વાયુપુરાણમ્

એકોનવિંશકઃ કલ્પો વિજ્ઞેયઃ શ્રૃતલોહિતઃ। યસ્મિંસ્તત્ પરમધ્યાનં ધ્યાયતો બ્રહ્મણસ્તથા ।। ૨૨.

ઓગણીસમો કલ્પ 'શૃતલોહિત' તરીકે ઓળખાય છે; તેમાં બ્રહ્માએ પરમ ધ્યાન કર્યું હતું.

શ્વેતોષ્ણીષઃ શ્વેતમાલ્યઃ શ્વેતામ્બરધરઃ શિખી। ઉત્પન્નસ્તુ મહાતેજાઃ કુમારઃ પાવકોપમઃ ।। ૨૨.

એક યુવાન જન્મ્યો, અગ્ની જેવો તેજસ્વી, સફેદ પાગડી, સફેદ હાર, સફેદ વસ્ત્રો પહેરેલા, શિખાવાળા, મહા તેજ ધરાવતો.

ભીમં મુખં મહારૌદ્રં સુઘોરં શ્વેતલોહિતમ્। દીપ્તં દીપ્તેન વપુષા મહાસ્યં શ્વેતવર્ચ્ચસમ્ ।। ૨૨.

તેનું મુખ ભયાનક, અત્યંત રૌદ્ર, ભયજનક, સફેદ અને લાલ રંગનું હતું; તેનું રૂપ તેજથી ઝળહળતું, વિશાળ મુખ અને સફેદ તેજથી ચમકતું હતું.

તં દૃષ્ટ્વા પુરુષઃ શ્રીમાન્ બ્રહ્મા વૈ વિશ્વતોમુખઃ। કુમારં લોકધાતારં વિશ્વરૂપં મહેશ્વરમ્ ।। ૨૨.

તેને જોઈને, વિશ્વમુખી બ્રહ્મા, લોકધારક, સર્વરૂપ અને મહેશ્વર એવા યુવાનને નિહાળ્યા.

પુરાણપુરુષં દેવં વિશ્વાત્મા યોગિનાં ચિરમ્। વવન્દે દેવદેવેશં બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।। ૨૨.

લોકોના પિતામહ બ્રહ્માએ, યોગીઓના સ્વામી, દેવોમાં દેવ, સર્વના આત્મા એવા પ્રાચીન પુરુષને વિનમ્રતાપૂર્વક વંદન કર્યું.

હૃદિ કૃત્વા મહાદેવં પરમાત્માનમીશ્વરમ્। સદ્યોજાતં તતો બ્રહ્મ બ્રહ્મા વૈ સમ ચિન્તયત્। જ્ઞાત્વા મુમોચ દેવેશો હૃષ્ટો હાસં જગત્પતિઃ ।। ૨૨.

મહાદેવ, પરમાત્મા, ઈશ્વરને હૃદયમાં રાખીને, બ્રહ્માએ સદ્યોજાતનું ધ્યાન કર્યું; તેને ઓળખી, આનંદિત જગતપતિએ સ્મિત કર્યું.

તતોઽસ્ય પાર્શ્વતઃ શ્વેતા ઋષયો બ્રહ્મવર્ચ્ચસઃ। પ્રાદુર્ભૂતા મહાત્માનઃ શ્વેતમાલ્યાનુલેપનાઃ ।। ૨૨.

પછી તેના બાજુએ, બ્રહ્મતેજથી ઝળહળતા, મહાત્મા, સફેદ હાર અને લિપનથી સજ્જ એવા સફેદ ઋષિઓ પ્રગટ થયા.

સુનન્દો નન્દકશચવૈવ વિશ્વનન્દોઽથ નન્દનઃ। શિષ્યાસ્તે વૈ મહાત્માનો યૈસ્તુ બ્રહ્મ તતો વૃતમ્ ।। ૨૨.

સુનંદ, નંદક, શચવ, વિશ્વનંદ અને નંદન — આ મહાત્માઓ તેના શિષ્ય હતા, જેમણે બ્રહ્માને ઘેરી લીધા.

તસ્યાગ્રે શ્વેત વર્ણાભઃ શ્વેતનામા મહામુનિઃ। વિજજ્ઞેઽથ મહાતેજા યસ્માજ્જજ્ઞે નરસ્ત્વસૌ ।। ૨૨.

તેના સમક્ષ, સફેદ રંગથી ઝળહળતો, 'સ્વેત' નામનો મહામુનિ જન્મ્યો, મહા તેજ ધરાવતો; તેના પરથી મનુષ્ય જન્મ્યો.

તત્ર તે ઋષયઃ સર્વ્વે સદ્યોજાતં મહેશ્વરમ્। તસ્માદ્વિશ્વેશ્વરં દેવં યે પ્રપશ્યન્તિ વૈ દ્વિજાઃ। પ્રાણાયામપરા યુક્તા બ્રહ્મણિ વ્યવસાયિનઃ ।। ૨૨.

