વાયુપુરાણમ્

વ્કચિદ્ધ્યાયતિ યુક્તાત્મા વ્કચિત્સ્તૂલં પ્રમાર્જતિ। વ્કચિદ્ગાયતિ વિશ્વાત્મા વ્કચિદ્રૌતિ મુહુર્મુહુઃ ।। ૩૦.

ક્યારેક એકાગ્ર મનથી ધ્યાન કરે છે, ક્યારેક યજ્ઞસ્થળ સાફ કરે છે, ક્યારેક વિશ્વના આત્મા તરીકે ગાયન કરે છે, અને ક્યારેક વારંવાર ગર્જના કરે છે.

જ્ઞાનં વૈરાગ્યમૈશ્વર્ય્યં તપઃ સત્યં ક્ષમા ધૃતિઃ। પ્રભુત્વમાત્મસંબોધો હ્યધિષ્ઠાનગુણૈર્યુતઃ ।। ૩૦.

જ્ઞાન, વૈરાગ્ય, ઈશ્વરપદ, તપ, સત્ય, ક્ષમા, ધીરજ, પ્રભુત્વ, આત્મસંયમ અને અધિકારના ગુણોથી યુક્ત છે.

જાનુભ્યામવનિં ગત્વા પ્રણતઃ પ્રાઞ્જલિઃ સ્થિતઃ। આજ્ઞાપય ત્વં દેવેશ કિં કાર્ય્યં કરવાણિ તે ।। ૩૦.

ઘૂંટણે પડી, હાથ જોડીને નમન કરી કહ્યું: 'દેવોના સ્વામી, તમે જે કહો તે કાર્ય હું કરું.'

તમુવાચાક્ષિપ મખં દક્ષસ્યેહ મહેશ્વરઃ। દેવસ્યાનુમતિં શ્રુત્વા વીરભદ્રો મહાબલઃ। પ્રણમ્ય શિરસા પાદૌ દેવેશસ્ય ઉમાપતેઃ ।। ૩૦.

ત્યારે મહાદેવ મહેશ્વરે કહ્યું: 'અહીં દક્ષનો યજ્ઞ વિનાશ કર.' દેવીની મંજૂરી સાંભળી, મહાબલવાન વીરભદ્રે ઉમા પતિ દેવેશના ચરણોમાં માથું ઝુકાવ્યું.

તતો બન્ધાત્ પ્રમુક્તેન સિંહેનેવેહ લીલયા। દેવ્યા મન્યુકૃતં મત્વા હતો દક્ષસ્ય સ ક્રતુઃ ।। ૩૦.

પછી બંધનમાંથી મુક્ત થઈ, સિંહ જેવી લિલામાં, દેવીના ક્રોધને ધ્યાનમાં રાખી, દક્ષનો યજ્ઞ નાશ કર્યો.

મન્યુના ચ મહાભીમા ભદ્રકાલી મહેશ્વરી। આત્મનઃ સર્વસાક્ષિત્વે તેન સાર્દ્ધ સહાનુગા ।। ૩૦.

મહાન ક્રોધથી ભરેલી ભદ્રકાલી મહેશ્વરી, સર્વના સાક્ષી રૂપે, પોતાની સહચરીઓ સાથે એના સાથે ગઈ.

સ એષ ભગવાન્ ક્રુદ્ધઃ પ્રેતાવાસકૃતાલયઃ। વીરભદ્ર ઇતિ ખ્યાતો દેવ્યા મન્યુપ્રમાર્જકઃ ।। ૩૦.

આ રીતે, એ ભગવાન ક્રોધિત થઈ, ભૂતગૃહમાં નિવાસ કરે છે; દેવીના ક્રોધને શાંત કરનાર વીરભદ્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

સોઽસૃજદ્રોમકૂપેભ્યો રૌદ્રાન્નામ ગણેશ્વરાન્। રુદ્રાનુગા મહાવીર્ય્યા રુદ્રવીર્યપરાક્રમાઃ ।। ૩૦.

