વાયુપુરાણમ્

ભવિષ્યન્તિ યથાશૈલં વર્ણાશ્ચ ન્યાયતોઽર્થતઃ। અભ્યાસાત્સન્ધયશ્ચૈવ તસ્માજ્જ્ઞેયાઃ સ્વરા ઇતિ ।। ૨૬.

જેમ નિયમ પ્રમાણે અને અર્થ અનુસાર વર્ણો ઊભા થાય છે અને પુનરાવૃત્તિથી સંયોગો બને છે, તેમ સ્વરોને પણ એ રીતે સમજવા જોઈએ.

અસ્મિન્ કલ્પે ત્વયા ચોક્તઃ પ્રાદુર્ભાવો મહાત્મનઃ। મહાદેવસ્ય રુદ્રસ્ય સાધકૈર્મુનિભિઃ સહ ।। ૨૭.

આ કલ્પમાં, મહાત્મા મહાદેવ રુદ્રનું પ્રાગટ્ય, સાધક મુનિઓ સાથે, તમે વર્ણન કર્યું છે.

ઉત્પત્તિરાદિસર્ગસ્ય મયા પ્રોક્ત સમાસતઃ। વિસ્તરેણાસ્ય વક્ષ્યામિ નામાનિ તનુભિઃ સહ ।। ૨૭.

પ્રથમ સર્જન કેવી રીતે થયું તેનું સંક્ષિપ્ત વર્ણન મેં કર્યું છે; હવે હું તેનું વિગતે વર્ણન કરીશ, નામો અને રૂપો સાથે.

પત્નીષુ જનયામાસ મહાદેવઃ સુતાન્ બહૂન્। કલ્પેઽષ્ટમે વ્યતીતે તુ યસ્મિન્ કલ્પે તુ તચ્છૃણુ ।। ૨૭.

મહાદેવએ પોતાની પત્નીઓમાંથી અનેક પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા; આ કઈ કલ્પ પછી થયું, એ સાંભળો—આઠમો કલ્પ વીતી ગયો ત્યારે.

કલ્પાદૌ ચાત્માનસ્તુલ્યં સુતં પ્રધ્યાયતઃ પ્રભોઃ। પ્રાદુરાસીત્તતોઙ્કેઽસ્ય કુમારો નીલલોહિતઃ। તં દધે સુસ્વરં ઘોરં નિર્દહન્નિવ તેજસા ।। ૨૭.

કલ્પના આરંભે, પ્રભુએ પોતાના જેવો પુત્ર થાય એવી કલ્પના કરી, પોતાના અંગમાંથી એક નિલા અને લાલ રંગનો કુમાર ઉત્પન્ન કર્યો. એ કુમાર તેજથી દહન કરતો હોય તેમ ભયાનક અને ગુંજતો હતો.

દૃષ્ટ્વા રુદન્તં સહસા કુમારં નીલલોહિતમ્। વ્ક રોદિષિ કુમારેતિ બ્રહ્મા તં પ્રત્યભાષત ।। ૨૭.

જ્યારે બ્રહ્માએ એ નિલા-લાલ કુમારને અચાનક રડતો જોયો, ત્યારે પુછ્યું: 'કુમાર, તું કેમ રડે છે?'

સોઽબ્રવીદ્દેહિ મે નામ પ્રથમં વૈ પિતામહ। રુદ્રસ્ત્વં દેવ નામ્નાસિ ઇત્યુક્તઃ સોઽરુદત્પુનઃ ।। ૨૭.

એ કુમારે કહ્યું: 'પિતામહ, મને પહેલું નામ આપો.' બ્રહ્માએ કહ્યું: 'દેવ, તું રુદ્ર નામે ઓળખાય છે.' છતાં એ ફરી રડવા લાગ્યો.

