વાયુપુરાણમ્

એવં કલ્પે તુ વૈકલ્પે સંજ્ઞા નસ્યતિ તેઽનઘ। કલ્પશેષાણિ ભૂતાનિ સૂક્ષ્માણિ પાર્થિવાનિ ચ ।। ૨૪.

આ રીતે, કલ્પના અંતે, વિકલ્પમાં, તમારી ઓળખ ગુમાઈ જશે; જે જીવ માત્રા બચશે, તે સૂક્ષ્મ અને ભૂમિજન્ય હશે.

સા ચૈષા હ્યૈશ્વરી માયા જગતઃ સમુદાહૃતા। સ એષ પર્વતો મેરુ ર્દેવલોક ઉદાહૃતઃ ।। ૨૪.

આ જ એ ઈશ્વરીય માયા છે, જેને જગતની ઉત્પત્તિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે; આ પર્વત એટલે મેરુ, જેને દેવલોક કહેવામાં આવે છે.

તવૈવેદં હિ માહાત્મ્યં દૃષ્ટ્વા ચાત્માનમાત્મના । જ્ઞાત્વા ચેશ્વરસદ્ભાવં જ્ઞાત્વા મામમ્બુજેક્ષણમ્ ।। ૨૪.

આ જ તમારું મહાત્મ્ય છે; આત્માથી આત્માનું દર્શન કરીને, ઈશ્વરની સત્તા જાણી, અને મને કમળનેત્રવાળાને ઓળખી.

મહાદેવં મહાયોગં ભૂતાનાં વરદં પ્રભુમ્। પ્રણવાત્માનમાસાદ્ય નમસ્કૃત્યા જગદ્ગુરુમ્। ત્વાઞ્ચ માઞ્ચૈવ સંક્રુદ્ધો નિઃશ્વાસાન્નિર્દ્દહેદયમ્ ।। ૨૪.

મહાદેવ, મહાન યોગી, સર્વ જીવોને વર આપનાર, પ્રણવરૂપ અને જગતના ગુરુ એવા ભગવાન પાસે જઈને, તેમને વંદન કર્યા પછી, જો તેઓ ક્રોધિત થાય તો માત્ર શ્વાસથી જ તું અને હું બંનેને ભસ્મ કરી શકે.

એવં જ્ઞાત્વા મહાયોગં અભ્યુત્તિષ્ઠન્ મહાબલઃ। અહં ત્વામગ્રતઃ કૃત્વા સ્તોષ્યેઽહમનલપ્રભમ્ ।। ૨૪.

આ રીતે મહાન યોગીને જાણીને, મહાબળવાન ઊભો થયો; હું તને આગળ રાખી, અગ્નિ જેવો તેજસ્વી ભગવાનની સ્તુતિ કરું છું.

બ્રહ્માણમગ્રતઃ કૃત્વા તતઃ સ ગરુડધ્વજઃ। અતીતૈશ્ચ ભવિષ્યૈશ્ચ વર્ત્તમાનૈસ્તથૈવ ચ। નામભિશ્છાન્દસૈશ્ચૈવ ઇદં સ્તોત્રમુદીરયત્ ।। ૨૪.

બ્રહ્માને આગળ રાખી, પછી ગરુડધ્વજ એવા ભગવાને, ભૂતકાળ, ભાવિ અને વર્તમાનના નામો અને ઋગ્વેદના છંદોથી આ સ્તોત્રનું પાઠન કર્યું.

નમસ્તુભ્યં ભગવતે સુવ્રતેઽનન્તતેજસે। નમઃ ક્ષેત્રાધિપતયે બીજિને શૂલિને નમઃ ।। ૨૪.

હે ભગવંત, શુભ વ્રત ધરાવનાર, અનંત તેજવાળા, તને વંદન. ક્ષેત્રના સ્વામી, બીજધારી અને ત્રિશૂલધારી તને પણ વંદન.

અમેઢ્રાયોર્દ્ધ્વમેઢ્રાય નમો વૈકુણ્ઠરેતસે । નમો જ્યેષ્ઠાય શ્રેષ્ઠાય અપૂર્વપ્રથમાય ચ ।। ૨૪.

જેને લિંગ નથી, જેનું લિંગ ઊંચું છે, વૈકુંઠના બીજરૂપ, પ્રાચીન અને શ્રેષ્ઠ, અનન્ય અને પ્રથમ એવા તને વંદન.

