વાયુપુરાણમ્

પર્વતાશ્ચ વ્યશીર્યન્ત કમ્પતે ચ વસુન્ધરા। મેરુશ્ચ ઘૂર્ણતે વિપ્રાઃ ક્ષુભ્યન્તે વરુણાલયાઃ ।। ૩૦.

પર્વતો તૂટી પડ્યા, ધરતી કંપી ઉઠી, મેરુ પર્વત ડગમગવા લાગ્યો, અને વરુણના મહેલો પણ હલચલથી ભરાઈ ગયા, હે વિદ્વાનો.

અગ્નયો નૈવ દીપ્યન્તે ન ચ દીપ્યન્તિ ભાસ્કરાઃ। ગ્રહા નૈવ પ્રકાશન્તે નક્ષત્રાણિ ન તારકાઃ ।। ૩૦.

અગ્નિઓ જલ્યા નહીં, સૂર્યો પ્રકાશ્યા નહીં; ગ્રહો, તારાઓ અને નક્ષત્રો પણ પ્રકાશ આપતા નહોતા.

ઋષયો નાભ્યભાષન્ત ન દેવા ન ચ દાનવાઃ। એવં હિ તિમિરીભૂતં નિર્દ્દહન્તિ વિમાનિતાઃ ।। ૩૦.

ઋષિઓ બોલ્યા નહીં, દેવતાઓ પણ નહીં અને દાનવો પણ નહીં; બધું જ અંધકારથી ઘેરાઈ ગયું, કારણ કે અપમાનિત થયેલાઓએ બધું દહાળી નાખ્યું.

સિંહનાદં પ્રમુઞ્ચન્તે ઘોરરૂપા મહાબલાઃ। પ્રભઞ્જન્તે પરે ઘોરા યૂપાનુત્પાટયન્તિ ચ ।। ૩૦.

ભયાનક રૂપ અને મહાન બળ ધરાવનારાઓ સિંહ જેવી ગર્જના કરતા હતા; કેટલાક ભયાનક લોકો યજ્ઞના યૂપો તોડી અને ઉખેડી નાખતા હતા.

પ્રમર્દ્દન્તિ તથા ચાન્યે વિનૃત્યન્તિ તતાઽપરે। આધાવન્તિ પ્રધાવન્તિ વાયુવેગા મનોજવાઃ ।। ૩૦.

કેટલાક બધું ચકનાચૂર કરતા, કેટલાક ઉલ્લાસપૂર્વક નૃત્ય કરતા અને કેટલાક પવન અને મનની ઝડપથી દોડતા અને ધસી પડતા હતા.

ચૂર્ણન્તે યજ્ઞપાત્રાણિ યાગસ્યાયતનાનિ ચ। શીર્યમાણાનિ દૃશ્યન્તે તારા ઇવ નભસ્તલાત્ ।। ૩૦.

તેઓ યજ્ઞના વાસણો અને પૂજાના સ્થળો તોડી નાખતા; એ બધું તૂટી પડતું ત્યારે જાણે આકાશમાંથી તારા ખસી રહ્યા હોય એમ લાગતું.

દિવ્યાન્નપાનભક્ષાણાં રાશયઃ પર્વતોપમાઃ। ક્ષીર નદ્યસ્તથા ચાન્યા ઘૃતપાયસકર્દમાઃ. મધુમણ્ડોદકા દિવ્યાઃ ખણ્ડશર્કરવાલુકાઃ ।। ૩૦.

દિવ્ય ભોજન અને પાનના પર્વત જેવા ઢગલા દેખાતા; દૂધની નદીઓ, ઘી અને પાયસથી ભરેલા કાદવ, મધ અને પાણીની દિવ્ય નદીઓ, અને ખાંડના દાણા જેવી રેતીવાળી ધારા વહેતી હતી.

ષડ્રસાન્નિવહન્ત્યન્યા ગુડકુલ્યા મનોરમાઃ। ઉચ્ચાવચાનિ માંસાનિ ભક્ષ્યાણિ વિવિધાનિ ચ ।। ૩૦.

બીજી મનોહર નદીઓમાં છ સ્વાદ વહેતા; અનેક જાતના માંસ અને વિવિધ પ્રકારના ભોજન ઊંચા-નીચા બધાં જોવા મળતા.

યાનિ કાનિ ચ દિવ્યાનિ લેહ્યઞ્ચોષ્યં તથાપરે। ભુઞ્જતે વિવિધૈર્વક્ત્રૈર્વિલુણ્ઠન્તિ ચ સર્વસઃ। ક્રીડન્તિ વિવિધાકારાશ્ચિક્ષિપુઃ સુરયોષિતઃ ।। ૩૦.

દિવ્ય ચાટવા અને ચૂસવા જેવી વસ્તુઓ પણ જ્યાં-ત્યાં હતી; તેઓ વિવિધ મુખોથી બધું ભોજન ખાઈ લેતા અને બધું લૂંટી લેતા; વિવિધ રૂપ ધારણ કરી રમતા અને દેવયાત્રાઓને ફેંકી દેતા.

