વાયુપુરાણમ્

એતે હ્યેકો નપઞ્ચાશન્મરુતો નામતઃ સ્મૃતાઃ। પ્રસંખ્યાતાસ્તથા તાભ્યાં દિત્યા ચન્દ્રેણ ચૈવ હિ ।। ૬.

આ પચાસ મરુતો નામથી જાણીતા છે; તેઓ દિતિ અને ચંદ્રમાએ ગણ્યા છે.

શ્રુત્વા તેષાન્તુ નામાનિ દિતિરિન્દ્રમુવાચ હ। વાત સ્કન્ધં ચરન્ત્વેતે મમ પુત્રાશ્ચ પુત્રક। વિચરન્તુ ચ ભદ્રન્તે દેવૈઃ સહ મમાત્મજાઃ ।। ૬.

તેમના નામો સાંભળ્યા પછી દિતિએ ઇન્દ્રને કહ્યું: 'પુત્ર, એ મારા પુત્રો છે, જે પવનના પ્રદેશમાં ફરતા રહે છે; મારા પુત્રો દેવો સાથે આનંદથી ફરતા રહે.'

તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા સહસ્રાક્ષઃ પુરન્દરઃ। ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા માતર્ભવતુ તત્તથા ।। ૬.

તેના શબ્દો સાંભળીને સહસ્રાક્ષી પુરંદરે હાથ જોડીને કહ્યું: 'માતા, એવું જ થવા દો.'

સર્વમેતદ્યથોક્તન્તે ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ। દેવભૂતા મહાત્માનઃ કુમારા દેવસંમતાઃ। દેવૈઃ સહ ભવિષ્યન્તિ યજ્ઞ ભાજસ્તથાત્મજાઃ ।। ૬.

તમારે જે રીતે કહ્યું છે એ બધું ચોક્કસ થશે, એમાં શંકા નથી; તમારા પુત્રો મહાન આત્માવાળા અને દેવો દ્વારા માન્ય બની, દેવો સાથે યજ્ઞમાં ભાગ લેશે.

તસ્માત્તે મરુતો દેવાઃ સર્વે ચેન્દ્રાનુજામરાઃ। વિજ્ઞેયાશ્ચામરાઃ સર્વે દિતિપુત્રાસ્તપસ્વિનઃ ।। ૬.

એથી, બધા મરુતો દેવ છે, અમર છે, ઇન્દ્રના ભાઈ છે અને દિતિના બધા પુત્રો તપસ્વી છે—એવું જાણો.

એવં તૌ નિશ્ચયં જ્ઞાત્વા માતાપુત્રૌ તપોધનૌ। જગ્મતુસ્ત્રિદિવં હૃષ્ટૌ શક્રોઽપિ ત્રિદિવં ગતઃ ।। ૬.

આ રીતે નિર્ણય જાણી, માતા અને પુત્ર બંને તપથી સમૃદ્ધ થઈ આનંદથી સ્વર્ગે ગયા; અને શક્ર પણ સ્વર્ગે ગયો.

મરુતાં હિ શુભં જન્મ શ્રૃણુયાદ્યઃ પઠેત વા। નાવૃષ્ટિભયમાપ્નોતિ બહ્વાયુશ્ચ ભવેત્તતઃ ।। ૬.

જે આ મરુતોના શુભ જન્મને સાંભળે કે પઢે, તેને ક્યારેય દુષ્કાળનો ભય રહેતો નથી અને લાંબું આયુષ્ય મળે છે.

અત ઊર્દ્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ દનુપુત્રાન્નિબોધત। અભવન્ દનુપુત્રાસ્તુ વંશે ખ્યાતા મહાસુરાઃ ।। ૭.

હવે આગળ હું દાનુના પુત્રો વિશે કહું છું, સાંભળો; દાનુના પુત્રો વંશમાં પ્રસિદ્ધ અને મહાન અસુર બન્યા.

વિપ્રચિત્તિપ્રધાનાસ્તે શતં તીવ્રપરાક્રમાઃ। સર્વે લબ્ધવરાશ્ચૈવ સુતપ્તતપસસ્તથા ।। ૭.

વિપ્રચિત્તિ મુખ્ય હતા, તેઓ સંખ્યામાં સો હતા અને અત્યંત પરાક્રમી હતા; બધા નેવર પ્રાપ્ત કર્યા હતા અને કઠિન તપ કર્યું હતું.

સત્યસન્ધાઃ પરાક્રાન્તાઃ ક્રૂરા માયાવિનશ્ચ તે । મહાબલા અયજ્વાનો હ્યબ્રહ્મણ્યાશ્ચ દાનવાઃ । કીર્ત્ત્યમાનાન્મયા સર્વાન્ પ્રાધાન્યેન નિબોધત ।। ૭.

