વાયુપુરાણમ્

તાભ્યોઽપરે યક્ષગણાશ્ચત્વારઃ પરિકીર્ત્તિતાઃ। ઉત્પાદિતા વિશાલેન વિક્રાન્તેન મહાત્મના ॥ ૮.

આમાંથી વિશાળા નામની મહાન યક્ષીએ ચાર અન્ય યક્ષગણો ઉત્પન્ન કર્યા છે.

લોહેયો ભરતેયશ્ચ કૃશાઙ્ગેયશ્ચ વિશ્રુતઃ । વિશાલેશ્ચ યક્ષાણાં પુરાણે પ્રથિતા ગણાઃ ॥ ૮.

લોહેય, ભરતેય, કૃશાંગેય અને વિશાલેય — આ યક્ષોના પ્રાચીન અને પ્રસિદ્ધ સમૂહો છે.

ઇત્યેતૈરસુરૈર્ઘોરૈર્મહાબલપરાક્રમૈઃ। લોકૈર્યક્ષગણૈર્વ્યાપ્તા લોકાલોક વિદાંવરાઃ ॥ ૮.

આ ભયાનક અને બળવાન અસુરો દ્વારા, દૃશ્ય અને અદૃશ્ય એવા બધા લોકોએ યક્ષગણોથી ભરાઈ ગયા છે.

ગન્ધર્વાશ્ચાથ વાલેયા વિક્રાન્તેન મહાત્મના। ઉત્પાદિતા મહાવીર્યા મહાગન્ધર્વનાયકાઃ ॥ ૮.

પછી વાલીપુત્ર ગંધર્વો, જે મહાન અને પરાક્રમી હતા, ઉત્પન્ન થયા—એ બધા ગંધર્વોમાં અગ્રગણ્ય અને મહાવીર હતા.

વિક્રમૌદાર્યસમ્પન્ના મહાબલપરાક્રમાઃ। તેષાં નામાનિ વક્ષ્યામિ યથાવદનુપૂર્વશઃ ॥ ૮.

જેમાં શૂરવીરતા અને ઉદારતા ભરપૂર હતી, અને જેઓ અત્યંત બળવાન અને પરાક્રમી હતા—હવે હું એમના નામો યોગ્ય ક્રમમાં કહું છું.

ચિત્રાઙ્ગદો મહાવીર્યશ્ચિત્રવર્મા તથૈવ ચ। ચિત્રકેતુર્મહાભાગઃ સોમદત્તોઽથ વીર્યવાન્। તિસ્રો દુહિતરશ્ચૈવ તાસાં નામાનિ વક્ષ્યતે ॥ ૮.

ચિત્રાંગદ, જે મહાવીર હતા; ચિત્રવર્મા પણ એમ જ; ચિત્રકેતુ, બહુ ભાગ્યશાળી; અને સોમદત્ત, બળવાન—આ એમના નામો છે. અને એમની ત્રણ દીકરીઓ પણ હતી, એમના નામો હવે કહું છું.

પ્રથમા ત્વગ્નિકા નામ કમ્બલા તદનન્તરમ્। તથા વસુમતી નામ રૂપેણાપ્રતિમૌજસઃ ॥ ૮.

પહેલી દીકરીનું નામ અગ્નિકા હતું; પછી કંબલા; અને પછી વસુમતી, જે રૂપ અને તાકાતમાં બેનમૂન હતી.

તાભ્યઃ પરે કુમારેણ ગણા ઉત્પાદિતાસ્ત્વિમે। ત્રયો ગન્ધર્વમુખ્યાનાં વિક્રાન્તા યુદ્ધદુર્મદાઃ ॥ ૮.

આમાંથી, બીજા પુત્ર દ્વારા, ત્રણ મુખ્ય ગંધર્વો ઉત્પન્ન થયા—જે યુદ્ધમાં અતિ પરાક્રમી અને અડગ હતા.

આગ્નેયાઃ કામ્બલેયાશ્ચ તથા વસુમતીસુતાઃ। તૈર્ગણૈર્વિવિધૈર્વ્યાપ્તમિદં લોકચરાચરમ્ ॥ ૮.

આgneય, કંબલેય અને વસુમતીના પુત્રો—આ વિવિધ ગણે આખું જગત, ચાલતું અને અચળ, ભરાઈ ગયું છે.

વિદ્યાવન્તશ્ચ તેનૈવ વિક્રાન્તેન મહાત્મના। ઉત્પાદિતા મહાભાગા રૂપવિદ્યાધનેશ્વરાઃ ॥ ૮.