કિં રોદિષીતિ તં બ્રહ્મા રુદન્તં પુનરબ્રવીત્ । નામ દેહિ દ્વિતીયં મે ઇત્યુવાચ સ્વયમ્ભુવમ્ ।। ૨૭.

બ્રહ્માએ પુછ્યું: 'તું કેમ રડે છે?' ત્યારે એ કુમારે સ્વયંભુને કહ્યું: 'મને બીજું નામ આપો.'

ભવસ્ત્વં દેવ નામ્નાસિ ઙ્ત્યુક્તઃ સોઽરુદત્પુનઃ। કિં રોદિષીતિ તં બ્રહ્મા પ્રત્યુવાચાથ શઙ્કરમ્ ।। ૨૭.

બ્રહ્માએ કહ્યું: 'દેવ, તું ભવ નામે ઓળખાય છે.' છતાં એ ફરી રડવા લાગ્યો. ત્યારે બ્રહ્માએ શંકરને પુછ્યું: 'તું કેમ રડે છે?'

તૃતીયં દેહિ મે નામ ઇત્યુક્તઃ પ્રત્યુવાચ તમ્। શિવસ્ત્વં દેવ નામ્નાસિ ઇત્યુક્તઃ પ્રત્યુવાચ તમ્। શિવસ્ત્વં દેવ નામ્નાસિ ઇત્યુક્તઃ સોઽરુદત્પુનઃ ।। ૨૭.

એ કુમારે કહ્યું: 'મને ત્રીજું નામ આપો.' બ્રહ્માએ કહ્યું: 'દેવ, તું શિવ નામે ઓળખાય છે.' છતાં એ ફરી રડવા લાગ્યો.

કિં રોદિષીતિ તં બ્રહ્મા રુદન્તં પુનરબ્રવીત્। ચતુર્થં દેહિ મે નામ ઇત્યુવાચ સ્વયમ્ભુવમ્ ।। ૨૭.

બ્રહ્માએ પુછ્યું: 'તું કેમ રડે છે?' ત્યારે એ કુમારે ફરી સ્વયંભુને કહ્યું: 'મને ચોથું નામ આપો.'

પશૂનાં ત્વં પતિર્દેવ ઇત્યુક્તઃ સોઽરુદત્પુનઃ। કિં રોદિષીતિ તં બ્રહ્મા રુદન્તં પુનરબ્રવીત્ ।। ૨૭.

બ્રહ્માએ કહ્યું: 'દેવ, તું પશુઓનો સ્વામી છે.' છતાં એ ફરી રડવા લાગ્યો. બ્રહ્માએ પુછ્યું: 'તું કેમ રડે છે?'

પઞ્ચમં દેહિ મે નામ ઇત્યુક્તઃ પ્રત્યુવાચ તમ્। ઈશસ્ત્વં દેવ નામ્નાસિ ઇત્યુક્તઃ સોઽરુદત્પુનઃ ।। ૨૭.

એ કુમારે કહ્યું: 'મને પાંચમું નામ આપો.' બ્રહ્માએ કહ્યું: 'દેવ, તું ઈશાન નામે ઓળખાય છે.' છતાં એ ફરી રડવા લાગ્યો.

કિં રોદિષીતિ તં બ્રહ્મા રુદન્તં પુનરબ્રવીત્। ષષ્ઠં મે નામ દેહીતિ ઇત્યુવાચાથ તં પ્રભુમ્ ।। ૨૭.

બ્રહ્માએ પુછ્યું: 'તું કેમ રડે છે?' ત્યારે એ કુમારે પ્રભુને કહ્યું: 'મને છઠ્ઠું નામ આપો.'

ભીમસ્ત્વં દેવ નામ્નાસિ ઇત્યુક્તઃ સોઽરુદત્પુનઃ । કિં રોદિષીતિ તં બ્રહ્મા રુદન્તં પુનરબ્રવીત્ ।। ૨૭.