દાનવો સત્યવચન વાળા, બહાદુર, ક્રૂર અને માયાવિ હતા. તેઓ ખૂબ જ શક્તિશાળી હતા, પણ યજ્ઞ કરતા નહોતા અને બ્રાહ્મણો પ્રત્યે ભક્તિ રાખતા નહોતા. હવે હું તેમનાં મુખ્ય નામો તમને ક્રમવાર કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળો.

દ્વિમૂર્દ્ધા શઙ્કુવર્ણશ્ચ તથા શઙ્કુનિરામયઃ। શઙ્કુકર્ણો મહાવિશ્વો ગવેષ્ઠિર્દુન્દુભિસ્તથા ।। ૭.

દ્વિમૂર્ધા, શંકુવર્ણ, શંકુનિરામય, શંકુકર્ણ, મહાવીશ્વ, ગવેષ્ઠિ અને દુન્દુભિ—આ બધા પણ તેમાં હતા.

અજામુખોઽથ ભગવાન્ શિલો વામનસસ્તથા। મરીચિરક્ષકશ્ચૈવ મહાગાર્ગ્યોઽઙ્ગિરાવૃતઃ ।। ૭.

અજામુખ, પૂજનીય શિલ, વામનસ, મરીચિરક્ષક, મહાગાર્ગ્ય અને અઙ્ગિરાવૃત પણ તેમાં સામેલ છે.

વિક્ષોભ્યશ્ચ સુકેતુશ્ચ સુવીર્યઃ સુહૃદસ્તથા। ઇન્દ્રજિદ્વિશ્વજિચ્ચૈવ તથાસુર વિમર્દ્દનઃ ।। ૭.

વિક્ષોભ્ય, સુકેતુ, સુવીર્ય, સુહૃદ, ઇન્દ્રજિત, વિશ્વજિત, અસુર અને વિમર્દન પણ તેમાં આવે છે.

એકચક્રઃ સુબાહુશ્ચ તારકશ્ચ મહાબલઃ। વૈશ્વાનરઃ પુલોમા ચ પ્રવીણોઽથ મહાશિરાઃ ।। ૭.

એકચક્ર, સુબાહુ, મહાબલી તારક, વૈશ્વાનર, પુલોમા, પ્રવિણ અને મહાશિરા પણ તેમાં છે.

સ્વર્ભાનુર્વૃષપર્વા ચ મુણ્ડકશ્ચ મહાસુરઃ। ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ સૂર્યશ્ચ ચન્દ્ર ઇન્દ્રશ્ચ તાપિનઃ ।। ૭.

સ્વર્ભાનુ, વૃષપર્વા, મહાસુર મુંડક, ધૃતરાષ્ટ્ર, સૂર્ય, ચંદ્ર અને તાપી ઇન્દ્ર પણ તેમાં છે.

સૂક્ષ્મશ્ચૈવ નિચન્દ્રશ્ચ ઊર્ણનાભો મહાગિરિઃ। અસિલોમા સુકેશશ્ચ સદશ્ચ બલકો દશ ।। ૭.

સૂક્ષ્મ, નિચંદ્ર, ઊર્ણનાભ, મહાગિરી, અસિલોમા, સુકેશ, સદ અને દસ બાલક પણ તેમાં છે.

તથા ગગનમૂર્દ્ધા ચ કુમ્ભનાભા મહોદરઃ। પ્રમોદાહશ્ચ કુપથો હયગ્રીવશ્ચ વીર્યવાન્ ।। ૭.

ગગનમૂર્ધા, કુંભનાભ, મહોદર, પ્રમોદાહ, કુપથ અને પરાક્રમી હયગ્રીવ પણ તેમાં છે.

અસુરશ્ચ વિરુપાક્ષઃ સુપથોઽથ મહાસુરઃ। અજો હિરણ્મયશ્ચૈવ શતમાયુશ્ચ શમ્બરઃ ।। ૭.

અસુર, વિરુપાક્ષ, મહાસુર સુપથ, અજ, હિરણ્મય, શતમાયુ અને શમ્બર પણ તેમાં સામેલ છે.

શરભઃ શલભશ્ચૈવ સૂર્યાચન્દ્રમસાવુભૌ। અસુરાણાં સુરાવેતૌ સુરાણાં સામ્પ્રતાવિમૌ ।। ૭.

શરભ, શલભ, સૂર્ય અને ચંદ્ર—આ બે—અસુરોમાં દેવોના વિરોધી તરીકે જાણીતા હતા અને હવે દેવોમાં સ્થાન પામ્યા છે.

ઇતિ પુત્રા દનોર્વંશાઃ પ્રધાનાઃ પરિકીર્તિતાઃ। તેષામપરિસઙ્ખ્યેયં પુત્રપૌત્રાદ્યનન્તકમ્ ।। ૭.

