વાયુપુરાણમ્

જપો જપ્યો મહાયોગી મહાદેવો મહેશ્વરઃ। પુરેશયો ગુહાવાસી ખેચરો રજનીચરઃ ।। ૨૪.

જપ, જપનો વિષય, મહાયોગી, મહાદેવ, મહેશ્વર; શહેરના સ્વામી, ગુફામાં વસનાર, આકાશમાં ફરનાર, રાતમાં ભટકનાર.

તપોનિધિર્ગુહગુરુર્નન્દનો નન્દિવર્દ્ધનઃ। હયશીર્ષો ધરાધાતા વિધાતા ભૂતિવાહનઃ ।। ૨૪.

તપનો ખજાનો, ગુપ્ત ગુરુ, આનંદ આપનાર, આનંદ વધારનાર; ઘોડાના શીર્ષવાળા, ધરતીના આધાર, સર્જનહાર અને ભુતિનો વાહક.

બોદ્ધવ્યો બોધનો નેતા ધૂર્વહો દુષ્પ્રકમ્પકઃ। બૃહદ્રથો ભીમકર્મા બૃહત્કીર્તિર્ધનઞ્જયઃ ।। ૨૪.

જાણવા યોગ્ય, જાગૃત કરનાર, નેતા, ધ્રુવને ધારણ કરનાર, અડગ; વિશાળ રથવાળા, ભયાનક કર્મવાળા, વિશાળ કીર્તિવાળા, ધન જીતનાર.

ઘણ્ટાપ્રિયો ધ્વજીછત્રી પતાકાધ્વજિનીપતિઃ। કવચી પટ્ટિશી શઙ્ખી પાશહસ્તઃ પરશ્વભૃત્ ।। ૨૪.

ઘંટા પ્રિય, ધ્વજ અને છત્રી ધારણ કરનાર, ધ્વજવાળી સેનાનો સ્વામી; કવચવાળા, પટ્ટીશવાળા, શંખધારી, પાશધારી અને પરશુ ધારણ કરનાર.

અગમસ્ત્વનઘઃ શૂરો દેવરાજારિમર્દનઃ। ત્વાં પ્રસાદ્ય પુરાઽસ્માભિર્દ્વિષન્તો નિહતા યુધિ ।। ૨૪.

અગમ્ય, નિર્દોષ, શૂરવીર, દેવરાજના દુશ્મનોને દબાવનાર; તમે પ્રસન્ન થયા પછી, પૂર્વે અમારે યુદ્ધમાં શત્રુઓનો વિનાશ થયો છે.

અગ્નિસ્ત્વં ચાર્ણવાન્ સર્વાન્ પિભન્નૈવ ન તૃપ્યસે। ક્રોધાગારઃ પ્રસન્નાત્મા કામહા કામદઃ પ્રિયઃ ।। ૨૪.

તમે અગ્નિ છો, બધા સમુદ્રો પીને પણ ક્યારેય તૃપ્ત થાતા નથી; તમે ક્રોધનું સ્થાન છો, છતાં તમારું મન શાંત છે; તમે કામનો નાશક છો, કામ આપનાર છો, અને સૌના પ્રિય છો.

બ્રહ્મણ્યો બ્રહ્મચારી ચ ગોઘ્નસ્ત્વં શિષ્ટપૂજિતઃ। વેદાનામવ્યયઃ કોશસ્ત્વયા યજ્ઞઃ પ્રકલ્પિતઃ ।। ૨૪.

તમે બ્રહ્મને સમર્પિત છો અને બ્રહ્મચારી છો; ગાયોને માર્યા હોવા છતાં, સદ્ગુણીઓ તમારું સન્માન કરે છે; તમે વેદોનો અવિનાશી ખજાનો છો, અને યજ્ઞ તમારાથી સ્થાપિત થાય છે.

હવ્યઞ્ચ વેદં વહતિ વેદોક્તં હવ્યવાહનઃ। પ્રીતે ત્વયિ મહાદેવ વયં પ્રીતા ભવામહે ।। ૨૪.

