વાયુપુરાણમ્

દ્વાવિંશે પરિવર્ત્તે તુ વ્યાસઃ શુક્લાયનો યદા। તદાઽપ્યહં ભવિષ્યામિ વારાણસ્યાં મહામુનિઃ ।। ૨૩.

બાવીસમી પેઢી આવે ત્યારે, જ્યારે વ્યાસ શુક્લાયન બને છે, ત્યારે હું પણ વારાણસીમાં મહાન ઋષિ તરીકે હાજર રહીશ.

નામ્ના વૈ લાઙ્ગલી ભીમો યત્ર દેવાઃ સવાસવાઃ। દ્રક્ષ્યન્તિ માં કલૌ તસ્મિન્નવતીર્ણં હલાયુધમ્ ।। ૨૩.

મારું નામ ત્યાં લાંગલી ભીમ હશે, જ્યાં દેવતાઓ અને ઈન્દ્ર સહીત મને કળિયુગમાં હલાયુધ રૂપે અવતરીત જોશે.

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ સુધાર્મિકાઃ। તુલ્યાર્ચિર્મધુપિઙ્ગાક્ષઃ શ્વેતકેતુસ્તથૈવ ચ ।। ૨૩.

ત્યાં પણ, મારા પુત્રો સદ્ધર્મમાં સ્થિર જન્મ લેશે: તુલ્યાર્ચિસ, મધુપિંગાક્ષ અને શ્વેતકેતુ.

તેઽપિ માહેશ્વરં યોગં પ્રાપ્ય ધ્યાનપરાયણાઃ। વિરજા બ્રહ્મભૂયિષ્ઠા રુદ્રલોકાય સંસ્થિતાઃ ।। ૨૩.

એ પણ મહેશ્વરનું શ્રેષ્ઠ યોગ પ્રાપ્ત કરીને, ધ્યાનમાં તલીન, પવિત્ર અને બ્રહ્મમાં સ્થિર રહી, રુદ્રલોકમાં નિવાસ કરે છે.

પરિવર્ત્તે ત્રયોવિંશે તૃણબિન્દુર્યદા મુનિઃ। વ્યાસો ભવિષ્યતિ બ્રહ્મ તદાઽહં ભવિતા પુનઃ। શ્વેતો નામ મહાકાયો મુનિપુત્રઃ સુધાર્મિકઃ ।। ૨૩.

ત્રેવીસમી પેઢી આવે ત્યારે, જ્યારે તૃણબિંદુ ઋષિ વ્યાસ બને છે, ત્યારે હું પણ ફરીથી શ્વેત નામે, મહાન કાયાવાળા, ઋષિપુત્ર અને સદ્ધર્મી તરીકે જન્મ લેશ.

તત્ર કાલઞ્જરિષ્યામિ તદા ગિરિવરોત્તમે। તેન કાલઞ્જરો નામ ભવિષ્યતિ સ પર્વતઃ ।। ૨૩.

ત્યાં, એ ઉત્તમ પર્વત પર, હું કાળાંજર રૂપે અવતરિશીશ. તેથી એ પર્વતને કાળાંજર નામથી ઓળખવામાં આવશે.

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ મહૌજસઃ। ઉષિજો બૃહદુક્થશ્ચ દેવલઃ કવિરેવ ચ। પ્રાપ્ય માહેશ્વરં યોગં રુદ્રલોકં ગતા હિ તે ।। ૨૩.

ત્યાં પણ, મારા પુત્રો, જેઓ મહાન બળવાન હશે—ઉષિજ, બૃહદુક્થ, દેવલ અને કવિ—માહેશ્વર યોગ પ્રાપ્ત કરીને, તેઓ રુદ્રના લોકમાં ગયા છે.

પરિવર્ત્તે ચતુર્વિંશે ઋક્ષો વ્યાસો ભવિષ્યતિ। તત્રાઽહં ભવિતા બ્રહ્મન્ કલૌ તસ્મિન્ યુગાન્તિકે। શૂલી નામ મહાયોગી નૈમિષે યોગિ વન્દિતે ।। ૨૩.

ચોઅવીસમા ચક્રમાં ઋક્ષ વ્યાસ બનશે. ત્યાં, હે બ્રાહ્મણ, હું પણ કળીયુગના અંતે શૂલી નામે મહાયોગી તરીકે, નૈમિષારણ્યમાં યોગીઓ દ્વારા પૂજિત થઈ જન્મીશ.

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ તપસ્વિનઃ। શલિહોત્રોઽગ્નિવેશ્યશ્ચ યુવનાશ્ચઃ શરદ્વસુઃ । તેઽપિ યોગબલોપેતા રુદ્રં યાસ્યન્તિ સુવ્રતાઃ ।। ૨૩.

ત્યાં પણ, મારા પુત્રો તપસ્વી હશે—શલિહોત્ર, અગ્નિવેશ્ય, યુવનાશ્ચ અને શરદ્વસુ. યોગબળથી યુક્ત એ સુવ્રતી પુત્રો પણ રુદ્ર પાસે જશે.