આ રીતે દનુના મુખ્ય પુત્રોના નામ જણાવ્યા. તેમનાં સંતાન, પૌત્ર અને આગળના વંશજ તો ગણતરીથી બહાર, અનંત છે.

ઇત્યેતે ત્વસુરાઃ પ્રોક્તા દૈતેયા દાનવાશ્ચ યે। સ્વર્ભાનુસ્તુ સ્મૃતો દૈત્યો હ્યનુભાનુર્દનોઃ સુતઃ। ઇમે તુ વંશાનુગતા દનોઃ પુત્રાસ્તુ યે સ્મૃતાઃ ।। ૭.

આ રીતે અસુરો, દૈત્ય અને દાનવોનું વર્ણન થયું. સ્વર્ભાનુ દૈત્ય તરીકે ઓળખાય છે અને અનુભાનુ દનુનો પુત્ર છે. આ બધા દનુના વંશજ પુત્રો તરીકે જાણીતા છે.

એકાક્ષ ઋષભોઽરિષ્ટઃ પ્રબન્ધનરકાવપિ। ઇન્દ્રબાધનકેશી ચ મેરુઃ શમ્બોઽથ ધેનુકઃ ।। ૭.

એકાક્ષ, ઋષભ, અરીષ્ટ, પ્રબંધન, નરક, ઇન્દ્રબાધન, કેશી, મેરુ, શંભુ અને ધેનુક પણ તેમાં છે.

ગવેષ્ઠિશ્ચ ગવાક્ષશ્ચ તાલકેતુશ્ચ વીર્યવાન્। એતે મનુષ્યધર્માસ્તુ દનોઃ પુત્રા મયા સ્મૃતાઃ ।। ૭.

ગવેષ્ઠિ, ગવાક્ષ અને પરાક્રમી તાલકેતુ—આ બધા દનુના પુત્રો માનવ સ્વભાવ ધરાવતા હતા, એમ હું યાદ કરું છું.

દૈત્યદાનવસંહર્ષે જાતા ભીમપરાક્રમાઃ। સિંહિકાયામથોત્પન્ના વિપ્રચિત્તિસુતાસ્ત્વિમે ।। ૭.

દૈત્ય અને દાનવોની સ્પર્ધામાં જન્મેલા, સિંહિકાના પુત્રો અને વિપ્રચિત્તિના પુત્રો—all ભયાનક પરાક્રમ વાળા હતા.

સૈંહિકેયા ઇતિ ખ્યાતાશ્ચતુર્દ્દશ મહાસુરાઃ। શતગાલશ્ચ બલવાન્ન્યાસઃ શામ્બસ્તથૈવ ચ । ૭.

આ ચૌદ મહાસુરો 'સૈંહિકેય' તરીકે જાણીતા છે, જેમાં શક્તિશાળી શતગાલ, ન્યાસ અને શાંબ પણ સામેલ છે.

અનુલોમઃ શુચિશ્ચૈવ વાતાપિશ્ચ સિતાંશુકઃ। હરઃ કલ્પઃ કાલનાભો ભૌમશ્ચ નરકસ્તથા ।। ૭.

અનુલોમ, શુચિ, વાતાપિ, સિતાંશુક, હર, કલ્પ, કાલનાભ, ભૌમ અને નરક પણ તેમાં છે.

રાહુર્જ્યષ્ઠસ્તુ તેષાં વૈ ચન્દ્રસૂર્યપ્રમર્દનઃ। ઇત્યેતે સિંહિકાપુત્રા દેવૈરપિ દુરાસદાઃ ।। ૭.

તેમા રાહુ સૌથી મોટો છે, જે ચંદ્ર અને સૂર્યને પીડાવે છે; આ સિંહિકાના પુત્રો દેવો માટે પણ અપરાજેય છે.

દારુણાભિજનાઃ ક્રૂરાઃ સર્વે બ્રહ્મદ્વિષશ્ચ તે। દશાન્યાનિ સહસ્રાણિ સૈંહિકેયો ગણઃ સ્મૃતઃ ।। ૭.

કઠોર વંશમાં જન્મેલા, ક્રૂર અને બ્રહ્મદ્વેષી બધા જ લોકો સંખ્યામાં દસ હજાર સૈંહિકેયો તરીકે ઓળખાય છે.

નિહતો જામદગ્ન્યેન ભાર્ગવેણ બલીયસા। સ્વર્ભાનોસ્તુ પ્રભા કન્યા પુલોમ્નોઽથ શચી તથા ।। ૭.

બળવાન ભૃગુવંશી જામદગ્નિપુત્રે તેમને સંહાર્યા હતા; સ્વર્ભાનુની પુત્રીનું નામ પ્રભા હતું અને પુલોમનની પુત્રી શચી હતી.