વાયુપુરાણમ્

ઊચતુશ્વૈવ વચનં ભક્ષ્યો વૈ નૌ ભવિષ્યસિ । એવમુક્ત્વા તુ તૌ તસ્મિન્નન્તર્દ્ધાનં ગતાવુભૌ ।। ૨૫.

તેમણે કહ્યું: 'તું અમારો ભોજન બનશે.' આવું કહીને બંને એ સ્થળ પરથી અદૃશ્ય થઈ ગયા.

દારુણન્તુ તયોર્ભાવં જ્ઞાત્વા પુષ્કરસમ્ભવઃ । માહાત્મ્યં ચાત્મનો બુદ્ધ્વા વિજ્ઞાતુમુપચક્રમે ।। ૨૫.

પુષ્કરથી જન્મેલા બ્રહ્માએ, એ બંનેની ભયાનક સ્થિતિ જાણીને, પોતાનું મહાત્મ્ય સમજ્યા પછી, સમજવા માટે પ્રયત્ન કર્યો.

કર્ણિકાઘટનં ભૂયો નાભ્યજાનાદ્યદા ગતિમ્। તતઃ સ પદ્મનાલેન અવતીર્ય્ય રસાતલમ્। કૃષ્ણાજિનોત્તરાસઙ્ગન્દદૃશેઽન્તર્જલે હરિમ્ ।। ૨૫.

જ્યારે તે કમળના મધ્ય ભાગની દિશા સમજવામાં અસમર્થ રહ્યો, ત્યારે કમળના ડાંઠ દ્વારા નીચે ઉતરી, રસાતળમાં, કાળમૃગની ચામડી પહેરેલા હરિને પાણીમાં જોયો.

સ ચ તં બોધયામાસ વિબુદ્ધં ચેદમબ્રવીત્ । ભૂતેભ્યો મે ભયં દેવ ત્રાયસ્વોત્તિષ્ઠ શઙ્કુરુ ।। ૨૫.

તેને જાગૃત કરીને, જાગેલા બ્રહ્માને કહ્યું: "દેવ, મને ભૂતોનો ભય છે; મને બચાવો, ઉઠો, વિચાર કરો."

તતઃ સ ભગવાન્ વિષ્ણુઃ સપ્રહાસમરિન્દમઃ। ન ભેતવ્યં ન ભેતવ્યમિત્યુવાચ મુનિઃ સ્વયમ્ ।। ૨૫.

પછી ભગવાન વિષ્ણુ, દુશ્મનોને જીતનાર, હળવી હાસ્ય સાથે, સાધુને પોતે કહ્યું: "ડરવાની જરૂર નથી, ડરવાની જરૂર નથી."

તસ્માત્પૂર્વં ત્વયા ચોક્તં ભૂતેભ્યો મે મહદ્ભયમ્। તસ્માદ્ભૂતાદિવાક્યૈસ્તૌ દૈત્યૌ ત્વં નાશયિષ્યસિ ।। ૨૫.

"પહેલાં તમે મને ભૂતોમાંથી મોટા ભય વિશે કહ્યું હતું; તેથી, ભૂતો વિશેના શબ્દોથી, તમે એ બંને દૈત્યોને નાશ કરી શકશો."

ભૂર્ભૂવઃસ્વસ્તતો દેવં વિવિશુસ્તમયોનિજમ્ । તતઃ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા તમેવાસીનમાગતમ્ ।। ૨૫.

પછી ભૂઃ, ભૂવઃ અને સ્વઃ એ સ્વયં જન્મેલા દેવમાં પ્રવેશ્યા; પછી તેને ફરતી પરિક્રમા કરીને, ત્યાં બેઠેલા દેવ પાસે આવ્યા.

