવ, ત્રિશૂલધારી મહાદેવને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

પ્રદુષ્ટે યજ્ઞવાદે તુ વિદ્રુતેષુ દ્વિજાતિષુ। તારામૃગમયે દીપ્તે રૌદ્રે ભીમમહાનલે ।। ૩૦.

જ્યારે યજ્ઞની રીત બગડી ગઈ, દ્વિજાતિઓ ભાગી ગયા, અને તારક અને મૃગથી બનેલા ભયાનક અગ્નિમાં યજ્ઞ દહન થયો,

શૂલનિર્ભિન્નવદનૈઃ કૂજદ્ભિઃ પરિચારકૈઃ। નિખાતોત્પાટિતૈર્યૂપૈરપવિદ્ધૈ ર્ય્યતસ્તતઃ ।। ૩૦.

ત્રિશૂળથી ચહેરા છિદ્રાયેલા અને ચીસો પાડતા સેવકો, અને ઉખેડી નાખેલા મૃતદેહોના ઢગલા અહીં-ત્યાં ફેંકાઈ રહ્યા હતા,

ઉત્પત્દ્ભિઃ પતદ્ભિશ્ચ ગૃધ્રૈરામિષગૃધ્રુભિઃ। પક્ષપાતવિનિર્ધૂતૈઃ શિવાશતનિનાદિતૈઃ ।। ૩૦.

માસ માટે લલચાતા ગીધો ઉપર-નીચે ઉડી રહ્યા હતા, પાંખોના ફફડાટથી બધું ધૂળાઈ ગયું હતું, અને શિયાળાઓના ટોળાં ઉલાહના અવાજ કરી રહ્યા હતા,

પ્રાણાપાનૌ સન્નિરુધ્ય તતઃ સ્થાનેન યત્નતઃ। વિચાર્ય સર્વતો દૃષ્ટિં બહુદૃષ્ટિરમિત્રજિત્ ।। ૩૦.

પ્રાણ અને અપાન રોકી, પછી મહેનતપૂર્વક ચારે બાજુ નજર ફેરવી, દુશ્મનને જીતનારએ ઊંડો વિચાર કર્યો.

સહસા દેવદેવેશઃ અગ્નિકુણ્ડાદુપાગતઃ। ચન્દ્રસૂર્ય્યસહસ્રસ્ય તેજઃ સંવર્ત્તકોપમમ્ ।। ૩૦.

અચાનક દેવોના દેવ અગ્નિકુંડમાંથી બહાર આવ્યા, તેમનું તેજ હજાર ચાંદ અને સૂર્યના પ્રકાશ જેવું હતું.

પ્રહસ્ય ચૈનં ભગવાનિદં વચનમબ્રવીત્। નષ્ટસ્તે જ્ઞાનતો દક્ષ પ્રીતિસ્તે મયિ સાંપ્રતમ્ ।। ૩૦.

ભગવાને સ્મિત કરીને કહ્યું: 'હે દક્ષ, તારો જ્ઞાન તો ગુમાયું છે, પણ હવે તારો પ્રેમ મારા પર પાછો આવ્યો છે.'

સ્મિતં કૃત્વાબ્રવીદ્વાક્યં બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે। શ્રાવિતઞ્ચ સમાખ્યાય દેવાનાં ગુરુભિઃ સહ ।। ૩૦.

સ્મિત કરીને તેમણે કહ્યું: 'કહો, હું તારા માટે શું કરું? બધાં દેવતાઓ અને તેમના ગુરુઓની હાજરીમાં કહી દે.'

તમુવાચાઞ્જલિં કૃત્વા દક્ષો દેવં પ્રજાપતિઃ। ભીતશઙ્કિતવિત્રસ્તઃ સબાષ્પવદનેક્ષણઃ ।। ૩૦.

દક્ષ પ્રજાપતિએ હાથ જોડીને, ડરથી, આશંકાથી અને ભયથી, આંખોમાં આંસુ લઈને ભગવાનને કહ્યું.

યદિ પ્રસન્નો ભગવાન્ યદિ વાહં તવ પ્રિયઃ। યદિ વાહમનુગ્રાહ્યો યદિ દેયો વરો મમ ।। ૩૦.

