વાયુપુરાણમ્

ચક્રુરન્યે તથા નાદાન્ સર્વભૂતભયંકરાન્। છિત્ત્વા શિરોઽન્યે યજ્ઞસ્ય વિનદન્તિ ભયઙ્કરાઃ ।। ૩૦.

કેટલાક ભયાનક અવાજો કરતા, જે બધાં જીવમાં ભય પેદા કરે; કેટલાકે યજ્ઞનું માથું કાપી નાખ્યું અને ભયાનક રીતે ગર્જના કરી.

દક્ષો દક્ષપતિશ્ચૈવ દેવો યજ્ઞપતિસ્તથા। મૃગરૂપેણ ચાકાશે પ્રપલાયિતુમારભત્ ।। ૩૦.

દક્ષ, યજ્ઞના સ્વામી અને યજ્ઞપતિ દેવ, હરણના રૂપમાં આકાશમાં ભાગવા લાગ્યા.

વીરભદ્રોઽપ્રમેયાત્મા જ્ઞાત્વા તસ્ય બલન્તદા। અન્તરિક્ષગતસ્યાશુ ચિચ્છેદાસ્ય શિરો મહાન્ ।। ૩૦.

અપરિમિત શક્તિ ધરાવનારા વીરભદ્રએ તેની તાકાત જાણી, દક્ષ જ્યારે આકાશમાં હતો ત્યારે તરત જ તેનું માથું કાપી નાખ્યું.

દક્ષઃ પ્રજાપતિશ્ચૈવ વિનષ્ટ ભ્રાન્તચેતનઃ। ક્રુદ્ધેન વીરભદ્રેણ શિરઃ પાદેન પીડિતઃ। જરાભિભૂતતીવ્રાત્મા નિપપાત મહીતલે ।। ૩૦.

દક્ષ પ્રજાપતિ, જેનું મન ભટકી ગયું હતું અને નાશ પામ્યું હતું, ક્રોધિત વીરભદ્રે તેના માથા પર પગ મૂક્યો; વૃદ્ધાવસ્થાથી પીડિત દક્ષ ધરતી પર પડી ગયો.

ત્રયસ્ત્રિંશદ્દેવતાનાં તાઃ કોટયો વિમલાત્મકાઃ। પાશેનાગ્નિબલેનાશુ બદ્ધાઃ સિંહબલેન ચ ।। ૩૦.

ત્રેત્રીસ કરોડ દેવતાઓ, જે શુદ્ધ સ્વભાવ ધરાવતા હતા, તેમને અગ્નિ અને સિંહની શક્તિથી તથા પાશથી ઝડપથી બાંધવામાં આવ્યા.

તતો જગ્મુર્મહાત્માનં સર્વે દેવા મહાબલમ્। પ્રસીદ ભગવન્ રુદ્ર બૃત્યાનાં મા કુધઃ પ્રભો ।। ૩૦.

પછી બધા દેવતાઓએ મહાન આત્માવાળા, મહાબળવાન ભગવાન પાસે જઈને કહ્યું: 'હે ભગવાન રુદ્ર, કૃપા કરો, અમ પર ગુસ્સો ન કરો, હે પ્રભુ, અમે તો તમારા સેવક છીએ.'

તતો બ્રહ્માદયો દેવા દક્ષશ્ચૈવ પ્રજાપતિઃ। ઊચુઃ પ્રાઞ્જલયો ભૂત્વા કથ્યતાં કો ભવાનિતિ ।। ૩૦.

પછી બ્રહ્મા અને બીજા દેવતાઓ અને દક્ષ પ્રજાપતિએ હાથ જોડીને કહ્યું: 'કૃપા કરીને કહો, તમે કોણ છો?'

ન ચ દેવો ન ચાદિત્યો ન ચ ભોક્તુમિહાગતઃ। નૈવદ્રષ્ટું હિ દેવેન્દ્રાન્ન ચ કૌતૂહલાન્વિતઃ ।। ૩૦.

હું દેવ નથી, ન તો આદિત્ય છું, ન અહીં ભોજન કરવા આવ્યો છું, ન તો દેવતાઓના રાજાને જોવા આવ્યો છું, અને ન જ કોઈ જિજ્ઞાસાથી આવ્યો છું.

દક્ષયજ્ઞવિનાશાર્થં સમ્પ્રાપ્તં વિદ્ધિ મામિહ। વીરભદ્ર ઇતિ ખ્યાતં રુદ્રકોપાદ્વિનિર્ગતમ્ ।। ૩૦.

મને જાણો કે હું અહીં દક્ષના યજ્ઞના વિનાશ માટે આવ્યો છું. હું વીરભદ્ર તરીકે પ્રખ્યાત છું, રુદ્રના ક્રોધથી ઉત્પન્ન થયો છું.