બ્રહ્માએ કહ્યું: 'દેવ, તું ભીમ નામે ઓળખાય છે.' છતાં એ ફરી રડવા લાગ્યો. બ્રહ્માએ પુછ્યું: 'તું કેમ રડે છે?'

સપ્તમં દેહિ મે નામ ઇત્યુક્તઃ પ્રત્યુવાચ તમ્। ઉગ્રસ્ત્વં દેવ નામ્નાસિ ઇત્યુક્તઃ સોઽરુદત્પુનઃ ।। ૨૭.

એ કુમારે કહ્યું: 'મને સાતમું નામ આપો.' બ્રહ્માએ કહ્યું: 'દેવ, તું ઉગ્ર નામે ઓળખાય છે.' છતાં એ ફરી રડવા લાગ્યો.

કિં રોદિષીતિ તં બ્રહ્મા રુદન્તં પુનરબ્રવીત્। અષ્ઠમં દેહિ મે નામ ત્વં વિભો પુનરબ્રવીત્। મહાદેવસ્તુ નામ્નાસિ ઇત્યુક્તો વિરરામ હ ।। ૨૭.

બ્રહ્માએ પુછ્યું: 'તું કેમ રડે છે?' ત્યારે એ કુમારે ફરી કહ્યું: 'મને આઠમું નામ આપો, પ્રભુ.' બ્રહ્માએ કહ્યું: 'તું મહાદેવ નામે ઓળખાય છે.' ત્યારે એ શાંત થયો.

લબ્ધ્વા નામાનિ ચૈતાનિ બ્રહ્મણો નીલલોહિતઃ। પ્રોવાચ નામ્નામેતેષાં ભૂતાનિ પ્રદિશેતિ હ ।। ૨૭.

બ્રહ્માએ આપેલા આ નામો મળ્યા પછી, નીલલોહિતે કહ્યું: 'આ નામોથી આ સર્વ જીવોને ઓળખાવા.'

તતોઽભિશૃષ્ટાસ્તનવ એષાં નામ્નાં સ્વયમ્ભુવા। સૂર્યો મહી જલં વહ્નિર્વાયુરાકાશમેવ ચ ।। ૨૭.

પછી સ્વયંભૂએ સૂર્ય, પૃથ્વી, પાણી, અગ્નિ, વાયુ અને આકાશને એ નામો આપ્યા.

દીક્ષિતો બ્રહ્મણશ્ચન્દ્ર ઇત્યેતે બ્રહ્મધાતવઃ। તેષુ પૂજ્યશ્ચ વન્દ્યઃ સ્યાદ્રુદ્રસ્તાન્ હિનસ્તિ વૈ ।। ૨૭.

બ્રહ્માએ ચંદ્રને દીક્ષા આપી અને આ બધાં બ્રહ્મના તત્વો છે; એમાં રુદ્ર પૂજ્ય અને વંદનીય છે, કારણ કે એ જ તેમને નાશ કરે છે.

તતોઽબ્રવીત્ પુનર્બ્રહ્મા તં દેવં નીલલોહિતમ્ । દ્વિતીયં નામધેયન્તે મયા પ્રોક્તં ભવેતિ યત્। એતસ્યાપો દ્વિતીયા તે તનુર્નામ્ના ભવિષ્યતિ ।। ૨૭.

પછી બ્રહ્માએ ફરીથી નીલલોહિત દેવને કહ્યું: 'બીજું નામ મેં તને 'ભવ' આપ્યું છે; તારી બીજી કાયાનું નામ પણ એ જ રહેશે, અને એ પાણીરૂપ હશે.'

ઇત્યુક્તે યત્ સ્થિરં તસ્ય શરીરસ્થં રસાત્મકમ્। તદ્વિવેશ તતસ્તોયં તસ્માદાપો ભવઃ સ્મૃતઃ ।। ૨૭.