એ જ મહાન અને પરાક્રમી દ્વારા, વિદ્વાન અને ભાગ્યશાળી જીવ ઉત્પન્ન થયા—જે રૂપ, વિદ્યા અને ધનની મહારાજા હતા.

તેષામુદીર્ણ વીર્યાણાં ગન્ધર્વાણાં મહાત્મનામ્। નામાનિ કીર્ત્ત્યમાનાનિ શ્રૃણુધ્વં મે વિવક્ષતઃ ॥ ૮.

આ મહાન આત્માવાળા અને પરાક્રમી ગંધર્વોના નામો હવે હું કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળો.

હિરણ્યરોમા કપિલઃ સુલોમા માગધસ્તથા। ચન્દ્રકેતુશ્ચ વૈ ગાઙ્ગો ગોદશ્ચૈવ મહાબલઃ ॥ ૮.

હિરણ્યરોમ, કપિલ, સુલોમા અને માગધ; ચંદ્રકેતુ, ગાંગેય અને મહાબળવાન ગોદ—આ એમના નામો છે.

મહાવિદ્યાવદાતાનાં વિક્રાન્તાનાં તપસ્વિનામ્। ઇત્યેવમાદિર્હિ ગણો દ્વે ચાન્યે ચ સુલોચને ॥ ૮.

આ રીતે કિનરગણની શરૂઆત થાય છે—જેઓ મહાન, વિદ્વાન, પરાક્રમી અને તપસ્વી છે; અને, સુન્દર નેત્રવાળી, બે બીજાં ગણા પણ છે.

શિવા ચ સુમનાશ્ચૈવ તાભ્યામપિ મહાત્મના। ઉત્પાદિતા વિશ્રવસા વિદ્યાચરણગોચરાઃ ॥ ૮.

શિવા અને સુમના—આ બે દ્વારા પણ મહાન આત્માવાળા વિશ્રવસે એવા જીવ ઉત્પન્ન કર્યા, જે વિદ્યા અને આચારમાં રહે છે.

શૈવેયાશ્ચૈવ વિક્રાન્તાસ્તથા સૌમનસો ગણાઃ। એતૈર્વ્યાપ્તમિદં લોકં વિદ્યાધરગણૈસ્ત્રિભિઃ ॥ ૮.

શૈવેય, પરાક્રમી, અને એ જ રીતે સૌમનસ ગણા—આ ત્રણ વિદ્યા ધરાઓના ગણે આખું જગત ભરાઈ ગયું છે.

એભ્યોઽનેકાનિ જાતાનિ અમ્બરાન્તરચારિણામ્। લોકે ગણશતાન્યેવ વિદ્યાઘરવિચેષ્ટિતાત્ ॥ ૮.

આમાંથી અનેક એવા જીવ ઉત્પન્ન થયા છે, જે આકાશમાં વિહાર કરે છે—વિદ્યા ધરાઓની ક્રિયાથી જગતમાં શતાવધિ ગણા ફેલાયા છે.

અશ્વમુખાશ્ચ તેનૈવ વિક્રાન્તેન મહાત્મના। ઉત્પાદિતા હ્યશ્વમુખાઃ કિન્નરાંસ્તાન્નિબોધત ॥ ૮.

એ જ મહાન અને પરાક્રમી દ્વારા, ઘોડા જેવા મુખવાળા કિનરો ઉત્પન્ન થયા—હવે એ ઘોડામુખી કિનરો વિશે સાંભળો.

સમુદ્રઃ સેનઃ કાલિન્દો મહાનેત્રો મહાબલઃ। સુવર્ણઘોષઃ સુગ્રીવો મહાઘોષશ્ચ વીર્યવાન્ ॥ ૮.

સમુદ્ર, સેના, કાલિંદ, મહાનેત્ર, મહાબળવાન; સુવર્ણઘોષ, સુગ્રીવ અને મહાઘોષ, એ પણ બળવાન હતા.

ઇત્યેવમાદિર્હિ ગણઃ કિન્નરાણાં મહાત્મનામ્। હયાનનાનાં વિદ્વદ્ભિર્વિસ્તીર્ણઃ પરિકીર્ત્ત્યતે ॥ ૮.

આ રીતે મહાન આત્માવાળા, ઘોડામુખી કિનરગણની શરૂઆત થાય છે, જેમને વિદ્વાનો વિસ્તૃત રીતે વર્ણવે છે અને જે પ્રસિદ્ધ છે.

તથાસમુત્થિતેનૈવ વિક્રાન્તેન મહાત્મના। ઉત્પાદિતા નરમુખાઃ કિન્નરાઃ શાંશપાયનાઃ ॥ ૮.