રુદ્રકોપપ્રયુક્તાસ્તુ સર્વદેવૈઃ સુરક્ષિતમ્। તં યજ્ઞમહનન્ શીઘ્રં રુદ્રકલ્પાઃ સમીપતઃ ।। ૩૦.

રુદ્રના ક્રોધથી પ્રેરિત અને બધા દેવતાઓ દ્વારા રક્ષિત હોવા છતાં, એ રુદ્રસમાન ગણેતાઓએ નજીક જ જઈને એ યજ્ઞને ઝડપથી નાશ કર્યો.

ચક્રુરન્યે તથા નાદાન્ સર્વભૂતભયંકરાન્। છિત્ત્વા શિરોઽન્યે યજ્ઞસ્ય વિનદન્તિ ભયઙ્કરાઃ ।। ૩૦.

કેટલાક ભયાનક અવાજો કરતા, જે બધાં જીવમાં ભય પેદા કરે; કેટલાકે યજ્ઞનું માથું કાપી નાખ્યું અને ભયાનક રીતે ગર્જના કરી.

દક્ષો દક્ષપતિશ્ચૈવ દેવો યજ્ઞપતિસ્તથા। મૃગરૂપેણ ચાકાશે પ્રપલાયિતુમારભત્ ।। ૩૦.

દક્ષ, યજ્ઞના સ્વામી અને યજ્ઞપતિ દેવ, હરણના રૂપમાં આકાશમાં ભાગવા લાગ્યા.

વીરભદ્રોઽપ્રમેયાત્મા જ્ઞાત્વા તસ્ય બલન્તદા। અન્તરિક્ષગતસ્યાશુ ચિચ્છેદાસ્ય શિરો મહાન્ ।। ૩૦.

અપરિમિત શક્તિ ધરાવનારા વીરભદ્રએ તેની તાકાત જાણી, દક્ષ જ્યારે આકાશમાં હતો ત્યારે તરત જ તેનું માથું કાપી નાખ્યું.

દક્ષઃ પ્રજાપતિશ્ચૈવ વિનષ્ટ ભ્રાન્તચેતનઃ। ક્રુદ્ધેન વીરભદ્રેણ શિરઃ પાદેન પીડિતઃ। જરાભિભૂતતીવ્રાત્મા નિપપાત મહીતલે ।। ૩૦.

દક્ષ પ્રજાપતિ, જેનું મન ભટકી ગયું હતું અને નાશ પામ્યું હતું, ક્રોધિત વીરભદ્રે તેના માથા પર પગ મૂક્યો; વૃદ્ધાવસ્થાથી પીડિત દક્ષ ધરતી પર પડી ગયો.

ત્રયસ્ત્રિંશદ્દેવતાનાં તાઃ કોટયો વિમલાત્મકાઃ। પાશેનાગ્નિબલેનાશુ બદ્ધાઃ સિંહબલેન ચ ।। ૩૦.

ત્રેત્રીસ કરોડ દેવતાઓ, જે શુદ્ધ સ્વભાવ ધરાવતા હતા, તેમને અગ્નિ અને સિંહની શક્તિથી તથા પાશથી ઝડપથી બાંધવામાં આવ્યા.

તતો જગ્મુર્મહાત્માનં સર્વે દેવા મહાબલમ્। પ્રસીદ ભગવન્ રુદ્ર બૃત્યાનાં મા કુધઃ પ્રભો ।। ૩૦.

પછી બધા દેવતાઓએ મહાન આત્માવાળા, મહાબળવાન ભગવાન પાસે જઈને કહ્યું: 'હે ભગવાન રુદ્ર, કૃપા કરો, અમ પર ગુસ્સો ન કરો, હે પ્રભુ, અમે તો તમારા સેવક છીએ.'

તતો બ્રહ્માદયો દેવા દક્ષશ્ચૈવ પ્રજાપતિઃ। ઊચુઃ પ્રાઞ્જલયો ભૂત્વા કથ્યતાં કો ભવાનિતિ ।। ૩૦.

પછી બ્રહ્મા અને બીજા દેવતાઓ અને દક્ષ પ્રજાપતિએ હાથ જોડીને કહ્યું: 'કૃપા કરીને કહો, તમે કોણ છો?'

ન ચ દેવો ન ચાદિત્યો ન ચ ભોક્તુમિહાગતઃ। નૈવદ્રષ્ટું હિ દેવેન્દ્રાન્ન ચ કૌતૂહલાન્વિતઃ ।। ૩૦.

હું દેવ નથી, ન તો આદિત્ય છું, ન અહીં ભોજન કરવા આવ્યો છું, ન તો દેવતાઓના રાજાને જોવા આવ્યો છું, અને ન જ કોઈ જિજ્ઞાસાથી આવ્યો છું.

દક્ષયજ્ઞવિનાશાર્થં સમ્પ્રાપ્તં વિદ્ધિ મામિહ। વીરભદ્ર ઇતિ ખ્યાતં રુદ્રકોપાદ્વિનિર્ગતમ્ ।। ૩૦.