તેણે પોતાની ત્વચાના રંધ્રોમાંથી ભયાનક અને શક્તિશાળી ગણેતાઓ ઉત્પન્ન કર્યા, જે બધા રુદ્રના અનુયાયી અને રુદ્ર જેવી શક્તિ અને પરાક્રમ ધરાવતા હતા.

રુદ્રસ્યાનુચરાઃ સર્વે સર્વે રુદ્રસમપ્રભાઃ। તે નિપેતુસ્તતસ્તૂર્ણં શતશોઽથ સહસ્રશઃ ।। ૩૦.

એ બધા રુદ્રના સહાયક હતા અને રુદ્ર જેવી જ તેજસ્વિતા ધરાવતા હતા; પછી તેઓ સૈંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં ઝડપથી નીચે ઉતર્યા.

તતઃ કિલકિલાશબ્દ આકાશં પૂરયન્નિવ। તેન શબ્દેન મહતા ત્રસ્તાઃ સર્વે દિવૌકસઃ।। ૩૦.

પછી એવો ગર્જનારો અવાજ થયો કે જાણે આખું આકાશ ગુંજી ઉઠ્યું હોય; એ ભયાનક ધ્વનિથી બધા સ્વર્ગવાસીઓ ડરી ગયા.

પર્વતાશ્ચ વ્યશીર્યન્ત કમ્પતે ચ વસુન્ધરા। મેરુશ્ચ ઘૂર્ણતે વિપ્રાઃ ક્ષુભ્યન્તે વરુણાલયાઃ ।। ૩૦.

પર્વતો તૂટી પડ્યા, ધરતી કંપી ઉઠી, મેરુ પર્વત ડગમગવા લાગ્યો, અને વરુણના મહેલો પણ હલચલથી ભરાઈ ગયા, હે વિદ્વાનો.

અગ્નયો નૈવ દીપ્યન્તે ન ચ દીપ્યન્તિ ભાસ્કરાઃ। ગ્રહા નૈવ પ્રકાશન્તે નક્ષત્રાણિ ન તારકાઃ ।। ૩૦.

અગ્નિઓ જલ્યા નહીં, સૂર્યો પ્રકાશ્યા નહીં; ગ્રહો, તારાઓ અને નક્ષત્રો પણ પ્રકાશ આપતા નહોતા.

ઋષયો નાભ્યભાષન્ત ન દેવા ન ચ દાનવાઃ। એવં હિ તિમિરીભૂતં નિર્દ્દહન્તિ વિમાનિતાઃ ।। ૩૦.

ઋષિઓ બોલ્યા નહીં, દેવતાઓ પણ નહીં અને દાનવો પણ નહીં; બધું જ અંધકારથી ઘેરાઈ ગયું, કારણ કે અપમાનિત થયેલાઓએ બધું દહાળી નાખ્યું.

સિંહનાદં પ્રમુઞ્ચન્તે ઘોરરૂપા મહાબલાઃ। પ્રભઞ્જન્તે પરે ઘોરા યૂપાનુત્પાટયન્તિ ચ ।। ૩૦.

ભયાનક રૂપ અને મહાન બળ ધરાવનારાઓ સિંહ જેવી ગર્જના કરતા હતા; કેટલાક ભયાનક લોકો યજ્ઞના યૂપો તોડી અને ઉખેડી નાખતા હતા.

પ્રમર્દ્દન્તિ તથા ચાન્યે વિનૃત્યન્તિ તતાઽપરે। આધાવન્તિ પ્રધાવન્તિ વાયુવેગા મનોજવાઃ ।। ૩૦.

કેટલાક બધું ચકનાચૂર કરતા, કેટલાક ઉલ્લાસપૂર્વક નૃત્ય કરતા અને કેટલાક પવન અને મનની ઝડપથી દોડતા અને ધસી પડતા હતા.