જો ભગવાન પ્રસન્ન હોય, જો હું તમને પ્રિય હોઉં, જો તમે મને કૃપા કરવા ઈચ્છો, જો મને વરદાન આપવાનું હોય,

યજ્જગ્ધં ભક્ષિતં પીતમશિતં યચ્ચ નાશિતમ્। ચૂર્ણીકૃતઞ્જાપવિદ્ધં યજ્ઞસમ્ભારમીદૃશમ્ ।। ૩૦.

યજ્ઞમાં જે કંઈ પીધું, ખાધું, ભક્ષણ કર્યું, કે નષ્ટ થયું, પીસી નાખ્યું કે ફેંકી દીધું—આવા બધા યજ્ઞસામાન,

દીર્ઘકાલેન મહતા પ્રયત્નેન ચ સઞ્ચિતમ્। તન્ન મિથ્યા ભવેન્મહ્યં વરમેતં વૃણોમ્યહમ્ ।। ૩૦.

લાંબા સમયથી મહેનત કરીને જે કંઈ એકઠું કર્યું છે, તે બધું વ્યર્થ ન જાય—મારે એજ વરદાન જોઈએ છે.

તથાસ્ત્વિત્યાહ ભગવાન્ ભગનેત્રહયો હરઃ। ધર્માધ્યક્ષં મહાદેવં ત્ર્યક્ષન્તં વૈ પ્રજાપતિઃ ।। ૩૦.

ભગવાને કહ્યું, 'એવું જ થાઓ.' પછી પ્રજાપતિએ ધર્મના રક્ષક, મહાદેવ, ત્રણ આંખ ધરાવનારને સંબોધન કર્યું.

જાનુભ્યામવનિં ગત્વા દક્ષો લબ્ધ્વા ભવાદ્વરમ્। નામ્નામષ્ટસહસ્રેણ સ્તુતવાન્ વૃષભધ્વજમ્ ।। ૩૦.

દક્ષએ ભવ પાસેથી વર મેળવ્યા પછી ઘૂંટણે પડી જમીન પર ગયો અને વૃષભધ્વજને આઠ હજાર નામોથી સ્તુતિ કરી.

નમસ્તે દેવદેવેશ દેવારિબલસૂદન। દેવેન્દ્ર હ્યમરશ્રેષ્ઠ દેવદાનવપૂજિત ।। ૩૦.

દેવોના દેવ, દેવશત્રુઓની શક્તિનો વિનાશક, દેવેન્દ્ર, અમરોમાં શ્રેષ્ઠ, દેવો અને દાનવો બંને દ્વારા પૂજિત, તમને વંદન છે.

સહસ્રાક્ષ વિરૂપાક્ષ ત્ર્યક્ષ યક્ષાધિપપ્રિય। સર્વતઃ પાણિપાદસ્ત્વં સર્વતોઽક્ષિશિરોમુખઃ। સર્વતઃ શ્રુતિમાન્ લોકે સર્વાનાવૃત્ય તિષ્ઠસિ ।। ૩૦.

હજારો આંખોવાળા, વિશિષ્ટ આંખોવાળા, ત્રણ આંખવાળા, યક્ષાધિપતિના પ્રિય, તમારી હાથ-પગ સર્વત્ર છે, તમારી આંખ, માથું અને મુખ દરેક જગ્યાએ છે, દુનિયામાં બધે તમારું શ્રવણ છે, તમે સર્વને આવરીને ઊભા છો.

શઙ્કુકર્ણ મહાકર્ણ કુમ્ભકર્ણાર્ણવાલય। ગજેન્દ્રકર્ણ ગોકર્ણ પાણિકર્ણ નમોઽસ્તુ તે ।। ૩૦.

શંખ જેવા કાનવાળા, વિશાળ કાનવાળા, કુંભકર્ણ જેવો મહાસાગર સમાન, હાથીના કાનવાળા, ગાયના કાનવાળા, હાથ જેવા કાનવાળા, તમને વંદન છે.

શતોદર શતાવર્ત્ત શતજિહ્વ શતાનન। ગાયન્તિ ત્વાં ગાયત્રિણો હ્યર્ચ્ચયન્તિ તથાર્ચ્ચિનઃ ।। ૩૦.

શતોદર, શતાવર્ત, શતજિહ્વા, શતાનન, ગાયત્રીના ગાયક તમારું ગાન કરે છે અને પૂજક લોકો પણ તમારું પૂજન કરે છે.