ત્યાં, બધા ઋષિઓ અને જે દ્વિજો વિશ્વેશ્વરને જુએ છે, તેઓ સદ્યોજાત મહેશ્વરનું દર્શન કરે છે, પ્રાણાયામમાં તત્પર અને બ્રહ્મમાં સ્થિર રહે છે.

તે સર્વે પાપનિર્મ્મુક્તા વિમલા બ્રહ્મવર્ચ્ચસઃ। બ્રહ્મલો કમતિક્રમ્ય બ્રહ્મલોકં વ્રજન્તિ ચ ।। ૨૨.

તેઓ બધા પાપથી મુક્ત, શુદ્ધ, બ્રહ્મતેજથી ઝળહળતા, બ્રહ્મલોકને પાર કરી બ્રહ્મલોકમાં પહોંચે છે.

તતસ્ત્રિંશત્તમઃ કલ્પો રક્તો નામ પ્રકીર્ત્તિતઃ। રક્તો યત્ર મહાતેજા રક્તવર્ણ મધારયત્ ।। ૨૨.

પછી ત્રીસમો કલ્પ 'રક્ત' તરીકે ઓળખાય છે; તેમાં મહા તેજસ્વી યુવાને લાલ રૂપ ધારણ કર્યું.

ધ્યાયતઃ પુત્રકામસ્ય બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ। પ્રાદુર્ભૂતો મહાતેજાઃ કુમારો રક્તવિગ્રહઃ। રક્તમાલ્યામ્બરધરો રક્તનેત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।। ૨૨.

પુત્રની ઇચ્છા રાખીને અને ધ્યાનમાં તત્પર બ્રહ્મા માટે, મહા તેજસ્વી, લાલ શરીર, લાલ હાર અને વસ્ત્રો પહેરેલા, લાલ આંખો અને તેજથી ભરપૂર યુવાન પ્રગટ થયો.

સ તં દૃષ્ટ્વા મહાદેવં કુમારં રક્તવાસસમ્। ધ્યાનયોગં પરઙ્ગત્વા બુબુધે વિશ્વમીશ્વરમ્ ।। ૨૨.

મહાદેવ, લાલ વસ્ત્રધારી યુવાનને જોઈને, પરમ ધ્યાન પ્રાપ્ત કરીને, તેણે વિશ્વના ઈશ્વરને ઓળખ્યો.

સ તં પ્રણમ્ય ભગવાન્ બ્રહ્મા પરમયન્ત્રિતઃ। વામદેવં તતો બ્રહ્મા બ્રહ્માત્મકં વ્યચિન્તયત્ ।। ૨૨.

બ્રહ્માએ તેને વંદન કર્યું અને પછી બ્રહ્મસ્વરૂપ વામદેવનું ધ્યાન કર્યું.

એવં ધ્યાતો મહાદેવો બ્રહ્મણા પરમેષ્ઠિના। મનસા પ્રીતિયુક્તેન પિતામહમથાબ્રવીત્ ।। ૨૨.

એ રીતે, પરમેશ્વર બ્રહ્માએ આનંદથી ભરેલા મનથી મહાદેવનું ધ્યાન કર્યું અને પિતામહને કહ્યું.

ધ્યાયતા પુત્રકામેન યસ્માત્તેહં પિતામહઃ। દૃષ્ટઃ પરમયા ભક્ત્યા ધ્યાનયોગેન સત્તમ ।। ૨૨.

પિતામહ, પુત્રની ઇચ્છા રાખીને, તું અહીં પરમ ભક્તિ અને ધ્યાનયોગથી મને જોયો છે, હે ઉત્તમ.

તસ્માદ્ધયાનં પરં પ્રાપ્ય કલ્પે કલ્પે મહાતપાઃ। વેત્સ્યસે માં મહાસત્ત્વ લોકધાતારમીશ્વરમ્। એવમુક્ત્વા તતઃ શર્વઃ અટ્ટહાસં મુમોચ હ ।। ૨૨.

તમે મહાન તપસ્વી છો, તેથી દરેક યુગમાં શ્રેષ્ઠ ધ્યાન પ્રાપ્ત કરીને, તમે મને, વિશ્વના આધાર અને ઈશ્વર તરીકે ઓળખશો. આવું કહીને શરવાએ ઉંચી અવાજે હસ્યો.

તતસ્તસ્ય મહાત્માનશ્ચત્વારશ્ચ કુમારકાઃ। સમ્બભૂવુર્મમાહાત્માનો વિરેજુઃ શુદ્ધબુદ્ધયઃ ।। ૨૨.

પછી એ મહાન આત્માથી ચાર કુમાર જન્મ્યા; તેઓ પણ મહાન આત્મા હતા, શુદ્ધ બુદ્ધિથી તેજસ્વી હતા.