આવું કહેતાં, તેની દેહમાં જે સ્થિર અને રસયુક્ત હતું, તે પાણીમાં પ્રવેશ્યું; તેથી પાણીમાં તેને 'ભવ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

યસ્માદ્ભવન્તિ ભૂતાનિ તાભ્યસ્તા ભાવયન્તિ ચ। ભવનાદ્ભાવનાચ્ચૈવ ભૂતાનાં સમ્ભવઃ સ્મૃતઃ ।। ૨૭.

કારણ કે સર્વ જીવો એમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે અને એથી પોષાય છે, એટલે 'ભવ' અને 'ભાવના'થી જીવોના ઉત્પત્તિનું કહેવામાં આવ્યું છે.

તસ્માન્મૂત્રં પુરીષઞ્ચ નાપ્સુ કુર્વીત સર્વદા। ન સ્નાયેદપ્સુ નગ્નશ્ચ ન નિષ્ઠીવેત્ કદાચન ।। ૨૭.

આથી, ક્યારેય પાણીમાં મૂત્ર કે વિસર્જન ન કરવું; પાણીમાં નગ્ન થઈને સ્નાન ન કરવું અને કદી પણ તેમાં થૂકવું નહીં.

મૈથુનં નૈવ સેવેત શિરઃસ્નાનઞ્ચ વર્જયેત્। ન પ્રીતઃ પરિચક્ષીત વહન્ન સંસ્થિતોઽપિ વા ।। ૨૭.

પાણીમાં ક્યારેય સંભોગ ન કરવો, ન તો માથું ધોવું; અને તેમાં ચાલતાં કે ઊભાં disrespectfully બોલવું નહીં.

મેધ્યામેધ્યશરીરત્વાન્નૈવ દુષ્યન્ત્યપઃ ક્વચિત્ । વિવર્ણરસગન્ધાશ્ચ અલ્પાશ્ચ પરિવર્જયેત્ ।। ૨૭.

પાણી શુદ્ધ કે અશુદ્ધ શરીરથી ક્યારેય દુષિત થતું નથી; પણ જે પાણી રંગહીન, સ્વાદહીન, દુર્ગંધયુક્ત કે બહુ ઓછું હોય, તે ટાળવું જોઈએ.

અપાં યોનિઃ સમુદ્રશ્ચ તસ્માત્તં કામયન્તિ તાઃ। મેધ્યાશ્ચૈવામૃતાશ્ચૈવ ભવન્તિ પ્રાપ્ય સાગરમ્ ।। ૨૭.

પાણીનું મૂળ સાગર છે, તેથી તે સાગરને ઇચ્છે છે; અને જ્યારે તે સાગરમાં મળે છે, ત્યારે શુદ્ધ અને અમૃતરૂપ બની જાય છે.

તસ્માદપો ન રુન્ધીત સમુદ્રં કામયન્તિ તાઃ। ન હિનસ્તિ ભવો દેવઃ સદૈવં યોઽપ્સુ વર્ત્તતે ।। ૨૭.

આથી, ક્યારેય પાણીનો પ્રવાહ અટકાવવો નહીં, કારણ કે તે સાગરને પામવા ઇચ્છે છે; અને જે માણસ પાણીમાં આ રીતે વર્તે છે, તેને ભવ દેવ ક્યારેય નુકસાન પહોંચાડતા નથી.

તતોઽબ્રવીત્ પુનર્બ્રહ્મા તં દેવં કૃષ્ણલોહિતમ્। શર્વસ્ત્વમિતિ યન્નામ તૃતીયં સમુદાહૃતમ્। તસ્ય ભૂમિસ્તૃતીયા તુ તનુર્નામ્ના ભવત્વિયમ્ ।। ૨૭.

પછી બ્રહ્માએ ફરી કૃષ્ણલોહિત દેવને કહ્યું: 'ત્રીજું નામ મેં તને 'શર્વ' આપ્યું છે; તારી ત્રીજી કાયા પૃથ્વી છે અને એનું નામ પણ એ જ રહેશે.'