દેવદાનવગોપ્તા ચ બ્રહ્મા ચ ત્વં શતક્રતુઃ। મૂર્ત્તીશસ્ત્વં મહામૂર્તે સમુદ્રામ્બુ ધરાય ચ ।। ૩૦.

દેવો અને દાનવો બંનેના રક્ષક, તમે બ્રહ્મા અને શતક્રતુ છો, તમે સર્વ રૂપો ધરાવનાર મહારૂપી છો, સમુદ્રનું જળ અને ધરા પણ તમે જ છો.

સર્વા હ્યસ્મિન્ દેવતાસ્તે ગાવો ગોષ્ઠ ઇવાસતે। શરીરન્તે પ્રપશ્યામિ સોમમગ્નિં જલેશ્વરમ્ ।। ૩૦.

બધી દેવતાઓ તમારી અંદર ગૌશાળામાં ગાયોની જેમ વસે છે; શરીરનાં અંતે હું સોમ, અગ્નિ અને જળના ઈશ્વરને જોઈ શકું છું.

આદિત્યમથ વિષ્ણુઞ્ચ બ્રહ્માણં સબૃહસ્પતિમ્। ક્રિયા કાર્ય્યં કારણઞ્ચ કર્ત્તા કરણમેવ ચ ।। ૩૦.

તમે આદિત્ય, વિષ્ણુ, બ્રહ્મા અને બૃહસ્પતિ છો; ક્રિયા, કાર્ય, કારણ, કરનાર અને સાધન પણ તમે જ છો.

અસચ્ચ સદસચ્ચૈવ તથૈવ પ્રભવાવ્યયમ્। નમો ભવાય શર્વાય રુદ્રાય વરદાય ચ ।। ૩૦.

તમે અસત અને સત બંને છો, તેમ જ પ્રભવ અને અવિનાશી પણ છો; ભવ, શર્વ, રુદ્ર અને વરદાતા, તમને વંદન છે.

પશૂનાં પતયે ચૈવ નમસ્ત્વન્ધકઘાતિને। ત્રિજટાય ત્રિશીર્ષાય ત્રિશૂલવરધારિણે ।। ૩૦.

પશુઓના સ્વામી અને અંધકના સંહારક, ત્રિજટા, ત્રિશીર્ષા અને શ્રેષ્ઠ ત્રિશૂલ ધારણ કરનારને વંદન.

ત્ર્યમ્બકાય ત્રિનેત્રાય ત્રિપુરઘ્નાય વૈ નમઃ। નમશ્ચણ્ડાય મુણ્ડાય પ્રચણ્ડાય ધરાય ચ ।। ૩૦.

ત્ર્યંબક, ત્રિનેત્ર, ત્રિપુરવિનાશકને વંદન; ચંડ, મુંડ, અત્યંત ચંડ અને ધરાને પણ વંદન.

દણ્ડિ(?) માસક્તકર્ણાય દણ્ડિમુણ્ડાય વૈ નમઃ। નમોઽર્દ્ધદણ્ડકેશાય નિષ્કાય વિકૃતાય ચ ।। ૩૦.

દંડધારી, માસના કાનવાળા, દંડમુંડને વંદન; અર્ધદંડકેશ, નિષ્ક અને વિકૃતને પણ વંદન.

વિલોહિતાય ધૂમ્રાય નાલગ્રીવાય તે નમઃ। નમસ્ત્વપ્રતિરૂપાય શિવાય ચ નમોઽસ્તુ તે ।। ૩૦.

ઘન લાલ, ધૂમ્ર, નાળ જેવી ગળાવાળા, તુલના ન થાય એવા, શિવ, તમને વંદન છે.

સૂર્ય્યાય સૂર્ય્યપતયે સૂર્ય્યધ્વજપતાકિને। નમઃ પ્રમથનાથાય વૃષસ્કન્ધાય ધન્વિને ।। ૩૦.

સૂર્ય, સૂર્યના સ્વામી, સૂર્યધ્વજવાળા, પ્રમથનાથ, વૃષભકંધવાળા અને ધનુર્ધારીને વંદન.

નમો હિરણ્યગર્ભાય હિરણ્યકવચાય ચ। હિરણ્યકૃતચૂડાય હિરણ્યપતયે નમઃ ।। ૩૦.

હિરણ્યગર્ભ, હિરણ્યકવચ, હિરણ્યકૃતચૂડા અને સોનાના સ્વામી, તમને વંદન છે.