ગતે તસ્મિંતતોઽનન્ત ઉદ્ગીર્ય ભ્રાતરૌ મુખાત્। વિષ્ણું જિષ્ણુઞ્ચ પ્રોવાચ બ્રહ્માણમભિરક્ષતામ્। મધુકૈટભયોર્જ્ઞાત્વા તયોરાગમનં પુનઃ ।। ૨૫.

જ્યારે તેઓ ગયા, અનંતે પોતાના મુખમાંથી એ બંને ભાઈઓને બહાર કાઢ્યા; વિષ્ણુ અને જીતનારને કહ્યું: "બ્રહ્માને રક્ષો," કારણ કે મધુ અને કૈટભ ફરીથી આવવાના છે, એ જાણ્યું.

ચક્રાતે રૂપ સાદૃશ્યં વિષ્ણોર્જિષ્ણોશ્ચ સત્તમૌ। કૃતસાદૃશ્યરૂપૌ તૌ તાવેવાભિમુખૌ સ્થિતૌ ।। ૨૫.

એ બંને શ્રેષ્ઠ દૈત્યો વિષ્ણુ અને જીતનાર જેવી જ આકૃતિ ધારણ કરી; સમાન રૂપ ધારણ કરીને, તેઓ સામે ઊભા રહ્યા.

તતસ્તૌ પ્રોચતુર્દ્દૈત્યૌ બ્રહ્માણં દારુણં વચઃ। અસ્માકં યુધ્યમાનાનાં મધ્યે વૈ પ્રાશ્નિકો ભવ ।। ૨૫.

પછી એ બંને દૈત્યો બ્રહ્માને કઠોર શબ્દો કહ્યા: "અમારી વચ્ચે યુદ્ધ ચાલે છે, તમે ન્યાયાધીશ બની જાઓ."

તતસ્તૌ જલમાવિશ્ય સંસ્તમ્ભ્યાપઃ સ્વમાયયા । ચક્રતુસ્તુમુલં યુદ્ધં યસ્ય યેનેપ્સિતં તદા ।। ૨૫.

પછી તેઓ પાણીમાં પ્રવેશ્યા અને પોતાની માયાથી પાણી રોકી દીધું; પછી બંનેએ જોરદાર યુદ્ધ શરૂ કર્યું, દરેક જીત માટે પ્રયત્ન કરતા.

તેષાન્તુ યુધ્યમાનાનાં દિવ્યં વર્ષશતઙ્ગતમ્। ન ચ યુદ્ધમદોત્સેકો હ્યન્યોન્યં સંન્યવર્ત્તત ।। ૨૫.

એ યુદ્ધમાં, દૈત્યો દિવ્ય સો વર્ષ સુધી લડ્યા, પણ કોઈ પણ જીત્યો નહીં, અને કોઈ પણ યુદ્ધમાંથી પાછો ફર્યો નહીં.

લક્ષણદ્વયસંસ્થાનાદ્રૂપવન્તૌ સ્થિતેઙ્ગિતૌ। સાદૃશ્યાદ્વ્યાકુલમના બ્રહ્મા ધ્યાનમુપાગમત્ ।। ૨૫.

બંને દૈત્યોના રૂપ અને હાવભાવ એકસરખા હોવાથી, બ્રહ્માનું મન ગૂંચવાયું, અને તે ધ્યાનમાં બેઠા.

સ તયોરન્તરં બુદ્ધ્વા બ્રહ્મા દિવ્યેન ચક્ષુષા। પદ્મકેસરજં સૂક્ષ્મં બબન્ધ કવચન્તયોઃ। આમેખલઞ્ચ ગાત્રઞ્ચ તતો મન્ત્રમુદાહરત્ ।। ૨૫.

દિવ્ય દ્રષ્ટિથી એ બંનેમાં ફરક જાણી, બ્રહ્માએ કમળના પરાગથી સૂક્ષ્મ કવચ બનાવ્યું અને એ બંનેના શરીરે કમરપટ્ટા બાંધ્યા; પછી મંત્ર ઉચ્ચાર્યા.

