વાયુપુરાણમ્

ઘોર રૂપેણ દીપ્યન્તં ચન્દ્રાર્ધકૃતભૂષણમ્। વસાનં ચર્મ વૈયાઘ્રં મહારુધિરનિઃસ્રવમ્ ।। ૩૦.

ભયાનક રૂપે તેજ પામતો, માથા પર અર્ધચંદ્ર શોભતો, વાઘની ખાલ પહેરેલી અને શરીર પરથી ઘણું લોહી વહેતું હતું.

દંષ્ટ્રાકરાલં વિભ્રાન્તં મહાવક્ત્રં મહોદરમ્। વિદ્યુજ્જિહ્વં પ્રલમ્બોષ્ઠં લમ્બકર્ણં દુરાસદમ્ ।। ૩૦.

મોટા-મોટા દાંત અને ભયાનક મોઢું, વિશાળ જઠર અને મોટું પેટ, વીજળી જેવી જીભ, લટકતા હોઠ અને લાંબા કાન, જેને નજીક જવું અશક્ય હતું.

કુલિશોદ્યોતિતકરમ્ભાભિર્જ્વલિતમૂર્દ્ધજમ્। જ્વાલામાલાપરિક્ષિપ્તં મુક્તાદામવિભૂષિતમ્ ।। ૩૦.

એના વાળ વીજળીના પ્રહારમાં દહેલી ગયા હોય તેમ જ્વલંત હતા, અગ્નિની માળાથી ઘેરાયેલ અને મુક્તાની માળાથી શોભિત હતા.

તેજસા ચૈવ દીપ્યન્તં યુગાન્તમિવ પાવકમ્। આકર્ણદારિતાસ્યાન્તઞ્ચતુર્દિક્ષુ ભયાનકમ્ ।। ૩૦.

પોતાના તેજથી ઝગમગતો, યુગના અંતે જેવી અગ્નિ હોય તેવો, મોઢું કાન સુધી ખુલ્લું, અને ચારે તરફથી ભયજનક દેખાતો હતો.

મહાબલં મહાતેજં મહાપુરુષમીશ્વરમ્। વિશ્વહર્તૃમહા કાયં મહાન્યગ્રોધમણ્ડલમ્। યુગપચ્ચન્દ્રશતવદ્દીપ્યન્તં મન્મથાગ્નિવત્ ।। ૩૦.

અતિશય બળવાન, અતિ તેજસ્વી, મહાન પુરુષ અને ઈશ્વર, સમગ્ર જગતનો સંહારક, વિશાળ શરીર ધરાવનારો, મહાન વટવૃક્ષ જેવો, એક સાથે સો ચાંદની જેમ ઝગમગતો અને કામાગ્નિ જેવો પ્રજ્વલિત.

ચતુર્મહાસ્યં સિતતીક્ષ્ણદંષ્ટ્રં મહોગ્રતેજોબલકૌતુકાઢયમ્। યુગાન્તસૂર્ય્યાગ્નિસહસ્રભાસં સહસ્રચન્દ્રામલકાન્તિકાન્તમ્। પ્રદીપ્તસર્વૌષધિમન્દરાભં સુમેરુકૈલાસહિમાદ્રિતુલ્યમ્ ।। ૩૦.

ચાર મહાન મુખવાળા, સફેદ અને તીક્ષ્ણ દાંતવાળા, અતિશય તેજ, બળ અને આશ્ચર્યથી ભરપૂર; યુગના અંતે હજાર સૂર્ય અને અગ્નિ જેવી કાંતિ ધરાવતો, હજાર પૂર્ણચંદ્ર જેવી શોભા ધરાવતો; સર્વ ઔષધિઓ અને મંદાર વૃક્ષ જેવી કાંતિવાળો, સુમેરુ, કૈલાસ અને હિમાલય સમાન.

યુગાર્કાભં મહાવીર્ય્યં ચારુનાસં મહાનનમ્। પ્રચણ્ડગણ્ડં દીપ્તાક્ષમગ્નિજ્વાલાવિલાનનમ્ ।। ૩૦.