પઞ્ચવિંશે પુનઃ પ્રાપ્તે પરિવર્ત્તે યથાક્રમમ્। વસિષ્ઠસ્તુ યદા વ્યાસઃ શક્તિર્નામ ભવિષ્યતિ ।। ૨૩.

પંચવીસમા ચક્ર આવે ત્યારે, વસિષ્ઠ વ્યાસ બની શક્તિ નામે ઓળખાશે.

તદાઽપ્યહં ભવિષ્યામિ દણ્ડી મુણ્ડીશરઃ પ્રભુઃ। કોટિવર્ષં સમાસાદ્ય નગરં દેવપૂજિતમ્ ।। ૨૩.

ત્યારે પણ, હું દંડધારી મુંડીઈશર સ્વરૂપે, દસ લાખ વર્ષ સુધી દેવતાઓ દ્વારા પૂજાતા શહેરમાં રહીશ.

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ ક્રમાગતાઃ। યોગાત્માનો મહાત્માનઃ સર્વે તે હ્યૂર્દ્ધ્વરેતસઃ ।। ૨૩.

ત્યાં પણ, મારા પુત્રો ક્રમશઃ જન્મ લેશે. તેઓ બધાં યોગમય, મહાન આત્મા અને ઉર્દ્વરેતસ હશે.

છગલઃ કુમ્ભકર્ષાશ્યઃ કુમ્ભશ્ચૈવ પ્રબાહુકઃ। પ્રાપ્ય માહેશ્વરં યોગં ગમિષ્યન્તિ તથૈવ તે ।। ૨૩.

છગલ, કુંભકર્ષાશ્ય, કુંભ અને પ્રબાહુક—એ બધા મહેશ્વર યોગ પ્રાપ્ત કરીને, એ જ રીતે જશે.

ષડ્‌વિંશે પરિવર્ત્તે તુ યદા વ્યાસઃ પરાશરઃ। તદાઽપ્યહં ભવિષ્યામિ સહિષ્ણુર્નામ નામતઃ। પુણ્યં રુદ્રવનં પ્રાપ્ય કલૌ તસ્મિન્ યુગાન્તિકે ।। ૨૩.

છવીસમા ચક્રમાં, જ્યારે વ્યાસ પરાશર હશે, ત્યારે પણ હું સહિષ્ણુ નામે ઓળખાઈશ અને કળીયુગના અંતે પવિત્ર રુદ્રવનમાં જઈશ.

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ સુધાર્મિકાઃ। ઉલૂકો વૈદ્યુતશ્ચૈવ સર્વકો હ્યાશ્વલાયનઃ। પ્રાપ્ય માહેશ્વરં યોગં ગન્તારસ્તે તથૈવ હિ ।। ૨૩.

ત્યાં પણ, મારા પુત્રો સદ્ધર્મી હશે—ઉલૂક, વૈદ્યુત, સર્વક અને આશ્વલાયન. મહેશ્વર યોગ પ્રાપ્ત કરીને, તેઓ પણ એ જ માર્ગે જશે.

સપ્તવિંશતિમે પ્રાપ્તે પરિવર્ત્તે ક્રમાગતે। જાતૂકર્ણ્યો યદા વ્યાસો ભવિષ્યતિ તપોધનઃ ।। ૨૩.

સત્તાવીસમા ચક્રમાં, જ્યારે ક્રમશઃ જાતૂકર્ણ્ય તપોધન વ્યાસ બનશે.

તદાઽપ્યહં ભવિષ્યામિ સોમશર્મ્મા દ્વિજોત્તમઃ। પ્રભાસતીર્થમાસાદ્ય યોગાત્મા લોકવિશ્રુતઃ ।। ૨૩.

ત્યારે પણ, હું સોમશર્મા નામે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ બની, પ્રભાસ તીર્થ પર પહોંચી, યોગમય અને લોકવિખ્યાત રહીશ.

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ તપોધનાઃ। અક્ષપાદઃ કણાદશ્ચ ઉલૂકો વત્સ એવ ચ ।। ૨૩.

ત્યાં પણ, મારા પુત્રો તપોધન હશે—અક્ષપાદ, કણાદ, ઉલૂક અને વત્સ.

યોગાત્માનો મહાત્માનો વિમલાઃ શુદ્ધબુદ્ધયઃ। પ્રાપ્ય માહેશ્વરં યોગં રુદ્રલોકં તતો ગતાઃ ।। ૨૩.

તેઓ બધા યોગમય, મહાન આત્મા, નિર્મળ અને શુદ્ધબુદ્ધિ ધરાવતા. મહેશ્વર યોગ પ્રાપ્ત કરીને, પછી રુદ્રલોકમાં ગયા.

અષ્ટાવિંશે પુનઃ પ્રાપ્તે પરિવર્ત્તે ક્રમાગતે। પરાશરસુતઃ શ્રીમાન્ વિષ્ણુર્લોકપિતામહઃ ।। ૨૩.

અઠ્ઠાવીસમા ચક્ર ક્રમશઃ આવે ત્યારે, પરાશરપુત્ર, તેજસ્વી અને વિશ્વપિતા વિષ્ણુ જન્મ લેશે.