જપતસ્ત્વભવત્કન્યા વિશ્વરૂપસમુત્થિતા। પદ્મેન્દુવદનપ્રખ્યા પદ્મહસ્તા શુભા સતી। તાં દૃષ્ટ્વા વ્યથિતૌ દૈત્યૌ ભયાદ્વર્ણવિવર્જ્જિતૌ ।। ૨૫.

જ્યારે બ્રહ્મા જપ કરતા હતા, ત્યારે સર્વરૂપ ધરાવતી, કમળ અને ચંદ્ર જેવી મુખવાળી, કમળ હસ્તે, શુભ અને સતી એક કન્યા પ્રગટ થઈ; તેને જોઈને, એ બંને દૈત્યો ભયથી રંગહીન થઈ ગયા.

તતઃ પ્રોવાચ તાં કન્યાં બ્રહ્મા મધુરયા ગિરા। કાઽત્ર ત્વમવગન્તવ્યા બ્રૂહિ સત્યમનિન્દિતે ।। ૨૫.

પછી બ્રહ્માએ એ કન્યાને મીઠા શબ્દોમાં પૂછ્યું: "તમે કોણ છો, અહીં ઓળખી શકાય તેવી છો; સાચું કહો, નિર્દોષે."

સામ્ના સંપૂજ્ય સા કન્યા બ્રહ્માણં પ્રાઞ્જલિસ્તદા । મોહિનીં વિદ્ધિ માં માયાં વિષ્ણોઃ સન્દેશકારિણીમ્ ।। ૨૫.

મૃદુ વાણીથી, એ કન્યાએ હાથ જોડીને બ્રહ્માને વંદન કર્યું અને કહ્યું: "મને મોહિની, વિષ્ણુની માયા અને સંદેશવાહક તરીકે જાણો."

ત્વયા સઙ્કીર્ત્ત્યમાનાઽહં બ્રહ્મન્ પ્રાપ્તા ત્વરાયુતા। અસ્યાઃ પ્રીતમના બ્રહ્મા ગૌણં નામ ચકાર હ ।। ૨૫.

"બ્રહ્મા, તમે બોલાવ્યા એટલે હું ઝડપથી આવી; બ્રહ્માએ ખુશ થઈને તેને એક ગૌણ નામ આપ્યું."

મયા ચ વ્યાહૃતા યસ્માત્ત્વઞ્ચૈવ સમુપસ્થિતા। મહાવ્યાહૃતિરિત્યેવ નામ તે વિચરિષ્યતિ ।। ૨૫.

"મને બોલાવ્યા અને હું હાજર થઈ, તેથી તમારું નામ મહાવ્યાહૃતિ રહેશે."

ઉત્થિતા ચ શિરો ભિત્ત્વા સાવિત્રી તેન ચોચ્યતે। એકાનંશાત્તુ યસ્માત્ત્વમનેકાંશા ભવિષ્યસિ ।। ૨૫.

તેના માથે ઉઠી ને બહાર આવી, તેથી તેને સાવિત્રી નામ મળ્યું; અને કારણ કે તું એક ભાગની નથી, હવે તું અનેક ભાગોની બનશે.

ગૌણાનિ તાવદેતાનિ કર્મજાન્યપરાણિ ચ। નામાનિ તે ભવિષ્યન્તિ મત્પ્રસાદાત્ શુભાનને ।। ૨૫.

તારા કર્મથી અને બીજા કારણે જે નામો થાય છે, તે મારા આશીર્વાદથી તને મળશે, હે શુભ મુખવાળી.

તતસ્તૌ પીડ્યમાનૌ તુ વરમેનમયાચતામ્। અનાવૃતં નૌ મરણં પુત્રત્વઞ્ચ ભવેત્તવ ।। ૨૫.