યુગાંતના સૂર્ય જેવો તેજસ્વી, મહાન પરાક્રમવાળો, સુંદર નાક અને વિશાળ મુખવાળો; ભયાનક ગાલ, પ્રજ્વલિત આંખો અને અગ્નિની જ્વાળાથી ભરેલું મોઢું.

મૃગેન્દ્રકૃત્તિવસનં મહાભુજગવેષ્ટિતમ્। ઉષ્ણીષિણં ચન્દ્રધરં વ્કચિદુગ્રં વ્કચિત્સમમ્ ।। ૩૦.

સિંહની ખાલ પહેરેલી, મહાન સાપોથી ઘેરાયેલ, શિરોમણિ ધારણ કરેલ, ચાંદ્રધારી, ક્યારેક ઉગ્ર તો ક્યારેક શાંત.

નાનાકુસુમમૂર્દ્ધાનં નાનાગન્દાનુલેપનમ્ । નાનારત્નવિચિત્રાઙ્ગં નાનાભરણભૂષિતમ્ ।। ૩૦.

માથા પર વિવિધ ફૂલોની શોભા, વિવિધ સુગંધોથી અંકિત, અંગો પર અનેક રત્નોની શોભા અને વિવિધ આભૂષણોથી અલંકૃત.

કર્ણિકારસ્રજં દીપ્તં ક્રોધાદુદ્ભ્રાન્તલોચનમ્। વ્કચિન્નૃત્યતિ ચિત્રાઙ્ગં વ્કચિદ્વદતિ સુસ્વરમ્ ।। ૩૦.

કર્ણિકાર ફૂલોની તેજસ્વી વણાવેલી માળા પહેરેલી, ક્રોધથી આંખો ઉગ્ર, ક્યારેક સુંદર અંગથી નૃત્ય કરે છે, ક્યારેક મીઠા સ્વરે બોલે છે.

વ્કચિદ્ધ્યાયતિ યુક્તાત્મા વ્કચિત્સ્તૂલં પ્રમાર્જતિ। વ્કચિદ્ગાયતિ વિશ્વાત્મા વ્કચિદ્રૌતિ મુહુર્મુહુઃ ।। ૩૦.

ક્યારેક એકાગ્ર મનથી ધ્યાન કરે છે, ક્યારેક યજ્ઞસ્થળ સાફ કરે છે, ક્યારેક વિશ્વના આત્મા તરીકે ગાયન કરે છે, અને ક્યારેક વારંવાર ગર્જના કરે છે.

જ્ઞાનં વૈરાગ્યમૈશ્વર્ય્યં તપઃ સત્યં ક્ષમા ધૃતિઃ। પ્રભુત્વમાત્મસંબોધો હ્યધિષ્ઠાનગુણૈર્યુતઃ ।। ૩૦.

જ્ઞાન, વૈરાગ્ય, ઈશ્વરપદ, તપ, સત્ય, ક્ષમા, ધીરજ, પ્રભુત્વ, આત્મસંયમ અને અધિકારના ગુણોથી યુક્ત છે.

જાનુભ્યામવનિં ગત્વા પ્રણતઃ પ્રાઞ્જલિઃ સ્થિતઃ। આજ્ઞાપય ત્વં દેવેશ કિં કાર્ય્યં કરવાણિ તે ।। ૩૦.

ઘૂંટણે પડી, હાથ જોડીને નમન કરી કહ્યું: 'દેવોના સ્વામી, તમે જે કહો તે કાર્ય હું કરું.'

તમુવાચાક્ષિપ મખં દક્ષસ્યેહ મહેશ્વરઃ। દેવસ્યાનુમતિં શ્રુત્વા વીરભદ્રો મહાબલઃ। પ્રણમ્ય શિરસા પાદૌ દેવેશસ્ય ઉમાપતેઃ ।। ૩૦.

ત્યારે મહાદેવ મહેશ્વરે કહ્યું: 'અહીં દક્ષનો યજ્ઞ વિનાશ કર.' દેવીની મંજૂરી સાંભળી, મહાબલવાન વીરભદ્રે ઉમા પતિ દેવેશના ચરણોમાં માથું ઝુકાવ્યું.