ચૂર્ણન્તે યજ્ઞપાત્રાણિ યાગસ્યાયતનાનિ ચ। શીર્યમાણાનિ દૃશ્યન્તે તારા ઇવ નભસ્તલાત્ ।। ૩૦.

તેઓ યજ્ઞના વાસણો અને પૂજાના સ્થળો તોડી નાખતા; એ બધું તૂટી પડતું ત્યારે જાણે આકાશમાંથી તારા ખસી રહ્યા હોય એમ લાગતું.

દિવ્યાન્નપાનભક્ષાણાં રાશયઃ પર્વતોપમાઃ। ક્ષીર નદ્યસ્તથા ચાન્યા ઘૃતપાયસકર્દમાઃ. મધુમણ્ડોદકા દિવ્યાઃ ખણ્ડશર્કરવાલુકાઃ ।। ૩૦.

દિવ્ય ભોજન અને પાનના પર્વત જેવા ઢગલા દેખાતા; દૂધની નદીઓ, ઘી અને પાયસથી ભરેલા કાદવ, મધ અને પાણીની દિવ્ય નદીઓ, અને ખાંડના દાણા જેવી રેતીવાળી ધારા વહેતી હતી.

ષડ્રસાન્નિવહન્ત્યન્યા ગુડકુલ્યા મનોરમાઃ। ઉચ્ચાવચાનિ માંસાનિ ભક્ષ્યાણિ વિવિધાનિ ચ ।। ૩૦.

બીજી મનોહર નદીઓમાં છ સ્વાદ વહેતા; અનેક જાતના માંસ અને વિવિધ પ્રકારના ભોજન ઊંચા-નીચા બધાં જોવા મળતા.

યાનિ કાનિ ચ દિવ્યાનિ લેહ્યઞ્ચોષ્યં તથાપરે। ભુઞ્જતે વિવિધૈર્વક્ત્રૈર્વિલુણ્ઠન્તિ ચ સર્વસઃ। ક્રીડન્તિ વિવિધાકારાશ્ચિક્ષિપુઃ સુરયોષિતઃ ।। ૩૦.

દિવ્ય ચાટવા અને ચૂસવા જેવી વસ્તુઓ પણ જ્યાં-ત્યાં હતી; તેઓ વિવિધ મુખોથી બધું ભોજન ખાઈ લેતા અને બધું લૂંટી લેતા; વિવિધ રૂપ ધારણ કરી રમતા અને દેવયાત્રાઓને ફેંકી દેતા.

રુદ્રકોપપ્રયુક્તાસ્તુ સર્વદેવૈઃ સુરક્ષિતમ્। તં યજ્ઞમહનન્ શીઘ્રં રુદ્રકલ્પાઃ સમીપતઃ ।। ૩૦.

રુદ્રના ક્રોધથી પ્રેરિત અને બધા દેવતાઓ દ્વારા રક્ષિત હોવા છતાં, એ રુદ્રસમાન ગણેતાઓએ નજીક જ જઈને એ યજ્ઞને ઝડપથી નાશ કર્યો.

ચક્રુરન્યે તથા નાદાન્ સર્વભૂતભયંકરાન્। છિત્ત્વા શિરોઽન્યે યજ્ઞસ્ય વિનદન્તિ ભયઙ્કરાઃ ।। ૩૦.

કેટલાક ભયાનક અવાજો કરતા, જે બધાં જીવમાં ભય પેદા કરે; કેટલાકે યજ્ઞનું માથું કાપી નાખ્યું અને ભયાનક રીતે ગર્જના કરી.

દક્ષો દક્ષપતિશ્ચૈવ દેવો યજ્ઞપતિસ્તથા। મૃગરૂપેણ ચાકાશે પ્રપલાયિતુમારભત્ ।। ૩૦.

દક્ષ, યજ્ઞના સ્વામી અને યજ્ઞપતિ દેવ, હરણના રૂપમાં આકાશમાં ભાગવા લાગ્યા.