પછી, જ્યારે બંને દુઃખી હતા, તેમણે એક વર માંગ્યું: 'અમારું મૃત્યુ છુપાયેલું ન રહે અને તું અમારો પુત્ર બન.'

તથેત્યુક્ત્વા તતસ્તૂર્ણમનયત્ યમસાદનમ્। અનયત્ કૈટભં વિષ્ણુર્જિષ્ણુશ્ચાપ્યનયન્મધુમ્ ।। ૨૫.

‘તેમ જ’ કહીને, તેણે તેમને યમના ઘર તરફ ઝડપથી લઈ ગયો; વિષ્ણુએ કૈટભને લઈ ગયો અને જિષ્ણુએ મધુને પણ લઈ ગયો.

એવન્તૌ નિહતૌ દૈત્યૌ વિષ્ણુના જિષ્ણુના સહ। પ્રીતેન બ્રહ્મણા ચાથ લોકાનાં હિતકામ્યયા ।। ૨૫.

એ રીતે, બંને દૈત્યોને વિષ્ણુ અને જિષ્ણુએ માર્યા, બ્રહ્મા પણ ખુશ થયો, કારણ કે તે લોકના કલ્યાણની ઇચ્છા રાખતો હતો.

પુત્રત્વમીશેન યથા હ્યાત્મા દત્તો નિબોધત। વિષ્ણુના જિષ્ણુના સાર્દ્ધં મધુકૈટભયોસ્તથા। સમ્પરાયે વ્યતિક્રાન્તે બ્રહ્મા વિષ્ણુમભાષત ।। ૨૫.

સાંભળો, કેવી રીતે ઈશ્વરે પુત્રત્વ પોતાનું સ્વરૂપ આપી દીધું; એ જ રીતે વિષ્ણુ અને જિષ્ણુએ મધુ અને કૈટભને પણ આપ્યું. યુદ્ધ પૂરુ થયા પછી, બ્રહ્માએ વિષ્ણુને કહ્યું.

અદ્ય વર્ષશતં પૂર્ણં સમયઃ પ્રત્યુપસ્થિતઃ। સંક્ષેપસંપ્લવઙ્ઘોરં સ્વસ્થાનં યામિ ચાપ્યહમ્ ।। ૨૫.

હવે સો વર્ષ પૂરા થઈ ગયા છે; સમય આવી ગયો છે. હું આ ટૂંકા અને ભયાનક પ્રલય પછી મારા સ્થાન પર જઈશ.

સ તસ્ય વચસા દેવઃ સંહારમકરોત્તદા। મહીં નિસ્થાવરાં કૃત્વા પ્રકૃતિસ્થાંશ્ચ જઙ્ગમાન્ ।। ૨૫.

પછી, તેના શબ્દથી દેવએ સંહાર કર્યો; પૃથ્વીને સ્થિર રહિત કરી અને ચલતાં જીવોને તેમના મૂળ સ્વરૂપમાં પાછા મોકલ્યા.

યદિ ગોવિન્દ ભદ્રન્તે ક્ષિપ્તસ્તે યાદસાં પતિઃ। બ્રૂહિ યત્ કરણીયં સ્યાન્મયા તે લક્ષ્મિવર્દ્ધન ।। ૨૫.

જો તારી સ્થિતિ સારી છે, હે ગોવિંદ, તો જળના સ્વામી નીચે પડ્યા છે; મને કહો, હે લક્ષ્મી વધારનાર, હું તારા માટે શું કરું?

બાઢં શ્રૃણુ હેમાભ પદ્મયોને વચો મમ । પ્રસાદો યસ્ત્વયા લબ્ધ ઈશ્વરાત્ પુત્રલિપ્સયા ।। ૨૫.

હા, હે સુવર્ણવર્ણી, કમળમાંથી જન્મેલા, મારા શબ્દો સાંભળો: ઈશ્વર પાસેથી તું જે આશીર્વાદ મેળવ્યો, પુત્રની ઈચ્છાથી—