તતો બન્ધાત્ પ્રમુક્તેન સિંહેનેવેહ લીલયા। દેવ્યા મન્યુકૃતં મત્વા હતો દક્ષસ્ય સ ક્રતુઃ ।। ૩૦.

પછી બંધનમાંથી મુક્ત થઈ, સિંહ જેવી લિલામાં, દેવીના ક્રોધને ધ્યાનમાં રાખી, દક્ષનો યજ્ઞ નાશ કર્યો.

મન્યુના ચ મહાભીમા ભદ્રકાલી મહેશ્વરી। આત્મનઃ સર્વસાક્ષિત્વે તેન સાર્દ્ધ સહાનુગા ।। ૩૦.

મહાન ક્રોધથી ભરેલી ભદ્રકાલી મહેશ્વરી, સર્વના સાક્ષી રૂપે, પોતાની સહચરીઓ સાથે એના સાથે ગઈ.

સ એષ ભગવાન્ ક્રુદ્ધઃ પ્રેતાવાસકૃતાલયઃ। વીરભદ્ર ઇતિ ખ્યાતો દેવ્યા મન્યુપ્રમાર્જકઃ ।। ૩૦.

આ રીતે, એ ભગવાન ક્રોધિત થઈ, ભૂતગૃહમાં નિવાસ કરે છે; દેવીના ક્રોધને શાંત કરનાર વીરભદ્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

સોઽસૃજદ્રોમકૂપેભ્યો રૌદ્રાન્નામ ગણેશ્વરાન્। રુદ્રાનુગા મહાવીર્ય્યા રુદ્રવીર્યપરાક્રમાઃ ।। ૩૦.

તેણે પોતાની ત્વચાના રંધ્રોમાંથી ભયાનક અને શક્તિશાળી ગણેતાઓ ઉત્પન્ન કર્યા, જે બધા રુદ્રના અનુયાયી અને રુદ્ર જેવી શક્તિ અને પરાક્રમ ધરાવતા હતા.

રુદ્રસ્યાનુચરાઃ સર્વે સર્વે રુદ્રસમપ્રભાઃ। તે નિપેતુસ્તતસ્તૂર્ણં શતશોઽથ સહસ્રશઃ ।। ૩૦.

એ બધા રુદ્રના સહાયક હતા અને રુદ્ર જેવી જ તેજસ્વિતા ધરાવતા હતા; પછી તેઓ સૈંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં ઝડપથી નીચે ઉતર્યા.

તતઃ કિલકિલાશબ્દ આકાશં પૂરયન્નિવ। તેન શબ્દેન મહતા ત્રસ્તાઃ સર્વે દિવૌકસઃ।। ૩૦.

પછી એવો ગર્જનારો અવાજ થયો કે જાણે આખું આકાશ ગુંજી ઉઠ્યું હોય; એ ભયાનક ધ્વનિથી બધા સ્વર્ગવાસીઓ ડરી ગયા.

પર્વતાશ્ચ વ્યશીર્યન્ત કમ્પતે ચ વસુન્ધરા। મેરુશ્ચ ઘૂર્ણતે વિપ્રાઃ ક્ષુભ્યન્તે વરુણાલયાઃ ।। ૩૦.

પર્વતો તૂટી પડ્યા, ધરતી કંપી ઉઠી, મેરુ પર્વત ડગમગવા લાગ્યો, અને વરુણના મહેલો પણ હલચલથી ભરાઈ ગયા, હે વિદ્વાનો.

અગ્નયો નૈવ દીપ્યન્તે ન ચ દીપ્યન્તિ ભાસ્કરાઃ। ગ્રહા નૈવ પ્રકાશન્તે નક્ષત્રાણિ ન તારકાઃ ।। ૩૦.

અગ્નિઓ જલ્યા નહીં, સૂર્યો પ્રકાશ્યા નહીં; ગ્રહો, તારાઓ અને નક્ષત્રો પણ પ્રકાશ આપતા નહોતા.