ભદ્રકાલી ચ વિજ્ઞેયા દેવ્યાઃ ક્રોધાદ્વિનિર્ગતા। પ્રેષિતા દેવદેવેન યજ્ઞાન્તિકમિહાગતા ।। ૩૦.

અને ભદ્રકાળી પણ જાણો, જે દેવીના ક્રોધથી જન્મી છે અને દેવોના દેવ દ્વારા મોકલાઈ છે, તે પણ અહીં યજ્ઞસ્થળે આવી છે.

શારણં ગચ્છ રાજેન્દ્ર દેવં તે ત્વમુમાપતિમ્। વરં ક્રોધોઽપિ રુદ્રસ્ય વરદાનં ન દેવતઃ ।। ૩૦.

હે રાજાઓના રાજા, તું ઉમાપતિ ભગવાનનો આશરો લે; કેમ કે રુદ્રનો ક્રોધ પણ દેવતાઓને દંડ નથી આપતો, પણ વરદાન આપે છે.

વીરભદ્રવચઃ શ્રુત્વા દક્ષો ધર્મ્મભૃતાં વરઃ। તોષયામાસ દેવેશં શૂલપાણિં મહેશ્વરમ્ ।। ૩૦.

વીરભદ્રના વચન સાંભળી, ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ દક્ષે દેવોના દેવ, ત્રિશૂલધારી મહાદેવને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

પ્રદુષ્ટે યજ્ઞવાદે તુ વિદ્રુતેષુ દ્વિજાતિષુ। તારામૃગમયે દીપ્તે રૌદ્રે ભીમમહાનલે ।। ૩૦.

જ્યારે યજ્ઞની રીત બગડી ગઈ, દ્વિજાતિઓ ભાગી ગયા, અને તારક અને મૃગથી બનેલા ભયાનક અગ્નિમાં યજ્ઞ દહન થયો,

શૂલનિર્ભિન્નવદનૈઃ કૂજદ્ભિઃ પરિચારકૈઃ। નિખાતોત્પાટિતૈર્યૂપૈરપવિદ્ધૈ ર્ય્યતસ્તતઃ ।। ૩૦.

ત્રિશૂળથી ચહેરા છિદ્રાયેલા અને ચીસો પાડતા સેવકો, અને ઉખેડી નાખેલા મૃતદેહોના ઢગલા અહીં-ત્યાં ફેંકાઈ રહ્યા હતા,

ઉત્પત્દ્ભિઃ પતદ્ભિશ્ચ ગૃધ્રૈરામિષગૃધ્રુભિઃ। પક્ષપાતવિનિર્ધૂતૈઃ શિવાશતનિનાદિતૈઃ ।। ૩૦.

માસ માટે લલચાતા ગીધો ઉપર-નીચે ઉડી રહ્યા હતા, પાંખોના ફફડાટથી બધું ધૂળાઈ ગયું હતું, અને શિયાળાઓના ટોળાં ઉલાહના અવાજ કરી રહ્યા હતા,

પ્રાણાપાનૌ સન્નિરુધ્ય તતઃ સ્થાનેન યત્નતઃ। વિચાર્ય સર્વતો દૃષ્ટિં બહુદૃષ્ટિરમિત્રજિત્ ।। ૩૦.

પ્રાણ અને અપાન રોકી, પછી મહેનતપૂર્વક ચારે બાજુ નજર ફેરવી, દુશ્મનને જીતનારએ ઊંડો વિચાર કર્યો.

સહસા દેવદેવેશઃ અગ્નિકુણ્ડાદુપાગતઃ। ચન્દ્રસૂર્ય્યસહસ્રસ્ય તેજઃ સંવર્ત્તકોપમમ્ ।। ૩૦.

અચાનક દેવોના દેવ અગ્નિકુંડમાંથી બહાર આવ્યા, તેમનું તેજ હજાર ચાંદ અને સૂર્યના પ્રકાશ જેવું હતું.

પ્રહસ્ય ચૈનં ભગવાનિદં વચનમબ્રવીત્। નષ્ટસ્તે જ્ઞાનતો દક્ષ પ્રીતિસ્તે મયિ સાંપ્રતમ્ ।। ૩૦.

ભગવાને સ્મિત કરીને કહ્યું: 'હે દક્ષ, તારો જ્ઞાન તો ગુમાયું છે, પણ હવે તારો પ્રેમ મારા પર પાછો આવ્યો છે.'

સ્મિતં કૃત્વાબ્રવીદ્વાક્યં બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે। શ્રાવિતઞ્ચ સમાખ્યાય દેવાનાં ગુરુભિઃ સહ ।। ૩૦.

સ્મિત કરીને તેમણે કહ્યું: 'કહો, હું તારા માટે શું કરું? બધાં દેવતાઓ અને તેમના ગુરુઓની હાજરીમાં કહી દે.'

તમુવાચાઞ્જલિં કૃત્વા દક્ષો દેવં પ્રજાપતિઃ। ભીતશઙ્કિતવિત્રસ્તઃ સબાષ્પવદનેક્ષણઃ ।। ૩૦.