તમે હવન અને વેદને, વેદમાં જણાવ્યા પ્રમાણે, વહન કરો છો; હવન લાવનાર મહાદેવ, જ્યારે તમે પ્રસન્ન થાઓ છો, ત્યારે અમને પણ આનંદ મળે છે.

ભવાનીશો નાદિમાન્ ધામરાશિર્બ્રહ્મમ લોકાનાન્ત્વં કર્ત્તા ત્વાદિસર્ગઃ। સાઙ્ખ્યાઃ પ્રકૃતિભ્યઃ પરમં ત્વાં વિદિત્વા ક્ષીણધ્યાનાસ્તે ન મૃત્યું વિશન્તિ ।। ૨૪.

તમે ભવાણીના સ્વામી, અનાદિ, તેજસ્વી, બ્રહ્મ, વિશ્વોના સર્જનહાર છો; સંખ્યાવાદીઓ, જે તમારે પરમ રૂપને જાણે છે, અને જેમનું ધ્યાન પૂર્ણ થયું છે, તેઓ મૃત્યુમાં પ્રવેશતા નથી.

યોગેન ત્વાન્ધ્યાનિનો નિત્યયુક્તાઃ જ્ઞાત્વા ભોગાન્ સન્ત્યજન્તે પુનસ્તાન્ । યેઽન્યે મર્ત્ત્યાસ્ત્વાં પ્રપન્ના વિશુદ્ધાસ્તે કર્મભિર્દિવ્યભોગાન્ ભજન્તે ।। ૨૪.

યોગ દ્વારા સતત ધ્યાનમાં જોડાયેલા લોકો તમને જાણે છે અને વારંવાર ભોગોનો ત્યાગ કરે છે; અન્ય લોકો, જે તમારો આશ્રય લે છે અને કર્મથી શુદ્ધ થાય છે, તેઓ દિવ્ય ભોગો ભોગવે છે.

અપ્રમેયસ્ય તત્ત્વસ્ય યથા વિઝઃ સ્વશક્તિતઃ। કીર્તિતં તવ માહાત્મ્યમપારં પરમાત્મનઃ। શિવો નો ભવ સર્વત્ર યોઽસિ સોઽસિ નમોઽસ્તુ તે ।। ૨૪.

અપાર તત્વને જેટલું પોતાની શક્તિથી સમજાય છે, એટલું જ તવ મહાત્મ્યનું વર્ણન થયું છે, હે પરમાત્મા; તમે સર્વત્ર શિવ છો, અમારે દયાળુ રહો — તમને નમસ્કાર.

સંપિબન્નિવ તૌ દૃષ્ટ્વા મધુપિઙ્ગાયતેક્ષણઃ । પ્રહૃષ્ટવદનોઽત્યર્થમભવચ્ચ સ્વકીર્ત્તનાત્ ।। ૨૫.

તે બંનેને, જેમની આંખો મધ અને તાંબાની જેમ રંગી હતી, જોઈને, તે તેમને પી લેતા હોય તેમ ખૂબ આનંદિત થયો અને તેમની પ્રશંસાથી ખુશ થયો.

ઉમાપતિર્વિરૂપાક્ષો દક્ષયજ્ઞવિનાશનઃ। પિનાકી ખણ્ડપરશુર્ભૂતપ્રાન્તસ્ત્રિલોચનઃ ।। ૨૫.

ઉમાના પતિ, ત્રણ આંખો ધરાવનાર, દક્ષના યજ્ઞનો નાશક, પિનાક ધારી, તૂટેલી પરશુ ધરાવનાર, ભૂતોના સ્વામી, ત્યાં ઊભા હતા.

તતઃ સ ભગવાન્ દેવઃ શ્રુત્વા વાક્યામૃતં તયોઃ। જાનન્નપિ મહાભાગઃ પ્રીતપૂર્વમથાબ્રવીત્ ।। ૨૫.

પછી એ પૂજનીય દેવએ, બંનેના અમૃત જેવા વચન સાંભળી, જાણતા હોવા છતાં, ખૂબ પ્રેમથી બોલ્યા.