નમો હવ્યાય પૂજ્યાય સદ્યો જાતાય વૈ નમઃ । ગહ્વરાય ધનેશાય હૈમચીરામ્બરાય ચ ।। ૨૪.

હવે, હવિ સ્વીકારનારા, પૂજનીય, તુરંત જન્મેલા, ગુફામાં વસતા, ધનની માલિક અને સુવર્ણ વસ્ત્ર ધારણ કરનાર તને વંદન.

નમસ્તે હ્યસ્મદાદીનાં ભૂતાનાં પ્રભવાય ચ। વેદકર્મ્માવદાનાનાં દ્રવ્યાણાં પ્રભવે નમઃ ।। ૨૪.

હે ભગવાન, અમારા અને સર્વ જીવોના મૂળ, વેદકર્મ અને યજ્ઞમાં ઉપયોગી દ્રવ્યોના સ્વામી તને વંદન.

નમો યોગ્સ્ય પ્રભવે સાંખ્યસ્ય પ્રભવે નમઃ । નમો ધ્રુવનિશીથાનામૃષીણાં પતયે નમઃ ।। ૨૪.

યોગના સ્વામી, સાંખ્યના સ્વામી, અડગ રહેનાર, રાત્રિના અને ઋષિઓના સ્વામી તને વંદન.

વિદ્યુદશનિમેઘાનાં ગર્જ્જિતપ્રભવે નમઃ। ઉદધીનાઞ્ચ પ્રભવે દ્વીપાનાં પ્રભવે નમઃ ।। ૨૪.

વીજળી, મેઘ અને ગર્જના, સમુદ્ર અને દ્વીપોના સ્વામી તને વંદન.

અદ્રીણાં પ્રભવે ચૈવ વર્ષાણાં પ્રભવે નમઃ। નમો નદાનાં પ્રભવે નદીનાં પ્રભવે નમઃ ।। ૨૪.

પર્વતો અને વરસાદના સ્વામી, નદીઓ અને નદીઓના સ્વામી તને વંદન.

નમશ્ચૌષધિપ્રભવે વૃક્ષાણાં પ્રભવે નમઃ। ધર્મ્માધ્યક્ષાય ધર્મ્માય સ્થિતીનાં પ્રભવે નમઃ ।। ૨૪.

ઔષધિઓ અને વૃક્ષોના સ્વામી, ધર્મના રક્ષક, ધર્મરૂપ અને સ્થિરતાના સ્વામી તને વંદન.

નમો રસાનાં પ્રભવે રત્નાનાં પ્રભવે નમઃ । નમઃ ક્ષણાનાં પ્રભવે કલાનાં પ્રભવે નમઃ ।। ૨૪.

રસ અને રત્નોના સ્વામી, ક્ષણ અને કળાના સ્વામી તને વંદન.

નિમેષપ્રભવે ચૈવ કાષ્ઠાનાં પ્રભવે નમઃ । અહોરાત્રાર્દ્ધમાસાનાં માસાનાં પ્રભવે નમઃ ।। ૨૪.

પળ અને સમયના સ્વામી, દિવસ-રાત, પખવાડિયા અને મહિનાના સ્વામી તને વંદન.

નમ ઋતુનાં પ્રભવે સંખ્યાયાઃ પ્રભવે નમઃ। પ્રભવે ચ પરાર્દ્ધસ્ય પરસ્ય પ્રભવે નમઃ ।। ૨૪.

ઋતુઓ અને સંખ્યાના સ્વામી, પરાર્ધ અને સર્વોચ્ચના સ્વામી તને વંદન.

નમઃ પુરાણપ્રભવે યુગસ્ય પ્રભવે નમઃ। ચતુર્વિધસ્ય સર્ગસ્ય પ્રભવેઽનન્તચક્ષુષે ।। ૨૪.

પ્રાચીન અને યુગોના સ્વામી, ચતુર્વિધ સર્જનના અને અનંત દૃષ્ટિવાળા તને વંદન.

કલ્પોદયે નિબદ્ધાનાં વાર્ત્તાનાં પ્રભવે નમઃ। નમો વિશ્વસ્ય પ્રભવે બ્રહ્મદિપ્રભવે નમઃ ।। ૨૪.

કલ્પના આરંભે નિર્ધારિત ઘટનાઓના, વિશ્વના અને બ્રહ્માથી આરંભ થતા સર્વના સ્વામી તને વંદન.