દક્ષ પ્રજાપતિએ હાથ જોડીને, ડરથી, આશંકાથી અને ભયથી, આંખોમાં આંસુ લઈને ભગવાનને કહ્યું.

યદિ પ્રસન્નો ભગવાન્ યદિ વાહં તવ પ્રિયઃ। યદિ વાહમનુગ્રાહ્યો યદિ દેયો વરો મમ ।। ૩૦.

જો ભગવાન પ્રસન્ન હોય, જો હું તમને પ્રિય હોઉં, જો તમે મને કૃપા કરવા ઈચ્છો, જો મને વરદાન આપવાનું હોય,

યજ્જગ્ધં ભક્ષિતં પીતમશિતં યચ્ચ નાશિતમ્। ચૂર્ણીકૃતઞ્જાપવિદ્ધં યજ્ઞસમ્ભારમીદૃશમ્ ।। ૩૦.

યજ્ઞમાં જે કંઈ પીધું, ખાધું, ભક્ષણ કર્યું, કે નષ્ટ થયું, પીસી નાખ્યું કે ફેંકી દીધું—આવા બધા યજ્ઞસામાન,

દીર્ઘકાલેન મહતા પ્રયત્નેન ચ સઞ્ચિતમ્। તન્ન મિથ્યા ભવેન્મહ્યં વરમેતં વૃણોમ્યહમ્ ।। ૩૦.

લાંબા સમયથી મહેનત કરીને જે કંઈ એકઠું કર્યું છે, તે બધું વ્યર્થ ન જાય—મારે એજ વરદાન જોઈએ છે.

તથાસ્ત્વિત્યાહ ભગવાન્ ભગનેત્રહયો હરઃ। ધર્માધ્યક્ષં મહાદેવં ત્ર્યક્ષન્તં વૈ પ્રજાપતિઃ ।। ૩૦.

ભગવાને કહ્યું, 'એવું જ થાઓ.' પછી પ્રજાપતિએ ધર્મના રક્ષક, મહાદેવ, ત્રણ આંખ ધરાવનારને સંબોધન કર્યું.

જાનુભ્યામવનિં ગત્વા દક્ષો લબ્ધ્વા ભવાદ્વરમ્। નામ્નામષ્ટસહસ્રેણ સ્તુતવાન્ વૃષભધ્વજમ્ ।। ૩૦.

દક્ષએ ભવ પાસેથી વર મેળવ્યા પછી ઘૂંટણે પડી જમીન પર ગયો અને વૃષભધ્વજને આઠ હજાર નામોથી સ્તુતિ કરી.

નમસ્તે દેવદેવેશ દેવારિબલસૂદન। દેવેન્દ્ર હ્યમરશ્રેષ્ઠ દેવદાનવપૂજિત ।। ૩૦.

દેવોના દેવ, દેવશત્રુઓની શક્તિનો વિનાશક, દેવેન્દ્ર, અમરોમાં શ્રેષ્ઠ, દેવો અને દાનવો બંને દ્વારા પૂજિત, તમને વંદન છે.

સહસ્રાક્ષ વિરૂપાક્ષ ત્ર્યક્ષ યક્ષાધિપપ્રિય। સર્વતઃ પાણિપાદસ્ત્વં સર્વતોઽક્ષિશિરોમુખઃ। સર્વતઃ શ્રુતિમાન્ લોકે સર્વાનાવૃત્ય તિષ્ઠસિ ।। ૩૦.

હજારો આંખોવાળા, વિશિષ્ટ આંખોવાળા, ત્રણ આંખવાળા, યક્ષાધિપતિના પ્રિય, તમારી હાથ-પગ સર્વત્ર છે, તમારી આંખ, માથું અને મુખ દરેક જગ્યાએ છે, દુનિયામાં બધે તમારું શ્રવણ છે, તમે સર્વને આવરીને ઊભા છો.

શઙ્કુકર્ણ મહાકર્ણ કુમ્ભકર્ણાર્ણવાલય। ગજેન્દ્રકર્ણ ગોકર્ણ પાણિકર્ણ નમોઽસ્તુ તે ।। ૩૦.

શંખ જેવા કાનવાળા, વિશાળ કાનવાળા, કુંભકર્ણ જેવો મહાસાગર સમાન, હાથીના કાનવાળા, ગાયના કાનવાળા, હાથ જેવા કાનવાળા, તમને વંદન છે.

શતોદર શતાવર્ત્ત શતજિહ્વ શતાનન। ગાયન્તિ ત્વાં ગાયત્રિણો હ્યર્ચ્ચયન્તિ તથાર્ચ્ચિનઃ ।। ૩૦.

શતોદર, શતાવર્ત, શતજિહ્વા, શતાનન, ગાયત્રીના ગાયક તમારું ગાન કરે છે અને પૂજક લોકો પણ તમારું પૂજન કરે છે.