કૌ ભવન્તૌ મહાત્માનૌ પરસ્પરહિતૈષિણૌ। સમેતાવમ્બુજાભાક્ષૌ તસ્મિન્ ઘોરે જલપ્લવે ।। ૨૫.

કોણ છો તમે બંને મહાત્મા, કમળ જેવી આંખો ધરાવનાર અને એકબીજાના હિતમાં રત, જે આ ભયાનક પાણીના પૂરમાં ભેગા થયા છો?

તાવૂચતૂર્મહાત્માનૌ સન્નિરીક્ષ્ય પરસ્પરમ્। ભગવન્ કિઞ્ચ તથ્યેન વિજ્ઞાતેન ત્વયા વિભો। કુત્ર વા સુખમાનન્ત્યમિચ્છાચારમૃતે ત્વયા ।। ૨૫.

તે બંને મહાત્માઓએ, એકબીજાને જોઈને, કહ્યું: 'હે ભગવાન, જે કંઈ સાચું તમે જાણો છો, હે વિભુ, તમારી ઇચ્છા સિવાય ક્યાં સુખ કે અનંતતા છે?'

ઉવાચ ભગવાન્ દેવો મધુરશ્લક્ષ્ણયા ગિરા। ભો ભો હિરણ્યગર્ભ ત્વાં ત્વાં ચ કૃષ્ણ વદામ્યહમ્ ।। ૨૫.

ભગવાને મીઠા અને નરમ શબ્દોમાં કહ્યું: 'હે હિરણ્યગર્ભ, હે કૃષ્ણ, હું બંનેને સંબોધન કરું છું.'

પ્રીતોઽહમનયા ભક્ત્યા શાશ્વતાક્ષરયુક્તયા। ભવન્તૌ માનનીયૌ વૈ મમ હ્યર્હતરાવુભૌ। યુવાભ્યાં કિં દદામ્યદ્ય વરાણાં વરમુત્તમમ્ ।। ૨૫.

આ શાશ્વત અને અક્ષર ભક્તિથી હું પ્રસન્ન છું; તમે બંને મારા માટે સાચા માનનીય છો; આજે હું તમને કયો શ્રેષ્ઠ વર આપું?

તેનૈવમુક્તે વચને બ્રહ્માણં વિષ્ણુરબ્રવીત્ । બ્રૂહિ બ્રૂહિ મહાભાગ વરો યસ્તે વિવક્ષિતઃ ।। ૨૫.

આ શબ્દો સાંભળ્યા પછી, વિષ્ણુએ બ્રહ્માને કહ્યું: 'કહો, કહો, હે મહાભાગ, કયો વર તમે ઈચ્છો છો?'

પ્રજાકામોઽસ્મ્યહં વિષ્ણો પુત્રમિચ્છામિ ધૂર્વહમ્। તતઃ સ ભગવાન્ બ્રહ્મા વેરપ્સુઃ પુત્રલિપ્સયા ।। ૨૫.

હું સંતાનની ઇચ્છા રાખું છું, હે વિષ્ણુ, મને ધીરજવાળો પુત્ર જોઈએ છે; પછી એ પૂજનીય બ્રહ્માએ પુત્રની ઇચ્છાથી એમ કહ્યું.

અથ વિષ્ણુરુવાચેદં પ્રજાકામં પ્રજાપતિમ્। વીરમપ્રતિમં પુત્રં યત્ત્વમિચ્છસિ ધૂર્વહમ્ ।। ૨૫.

પછી વિષ્ણુએ, સંતાનની ઇચ્છા ધરાવતા પ્રજાપતિને કહ્યું: 'જે શૂરવીર અને અનન્ય પુત્ર તમે ઈચ્છો છો, જે ધર્મમાં સ્થિર છે—'

પુત્રત્વેનાભિયુઙ્ક્ષ્વ ત્વં દેવદેવં મહેશ્વરમ્। સતસ્ય વાક્યં સંપૂજ્ય કેશવસ્ય પિતામહઃ ।। ૨૫.