યદા ભવિષ્યતિ વ્યાસો નામ્ના દ્વૈપાયનઃ પ્રભુઃ। તદા ષષ્ઠેન ચાંશેન કૃષ્ણઃ પુરુષસત્તમઃ। વસુદેવાદ્યદુશ્રેષ્ઠો વાસુદેવો ભવિષ્યતિ ।। ૨૩.

જ્યારે વ્યાસ દ્વૈપાયન નામે પ્રભુ બનશે, ત્યારે છઠ્ઠા અંશે કૃષ્ણ, વસુદેવપુત્ર અને યદુઓમાં શ્રેષ્ઠ, વાસુદેવ રૂપે અવતરશે.

તદા ચાહં ભવિષ્યામિ યોગાત્મા યોગમાયયા। લોકવિસ્મયનાર્થાય બ્રહ્મચારિશરીરકઃ ।। ૨૩.

ત્યારે પણ, હું યોગમય સ્વરૂપે, યોગમાયાથી, બ્રહ્મચારી શરીર ધારણ કરી, વિશ્વને આશ્ચર્યમાં મૂકવા માટે અવતરિશ.

શ્મશાવે મૃતમુત્સૃષ્ટં દૃષ્ટ્વા લોકમનાથકમ્। બ્રાહ્મણાનાં હિતાર્થાય પ્રવિષ્ટો યોગમાયયા ।। ૨૩.

શ્મશાનમાં, જ્યારે મૃતદેહો ફેંકાયેલા અને જગત અનાથ જણાશે, ત્યારે બ્રાહ્મણોના કલ્યાણ માટે, હું યોગમાયાથી પ્રવેશીશ.

દિવ્યાં મેરુગુહાં પુણ્યાં ત્વયા સાર્દ્ધઞ્ચ વિષ્ણુના। ભવિષ્યામિ તદા બ્રહ્મન્ નકુલી નામ નામતઃ ।। ૨૩.

હે બ્રહ્મણ, એ સમયે હું તારી સાથે અને વિષ્ણુજી સાથે મેરુની પવિત્ર અને દિવ્ય ગુફામાં રહેશ, જેને 'નકુલી' નામથી ઓળખાશે.

કાયારોહણમિત્યેવં સિદ્ધક્ષેત્રઞ્ચ વૈતદા। ભવિષ્યતિ તુ વિખ્યાતં યાવદ્ભૂમિર્દ્ધરિષ્યતિ ।। ૨૩.

એ સ્થાન પછી 'કાયારોહણ' તરીકે પ્રસિદ્ધ થશે, અને એ સિદ્ધિઓનું ક્ષેત્ર રહેશે, જેટલી સુધી ધરતી ટકી રહેશે.

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ તપસ્વિનઃ । કુશઇકશ્ચૈવ ગાર્ગ્યશ્ચ મિત્રકો રુષ્ટ એવ ચ ।। ૨૩.

ત્યાં પણ મારા પુત્રો, જે તપસ્વી હશે—કુશૈક, ગાર્ગ્ય, મિત્રક અને રુષ્ટ—પેદા થશે.

યોગયુક્તા મહાત્માનો બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ। પ્રાપ્ય માહેશ્વરં યોગં વિમલા હ્યૂર્દ્ધ્વરેતસઃ। રુદ્રલોકં ગમિષ્યન્તિ પુનરાવૃત્તિદુર્લભમ્ ।। ૨૩.

એ બધા યોગમાં સ્થિત, મહાન આત્માવાળા, વેદોમાં પારંગત બ્રાહ્મણો, મહેશ્વરનો યોગ પ્રાપ્ત કરીને, શુદ્ધ અને ઉપર દિશામાં પ્રવૃત્ત શક્તિવાળા, રુદ્રલોકમાં જશે, જ્યાંથી પાછા ફરવું અતિ દુર્લભ છે.

ઇત્યેતદ્વૈ મયા પ્રોક્તમવતારેષુ લક્ષણમ્। મન્વાદિકૃષ્ણપર્યન્તમષ્ટાવિંશયુગક્રમાત્। તત્ર સ્મૃતિસમૂહાનાં વિભાગો ધર્મલક્ષણમ્ ।। ૨૩.

હું તને મનુથી લઈને કૃષ્ણ સુધી, આઠવીસ યુગોની શ્રેણી પ્રમાણે અવતારોના લક્ષણો કહી દીધાં; તેમાં સ્મૃતિઓના વિવિધ પ્રકારો જ ધર્મના લક્ષણ છે.

ચત્વારિ ભારતે વર્ષે યુગાનિ મુનયો વિદુઃ । કૃતં ત્રેતા દ્વાપરં ચ તિષ્યં ચેતિ ચતુર્યુગમ્ ।। ૨૪.

હે મુનિઓ, ભારતભૂમિમાં ચાર યુગો જાણીતા છે—કૃત, ત્રેત, દ્વાપર અને તિષ્ય—આ ચાર યુગ છે.