મને જાણો કે હું અહીં દક્ષના યજ્ઞના વિનાશ માટે આવ્યો છું. હું વીરભદ્ર તરીકે પ્રખ્યાત છું, રુદ્રના ક્રોધથી ઉત્પન્ન થયો છું.

ભદ્રકાલી ચ વિજ્ઞેયા દેવ્યાઃ ક્રોધાદ્વિનિર્ગતા। પ્રેષિતા દેવદેવેન યજ્ઞાન્તિકમિહાગતા ।। ૩૦.

અને ભદ્રકાળી પણ જાણો, જે દેવીના ક્રોધથી જન્મી છે અને દેવોના દેવ દ્વારા મોકલાઈ છે, તે પણ અહીં યજ્ઞસ્થળે આવી છે.

શારણં ગચ્છ રાજેન્દ્ર દેવં તે ત્વમુમાપતિમ્। વરં ક્રોધોઽપિ રુદ્રસ્ય વરદાનં ન દેવતઃ ।। ૩૦.

હે રાજાઓના રાજા, તું ઉમાપતિ ભગવાનનો આશરો લે; કેમ કે રુદ્રનો ક્રોધ પણ દેવતાઓને દંડ નથી આપતો, પણ વરદાન આપે છે.

વીરભદ્રવચઃ શ્રુત્વા દક્ષો ધર્મ્મભૃતાં વરઃ। તોષયામાસ દેવેશં શૂલપાણિં મહેશ્વરમ્ ।। ૩૦.

વીરભદ્રના વચન સાંભળી, ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ દક્ષે દેવોના દેવ, ત્રિશૂલધારી મહાદેવને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

પ્રદુષ્ટે યજ્ઞવાદે તુ વિદ્રુતેષુ દ્વિજાતિષુ। તારામૃગમયે દીપ્તે રૌદ્રે ભીમમહાનલે ।। ૩૦.

જ્યારે યજ્ઞની રીત બગડી ગઈ, દ્વિજાતિઓ ભાગી ગયા, અને તારક અને મૃગથી બનેલા ભયાનક અગ્નિમાં યજ્ઞ દહન થયો,

શૂલનિર્ભિન્નવદનૈઃ કૂજદ્ભિઃ પરિચારકૈઃ। નિખાતોત્પાટિતૈર્યૂપૈરપવિદ્ધૈ ર્ય્યતસ્તતઃ ।। ૩૦.

ત્રિશૂળથી ચહેરા છિદ્રાયેલા અને ચીસો પાડતા સેવકો, અને ઉખેડી નાખેલા મૃતદેહોના ઢગલા અહીં-ત્યાં ફેંકાઈ રહ્યા હતા,

ઉત્પત્દ્ભિઃ પતદ્ભિશ્ચ ગૃધ્રૈરામિષગૃધ્રુભિઃ। પક્ષપાતવિનિર્ધૂતૈઃ શિવાશતનિનાદિતૈઃ ।। ૩૦.

માસ માટે લલચાતા ગીધો ઉપર-નીચે ઉડી રહ્યા હતા, પાંખોના ફફડાટથી બધું ધૂળાઈ ગયું હતું, અને શિયાળાઓના ટોળાં ઉલાહના અવાજ કરી રહ્યા હતા,

પ્રાણાપાનૌ સન્નિરુધ્ય તતઃ સ્થાનેન યત્નતઃ। વિચાર્ય સર્વતો દૃષ્ટિં બહુદૃષ્ટિરમિત્રજિત્ ।। ૩૦.

પ્રાણ અને અપાન રોકી, પછી મહેનતપૂર્વક ચારે બાજુ નજર ફેરવી, દુશ્મનને જીતનારએ ઊંડો વિચાર કર્યો.

સહસા દેવદેવેશઃ અગ્નિકુણ્ડાદુપાગતઃ। ચન્દ્રસૂર્ય્યસહસ્રસ્ય તેજઃ સંવર્ત્તકોપમમ્ ।। ૩૦.

અચાનક દેવોના દેવ અગ્નિકુંડમાંથી બહાર આવ્યા, તેમનું તેજ હજાર ચાંદ અને સૂર્યના પ્રકાશ જેવું હતું.

પ્રહસ્ય ચૈનં ભગવાનિદં વચનમબ્રવીત્। નષ્ટસ્તે જ્ઞાનતો દક્ષ પ્રીતિસ્તે મયિ સાંપ્રતમ્ ।। ૩૦.

ભગવાને સ્મિત કરીને કહ્યું: 'હે દક્ષ, તારો જ્ઞાન તો ગુમાયું છે, પણ હવે તારો પ્રેમ મારા પર પાછો આવ્યો છે.'

સ્મિતં કૃત્વાબ્રવીદ્વાક્યં બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે। શ્રાવિતઞ્ચ સમાખ્યાય દેવાનાં ગુરુભિઃ સહ ।। ૩૦.

સ્મિત કરીને તેમણે કહ્યું: 'કહો, હું તારા માટે શું કરું? બધાં દેવતાઓ અને તેમના ગુરુઓની હાજરીમાં કહી દે.'