તમે દેવોના દેવ મહેશ્વરને પુત્ર રૂપે માંગો; કેશવના વચનનું સન્માન કરીને, પિતામહે એમ કર્યું.

ઈશાનં વરદં રુદ્રમભિવાદ્ય કૃતાઞ્જલિઃ । ઉવાચ પુત્રકામસ્તુ વાક્યાનિ સહ વિષ્ણુના ।। ૨૫.

હાથ જોડીને, પુત્રની ઇચ્છા રાખીને, ઈશાન, વર આપનાર રુદ્રને, વિષ્ણુ સાથે, એમ કહ્યું.

યદિ મે ભગવાન્ પ્રીતઃ પુત્રકામસ્ય નિત્યશઃ। પુત્રો મે ભવ વિશ્વાત્મન્ સ્વતુલ્યો વાપિ ધૂર્વ્વહઃ। નાન્યં વરમહં વવ્રે પ્રીતે ત્વયિ મહેશ્વર ।। ૨૫.

હે ભગવાન, જો તમે મારા પર પ્રસન્ન છો અને મને હંમેશા પુત્રની ઈચ્છા છે, તો હે વિશ્વના આત્મા, મારા માટે પુત્ર જન્મે અથવા તમારા જેવો પુત્ર મળે. હે મહેશ્વર, તમારી પ્રસન્નતા સમયે હું બીજું કોઈ વર માંગતો નથી.

તસ્ય તાં પ્રાર્થનાં શ્રુત્વા ભગવાન્ ભગનેત્રહા। નિષ્કલ્મષમમાયઞ્ચ બાઢમિત્યબ્રવીદ્વચઃ ।। ૨૫.

તેની એવી વિનંતી સાંભળીને, ભગવાન, જે ભગાના નેત્રનો નાશ કરે છે, નિર્મળ અને નિષ્કપટ શબ્દોમાં કહ્યું: 'તેમ જ થશે.'

યદા કાર્યસમારમ્ભે કસ્મિંશ્ચિત્તવ સુવ્રત। અનિષ્ણત્તૌ ચ કાર્યસ્ય ક્રોધસ્ત્વાં સમુપેષ્યતિ। આત્મૈકાદશ યે રુદ્રા વિહિતાઃ પ્રાણ હેતવઃ ।। ૨૫.

હે સદાચારી, જ્યારે કોઈ કાર્ય શરૂ થાય અને તે અધૂરૂં રહે, ત્યારે ગુસ્સો તને આવે, ત્યારે જીવનના કારણરૂપ એકાદશ રુદ્રો પ્રગટ થશે.

સોઽહમેકાદશાત્મા વૈ શૂલહસ્તઃ સહાનુગઃ। ઋષિર્મ્મિત્રો મહાત્મા વૈ લલાટાદ્ભવિતા તદા ।। ૨૫.

હું એ એકાદશ સ્વરૂપે, ત્રિશૂળ ધારણ કરીને અને અનુયાયીઓ સાથે, મહાન ઋષિ મીત્ર, મહાત્મા, પછી લલાટમાંથી જન્મીશ.

પ્રસાદમતુલં કૃત્વા બ્રહ્મણસ્તાદૃશં પુરા। વિષ્ણું પુનરુવાચેદં દદામિ ચ વરન્તવ ।। ૨૫.

અગાઉ બ્રહ્માને અતુલ્ય કૃપા આપી, પછી ભગવાને ફરી વિષ્ણુને કહ્યું: 'હું તને આ વર આપું છું.'

સ હોવાચ મહાભાગો વિષ્ણુર્ભવમિદં વચઃ। સર્વ્વમેતત્ કૃતં દેવ પરિતુષ્ટોઽસિ મે યદિ। ત્વયિ મે સુપ્રતિષ્ઠાઽસ્તુ ભક્તિરમ્બુદવાહન ।। ૨૫.

મહાભાગ વિષ્ણુએ ભવને કહ્યું: 'હે દેવ, આ બધું પૂર્ણ થયું છે. જો તમે મારા પર પ્રસન્ન છો, તો હે સમુદ્રધારી, મારી ભક્તિ તારા પર મજબૂત રહે.'