વિદ્યાનાં પ્રભવે ચૈવ વિદ્યાનાં પતયે નમઃ। નમો વ્રતાનાં પતયે મન્ત્રાણાં પતયે નમઃ ।। ૨૪.

જ્ઞાનના સ્વામી અને જ્ઞાનના અધિપતિ, વ્રત અને મંત્રોના સ્વામી તને વંદન.

પિતૄણાં પતયે ચૈવ પશૂનાં પતયે નમઃ। વાગ્વૃષાય નમસ્તુભ્યં પુરાણવૃષભાય ચ ।। ૨૪.

પિતૃઓના અને પશુઓના સ્વામી, વાણીના વૃષભ અને પ્રાચીન વૃષભ તને વંદન.

સુચારુચારુકેશાય ઊર્દ્ધ્વચક્ષુઃશિરાય ચ। નમઃ પશૂનાં પતયે ગોવૃષેન્દ્રધ્વજાય ચ ।। ૨૪.

સુંદર અને મોહક વાળ ધરાવનાર, ઉંચા નેત્ર અને શિરવાળો, સર્વ પ્રાણીઓના સ્વામી તથા જેનું ધ્વજ વૃષભ અને ઇન્દ્રથી શોભાયમાન છે, એવા પ્રભુને વંદન.

પ્રજાપતીનાં પતયે સિદ્ધાનાં પતયે નમઃ। ગરુડોરગસર્પાણાં પક્ષિણાં પતયે નમઃ ।। ૨૪.

પ્રજાપતિઓના સ્વામી, સિદ્ધોના સ્વામી, ગરુડ, સાપો અને પક્ષીઓના સ્વામી એવા પ્રભુને વંદન.

ગોકર્ણાય ચ ગોષ્ઠાય શઙ્કુકર્ણાય વૈ નમઃ। વારાહાયાપ્રમેયાય રક્ષોધિપતયે નમઃ ।। ૨૪.

ગાય જેવા કાન ધરાવનાર, ગાયોમાં વસનાર, શંખ જેવા કાન ધરાવનાર, વરાહ સ્વરૂપ, અપરિમિત અને રાક્ષસોના સ્વામી એવા પ્રભુને વંદન.

નમો હ્યપ્સરસાંપતયે ગણાનાં (પતયે) હ્રીમયે નમઃ। અમ્ભસાં પતયે ચૈવ તેજસાં પતયે નમઃ ।। ૨૪.

અપ્સરાઓના સ્વામી, ગણોના સ્વામી, લજ્જાસભર, જળના સ્વામી અને તેજના સ્વામી એવા પ્રભુને વંદન.

નમોઽસ્તુ લક્ષ્મીપતયે શ્રીમતે હ્રીમતે નમઃ। બલાબલસમૂહાય હ્યક્ષોભ્યક્ષોભણાય ચ ।। ૨૪.

લક્ષ્મીના પતિ, શ્રીમંત અને લજ્જાશીલ, બળ અને નિર્બળતાના સમૂહ, અડગ અને હલનારા એવા પ્રભુને વંદન.

દીર્ઘશ્રૃઙ્ગૈકશ્રૃઙ્ગાય વૃષભાય કકુદ્મિને। નમઃ સ્થૈર્યાય વપુષે તેજસે સુપ્રભાય ચ ।। ૨૪.

લાંબા શિંગાવાળા, એક શિંગાવાળા, કૂંપળવાળા વૃષભ, સ્થિરતા, સુંદર રૂપ, તેજ અને ઉજ્જવળતા ધરાવનાર એવા પ્રભુને વંદન.

ભૂતાય ચ ભવિષ્યાય વર્ત્તમાનાય વૈ નમઃ। સુવર્ચ્ચસેઽથ વીરાય શૂરાય હ્યતિગાય ચ ।। ૨૪.

ભૂતકાળ, ભવિષ્ય અને વર્તમાન સ્વરૂપ, તેજસ્વી, પરાક્રમી, શૂર અને અત્યંત ઝડપી એવા પ્રભુને વંદન.

વરદાય વરેણ્યાય નમઃ સર્વગતાય ચ। નમો ભૂતાય ભવ્યાય ભવાય મહતે તથા ।। ૨૪.

વરદાન આપનાર, શ્રેષ્ઠ અને સર્વત્ર વ્યાપક, ભૂત, ભવિષ્ય અને ભવ સ્વરૂપ તથા મહાન એવા પ્રભુને વંદન.