વીરભદ્રોઽપ્રમેયાત્મા જ્ઞાત્વા તસ્ય બલન્તદા। અન્તરિક્ષગતસ્યાશુ ચિચ્છેદાસ્ય શિરો મહાન્ ।। ૩૦.

અપરિમિત શક્તિ ધરાવનારા વીરભદ્રએ તેની તાકાત જાણી, દક્ષ જ્યારે આકાશમાં હતો ત્યારે તરત જ તેનું માથું કાપી નાખ્યું.

દક્ષઃ પ્રજાપતિશ્ચૈવ વિનષ્ટ ભ્રાન્તચેતનઃ। ક્રુદ્ધેન વીરભદ્રેણ શિરઃ પાદેન પીડિતઃ। જરાભિભૂતતીવ્રાત્મા નિપપાત મહીતલે ।। ૩૦.

દક્ષ પ્રજાપતિ, જેનું મન ભટકી ગયું હતું અને નાશ પામ્યું હતું, ક્રોધિત વીરભદ્રે તેના માથા પર પગ મૂક્યો; વૃદ્ધાવસ્થાથી પીડિત દક્ષ ધરતી પર પડી ગયો.

ત્રયસ્ત્રિંશદ્દેવતાનાં તાઃ કોટયો વિમલાત્મકાઃ। પાશેનાગ્નિબલેનાશુ બદ્ધાઃ સિંહબલેન ચ ।। ૩૦.

ત્રેત્રીસ કરોડ દેવતાઓ, જે શુદ્ધ સ્વભાવ ધરાવતા હતા, તેમને અગ્નિ અને સિંહની શક્તિથી તથા પાશથી ઝડપથી બાંધવામાં આવ્યા.

તતો જગ્મુર્મહાત્માનં સર્વે દેવા મહાબલમ્। પ્રસીદ ભગવન્ રુદ્ર બૃત્યાનાં મા કુધઃ પ્રભો ।। ૩૦.

પછી બધા દેવતાઓએ મહાન આત્માવાળા, મહાબળવાન ભગવાન પાસે જઈને કહ્યું: 'હે ભગવાન રુદ્ર, કૃપા કરો, અમ પર ગુસ્સો ન કરો, હે પ્રભુ, અમે તો તમારા સેવક છીએ.'

તતો બ્રહ્માદયો દેવા દક્ષશ્ચૈવ પ્રજાપતિઃ। ઊચુઃ પ્રાઞ્જલયો ભૂત્વા કથ્યતાં કો ભવાનિતિ ।। ૩૦.

પછી બ્રહ્મા અને બીજા દેવતાઓ અને દક્ષ પ્રજાપતિએ હાથ જોડીને કહ્યું: 'કૃપા કરીને કહો, તમે કોણ છો?'

ન ચ દેવો ન ચાદિત્યો ન ચ ભોક્તુમિહાગતઃ। નૈવદ્રષ્ટું હિ દેવેન્દ્રાન્ન ચ કૌતૂહલાન્વિતઃ ।। ૩૦.

હું દેવ નથી, ન તો આદિત્ય છું, ન અહીં ભોજન કરવા આવ્યો છું, ન તો દેવતાઓના રાજાને જોવા આવ્યો છું, અને ન જ કોઈ જિજ્ઞાસાથી આવ્યો છું.

દક્ષયજ્ઞવિનાશાર્થં સમ્પ્રાપ્તં વિદ્ધિ મામિહ। વીરભદ્ર ઇતિ ખ્યાતં રુદ્રકોપાદ્વિનિર્ગતમ્ ।। ૩૦.

મને જાણો કે હું અહીં દક્ષના યજ્ઞના વિનાશ માટે આવ્યો છું. હું વીરભદ્ર તરીકે પ્રખ્યાત છું, રુદ્રના ક્રોધથી ઉત્પન્ન થયો છું.