ઋષયો નાભ્યભાષન્ત ન દેવા ન ચ દાનવાઃ। એવં હિ તિમિરીભૂતં નિર્દ્દહન્તિ વિમાનિતાઃ ।। ૩૦.

ઋષિઓ બોલ્યા નહીં, દેવતાઓ પણ નહીં અને દાનવો પણ નહીં; બધું જ અંધકારથી ઘેરાઈ ગયું, કારણ કે અપમાનિત થયેલાઓએ બધું દહાળી નાખ્યું.

સિંહનાદં પ્રમુઞ્ચન્તે ઘોરરૂપા મહાબલાઃ। પ્રભઞ્જન્તે પરે ઘોરા યૂપાનુત્પાટયન્તિ ચ ।। ૩૦.

ભયાનક રૂપ અને મહાન બળ ધરાવનારાઓ સિંહ જેવી ગર્જના કરતા હતા; કેટલાક ભયાનક લોકો યજ્ઞના યૂપો તોડી અને ઉખેડી નાખતા હતા.

પ્રમર્દ્દન્તિ તથા ચાન્યે વિનૃત્યન્તિ તતાઽપરે। આધાવન્તિ પ્રધાવન્તિ વાયુવેગા મનોજવાઃ ।। ૩૦.

કેટલાક બધું ચકનાચૂર કરતા, કેટલાક ઉલ્લાસપૂર્વક નૃત્ય કરતા અને કેટલાક પવન અને મનની ઝડપથી દોડતા અને ધસી પડતા હતા.

ચૂર્ણન્તે યજ્ઞપાત્રાણિ યાગસ્યાયતનાનિ ચ। શીર્યમાણાનિ દૃશ્યન્તે તારા ઇવ નભસ્તલાત્ ।। ૩૦.

તેઓ યજ્ઞના વાસણો અને પૂજાના સ્થળો તોડી નાખતા; એ બધું તૂટી પડતું ત્યારે જાણે આકાશમાંથી તારા ખસી રહ્યા હોય એમ લાગતું.

દિવ્યાન્નપાનભક્ષાણાં રાશયઃ પર્વતોપમાઃ। ક્ષીર નદ્યસ્તથા ચાન્યા ઘૃતપાયસકર્દમાઃ. મધુમણ્ડોદકા દિવ્યાઃ ખણ્ડશર્કરવાલુકાઃ ।। ૩૦.

દિવ્ય ભોજન અને પાનના પર્વત જેવા ઢગલા દેખાતા; દૂધની નદીઓ, ઘી અને પાયસથી ભરેલા કાદવ, મધ અને પાણીની દિવ્ય નદીઓ, અને ખાંડના દાણા જેવી રેતીવાળી ધારા વહેતી હતી.

ષડ્રસાન્નિવહન્ત્યન્યા ગુડકુલ્યા મનોરમાઃ। ઉચ્ચાવચાનિ માંસાનિ ભક્ષ્યાણિ વિવિધાનિ ચ ।। ૩૦.

બીજી મનોહર નદીઓમાં છ સ્વાદ વહેતા; અનેક જાતના માંસ અને વિવિધ પ્રકારના ભોજન ઊંચા-નીચા બધાં જોવા મળતા.

યાનિ કાનિ ચ દિવ્યાનિ લેહ્યઞ્ચોષ્યં તથાપરે। ભુઞ્જતે વિવિધૈર્વક્ત્રૈર્વિલુણ્ઠન્તિ ચ સર્વસઃ। ક્રીડન્તિ વિવિધાકારાશ્ચિક્ષિપુઃ સુરયોષિતઃ ।। ૩૦.

દિવ્ય ચાટવા અને ચૂસવા જેવી વસ્તુઓ પણ જ્યાં-ત્યાં હતી; તેઓ વિવિધ મુખોથી બધું ભોજન ખાઈ લેતા અને બધું લૂંટી લેતા; વિવિધ રૂપ ધારણ કરી રમતા અને દેવયાત્રાઓને ફેંકી દેતા.