એ જ મહાન અને પરાક્રમી દ્વારા, માનવમુખવાળા કિનરો, એટલે કે શાંશપાયન, ઉત્પન્ન થયા.

હરિષેણઃ સુષેણશ્ચ વારિષેણશ્ચ વીર્યવાન્। રુદ્રદત્તેન્દ્રદત્તૌ ચ ચન્દ્રદ્રુમ મહાદ્રુમૌ ॥ ૮.

હરિષેણ, સુષેણ અને વારીષેણ, બળવાન; રુદ્રદત્ત અને ઇન્દ્રદત્ત, ચંદ્રદ્રુમ અને મહાદ્રુમ—આ એમના નામો છે.

બિન્દુશ્ચ બિન્દુસારશ્ચ ચન્દ્રવંશાશ્ચ કિન્નરાઃ। ઇત્યેતે કિન્નરાઃ શ્રેષ્ઠા લોકે ખ્યાતાઃ સુશોભનાઃ ॥ ૮.

બિંદુ, બિંદુસાર, ચંદ્રવંશી અને કિન્નર — એ બધા કિન્નરોમાં શ્રેષ્ઠ ગણાય છે, દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ અને અતિ સુંદર છે.

નૃત્યગીતપ્રગલ્ભાનામેતેષાં દ્વિજસત્તમાઃ। લોકે ગણશતાન્યેવ કિન્નરાણાં મહાત્મનામ્ ॥ ૮.

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, આ મહાન આત્માવાળા કિન્નરોમાં નૃત્ય અને ગીતમાં નિપુણ એવા અનેક જૂથો છે, જે જગતમાં જાણીતા છે.

યક્ષા યક્ષોપશાન્તશ્ચ લૌહેયા રૂપશાલિની। દુહીતા સુરવિન્દેતિ પ્રકાશા સિદ્ધસમ્મતા ॥ ૮.

યક્ષ, યક્ષોપશાંત, રૂપવતી લૌહેયા અને તેજસ્વી સુરવિંદા — આ બધા સિદ્ધો દ્વારા માન્ય અને પ્રસિદ્ધ છે.

ઉપાયાકેતનસ્યાહિ સ્વયમુત્પાદિતો ગણઃ । કરાલકેન ભૂતાનાં તેષાં નામાનિ મે શ્રૃણુ ॥ ૮.

ઉપાયાકેતાએ પોતે એક જૂથ ઉત્પન્ન કર્યો હતો; હવે કરાળક દ્વારા નામ ધરાવનારા એ ભૂતોના નામો મારી પાસેથી સાંભળ.

ભૂતા ભૂતગણૈર્જ્ઞેયા આવેશકનિવેશકાઃ। ઇત્યેવમાદિર્હિ ગણો ભૂમિગોચરકઃ સ્મૃતઃ ॥ ૮.

ભૂતો અને તેમના જૂથો, જેમને આવેશક અને નિવેશક કહે છે, એમને ભૂમિ પર ફરતા જૂથોના આરંભરૂપ ગણવામાં આવે છે.

વિજ્ઞેય ઇહ લોકેઽસ્મિન્ ભૂતાનાં ભૂતનાયકઃ। યે ઉત્કૃષ્ટા ભવન્ત્યેષામમ્બરાન્તરચારિણામ્। વૃક્ષાગ્રમાત્રમાકાશં તે ચરન્તિ ન સંશયઃ ॥ ૮.

આ જગતમાં ભૂતોના નેતાને ઓળખવો જોઈએ; જેમાંથી શ્રેષ્ઠ એવા, આકાશમાં ફરતા, વૃક્ષની ઊંચાઈ જેટલી જગ્યા સુધી નિશ્ચયે વિહરે છે.

તત્રેમે દેવગન્ધર્વાઃ પ્રાયેણ કથિતા મયા। દેવોપસ્થાનનિરતા વિજ્ઞેયાસ્તે યશસ્વિનઃ ॥ ૮.

આ રીતે, મેં અહીં મુખ્યત્વે દેવો અને ગંધર્વોનું વર્ણન કર્યું છે; તેઓ દેવસેવામાં તત્પર અને પ્રસિદ્ધ છે, એમ જાણ.

નારાયણં સુરગુરું વિરજં પુષ્કરેક્ષણમ્। હિરણ્યગર્ભઞ્ચ તથા ચતુર્વક્ત્રં સ્વયમ્ભુવમ્ ॥ ૮.

નારાયણ, દેવગુરુ, વિરજ, કમળની આંખોવાળા, હિરણ્યગર્ભ અને એ જ રીતે ચાર મુખવાળા સ્વયંભૂ —