વિરજસ્વ વિવાહશ્ચ વિશોકો વિશ્વભાવનઃ। બ્રહ્મણ્યા બ્રહ્મણસ્તુલ્યા વીરા અધ્યવસાયિનઃ ।। ૨૨.

તેઓ કામથી મુક્ત, અવિવાહિત, દુઃખથી દૂર, જગતના સર્જક, બ્રહ્મનુ ભક્ત, બ્રહ્મા સમાન, શૂરવીર અને દૃઢ નિશ્ચયવાળા હતા.

રક્તામ્બરધરાઃ સર્વે રક્તમાલ્યાનુલેપનાઃ। રક્તભસ્માનુલિપ્તાઙ્ગા રક્તાસ્યા રક્તલોચનાઃ ।। ૨૨.

બધા લાલ વસ્ત્ર પહેરેલા, લાલ માળા અને લાલ સુગંધથી સજ્જ, શરીર પર લાલ ભસ્મ લગાવેલી, લાલ મોઢા અને લાલ આંખોવાળા હતા.

તતો વર્ષસહસ્રાન્તે બ્રહ્મણ્યા વ્યવસાયિનઃ। ગૃણન્તશચવ મહાત્માનો બ્રહ્મ તદ્વામદૈવકમ્ ।। ૨૨.

પછી હજાર વર્ષના અંતે, બ્રહ્મનુ ભક્ત અને દૃઢ મનવાળા એ મહાન આત્માઓએ એ પરમ દૈવી બ્રહ્માનું સ્તુતિ કરી.

અનુગ્રહાર્થં લોકાનાં શિષ્યાણાં હિતકામ્યયા। ધર્મોપદેશમખિલં કૃત્વા તે બ્રાહ્મણાઃ સ્વયમ્ । પુનરેવ મહામદેવં પ્રવિષ્ટા રુદ્રમવ્યયમ્ ।। ૨૨.

લોકો અને શિષ્યોના કલ્યાણ માટે, એ બ્રાહ્મણોએ સર્વ ધર્મની શીખવણી આપી અને પછી ફરી મહાન અને શાશ્વત રુદ્રમાં પ્રવેશ કર્યો.

યેઽપિ ચાન્યે દ્વિજશ્રેષ્ઠા યુઞ્જાના વામમીશ્વરમ્। પ્રપદ્યન્તિ મહાદેં તદ્ભક્તાસ્તત્પરાયણાઃ ।। ૨૨.

અને બીજા શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, જે વામ ભાગના ઈશ્વરની ઉપાસના કરે છે, તેઓ મહાદેવમાં ભક્તિથી શરણાગત થાય છે.

તે સર્વે પાપનિર્મુક્તા વિમલા બ્રહ્મવર્ચ્ચસઃ। રુદ્રલોકં ગમિષ્યન્તિ પુનરાવૃત્તિદુર્લભમ્ ।। ૨૨.

એ બધા પાપથી મુક્ત, શુદ્ધ અને બ્રહ્માની તેજથી ઝળહળતા, રુદ્રલોકમાં જશે, જ્યાંથી પાછા આવવું અતિ દુષ્કર છે.

એકત્રિંશત્તમઃ કલ્પઃ પીતવાસા ઇતિ સ્મૃતઃ। બ્રહ્મ યત્ર મહાતેજાઃ પીતવર્ણત્વમાગતઃ ।। ૨૩.

એકત્રીસમો કલ્પ પીતવાસા તરીકે ઓળખાય છે, જેમાં મહા તેજસ્વી બ્રહ્માએ પીળો રંગ ધારણ કર્યો હતો.

ધ્યાયતઃ પુત્રકામસ્ય બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ। પ્રાદુર્ભૂતો મહાતેજાઃ કુમારઃ પીતવસ્ત્રવાન્ ।। ૨૩.

પુત્રની ઈચ્છાથી ધ્યાનમાં તલિન પરમેશ્વી બ્રહ્મા પાસે, એક તેજસ્વી કુમાર પીળા વસ્ત્રમાં પ્રગટ થયો.

પીતગન્ધાનુલિપ્તાઙ્ગઃ પીતમાલ્યધરો યુવા। પીતયજ્ઞોપવીતશ્ચ પીતોષ્ણીષો મહાભુજઃ ।। ૨૩.

તેના અંગો પીળા સુગંધથી અંકિત, પીળા માળા પહેરેલા, યુવાન, પીળા યજ્ઞોપવીત અને પીળા પાગડીવાળા, અને મજબૂત હાથવાળા હતા.

તં દૃષ્ટ્વા ધ્યાનસંયુક્તં બ્રહ્મા લોકેશ્વરં પ્રભુમ્। મનસા લોકધાતારં વવન્દે પરમેશ્વરમ્ ।। ૨૩.

તેને ધ્યાનમાં તલિન જોઈને, લોકના સ્વામી બ્રહ્માએ મનથી એ પરમેશ્વર, વિશ્વના આધારને વંદન કર્યું.