વાયુપુરાણમ્

શત્રોર્વધે ન દોષોઽસ્તિ તેન ત્વાં ન શપામિ ભોઃ। પ્રિયન્તુ કર્ત્તુમિચ્છામિ શ્રેયો ગર્ભસ્ય મે કુરુ ।। ૬.

શત્રુના સંહારમાં કોઈ દોષ નથી, તેથી હું તમને શાપ આપતી નથી. હું તમારા માટે પ્રિય કંઈક કરવું ઇચ્છું છું—મારા ગર્ભને કલ્યાણ આપો.

ભવન્તુ મમ પુત્રાણાં સપ્ત સ્થાનાનિ વૈ દિવિ। વાતસ્કન્ધાનિમાન્ સપ્ત ચરન્તુ મમ પુત્રકાઃ। મરુતશ્ચેતિ વિખ્યાતા ગણાસ્તે સપ્ત સપ્તકાઃ ।। ૬.

મારા પુત્રોને સ્વર્ગમાં સાત સ્થાન મળે; મારા પુત્રો આ સાત વાયુસમૂહમાં ફરતા રહે. એ સાત સાતના જૂથો 'મરુત' તરીકે પ્રસિદ્ધ થાય.

પૃથિવ્યાં પ્રથમસ્કન્ધો દ્વિતીયશ્ચૈવ ભાસ્કરે। સોમે તૃતીયો વિજ્ઞેયશ્ચતુર્થો જ્યોતિષાં ગણે ।। ૬.

પૃથ્વી પર પહેલો સમૂહ છે; બીજો સૂર્ય સાથે છે; ત્રીજો ચંદ્ર સાથે ઓળખાય છે; ચોથો તારાઓના જૂથમાં છે.

ગ્રહેષુ પઞ્ચમશ્ચૈવ ષષ્ઠઃ સપ્તર્ષિમણ્ડલે। ધ્રુવે તુ સપ્તમશ્ચૈવ વાતસ્કન્ધઃ પરસ્તુ સઃ ।। ૬.

પાંચમો ગ્રહોમાં છે; છઠ્ઠો સપ્તર્ષિ મંડળમાં છે; સાતમો ધ્રુવતારાએ પરમ વાયુસમૂહ છે.

તાન્યેતે વિચરન્ત્વદ્ય કાલે કાલે મમાત્મજાઃ। વાતસ્કન્ધાનિમાન્ ભૂત્વા ચરન્તુ મમ પુત્રકાઃ ।। ૬.

આજે, વિવિધ સમયોએ, મારા પુત્રો આ સ્થળોએ ફરતા રહે છે; મારા પુત્રો આ વાયુસમૂહ તરીકે સંચર કરે.

પૃથિવ્યાં પ્રથમસ્કન્ધો અમેધ્યેભ્યો ય આવહઃ। ચરન્તુ મમ પુત્રાસ્તે પ્રથમશ્ચરતાઙ્ગણઃ ।। ૬.

પૃથ્વી પર પહેલો સમૂહ એ છે જે અશુદ્ધ વસ્તુઓ લાવે છે; મારા પુત્રો એ પ્રથમ જૂથ તરીકે પૃથ્વી પર સંચર કરે.

દ્વિતીયશ્ચાપિ મેધ્યેભ્ય આસૂર્યાત્ પ્રવહસ્તુ યઃ। વાતસ્કન્ધં દ્વિતીયન્તુ દ્વિતીયશ્ચરતાઙ્ગણઃ ।। ૬.

બીજો, જે શુદ્ધ વસ્તુઓથી સૂર્ય તરફ વહે છે, એ બીજો વાયુસમૂહ છે; બીજું જૂથ ત્યાં સંચર કરે.

સૂર્યોર્દ્ધ્વન્તુ તતઃ સોમાદુદ્વહો યસ્તુ વૈ સ્મૃતઃ। વાતસ્કન્ધન્તુ તં પ્રાહુસ્તૃતીયશ્ચરતાઙ્ગણઃ ।। ૬.

સૂર્યથી ઉપર અને પછી ચંદ્રથી જે ઉપર જાય છે, એ ત્રીજો વાયુસમૂહ કહેવાય છે; ત્રીજું જૂથ ત્યાં સંચર કરે.

સોમાદૂર્દ્ધ્વં તથર્ક્ષેભ્યશ્ચતુર્થઃ સુવહસ્તુ યઃ। ચતુર્થો મમ પુત્રાણાં ગણસ્તુ ચરતાં વિભો ।। ૬.

ચંદ્રથી ઉપર અને તારાઓમાંથી જે ચોથો શુભ વાયુ છે, એ ચોથો જૂથ મારા પુત્રોનું ત્યાં સંચર કરે, હે મહાન.

યક્ષેભ્યશ્ચ તથૈવોર્દ્ધ્વમાગ્રહાદ્વિવહસ્તુ યઃ। પઞ્ચમં પઞ્ચમઃ સૌમ્યઃ સ્કન્ધસ્તુ ચરતાઙ્ગણઃ ।। ૬.

યક્ષો ઉપર અને પછી ગ્રહોમાંથી જે પાંચમો સૌમ્ય વાયુ છે, એ પાંચમો જૂથ ત્યાં સંચર કરે.

ઊર્દ્ધ્વં ગ્રહાદૃષિભ્યસ્તુ ષષ્ઠો યો વૈ પરાહતઃ । ચરન્તુ મમ પુત્રાસ્તુ તત્ર ષષ્ઠે ગણે તુ યે ।। ૬.

ગ્રહો ઉપર અને ઋષિઓમાંથી જે છઠ્ઠો પરમ છે, એ છઠ્ઠા જૂથમાં મારા પુત્રો ત્યાં સંચર કરે.

સપ્તર્ષયસ્તથૈવોર્દ્ધ્વમાધ્રુવાત્ સપ્તમસ્તુ યઃ। વાત સ્કન્ધઃ પરિવહસ્તત્ર તિષ્ઠન્તુ મે સુતાઃ ।। ૬.

સપ્તર્ષિઓથી અને ધ્રુવથી પણ ઉપર સાતમું સ્થાન છે; એ વાવની ટેક તરીકે ઓળખાતું છે, જ્યાં પવન ફરતો રહે છે. મારા પુત્રો એ સ્થાનમાં રહે, એવી મારી ઇચ્છા છે.

એતત્ સર્વં ચરન્ત્વેતે કાલે કાલે મમાત્મજાઃ। તત્ર તેન ચ નામ્ના વૈ ભવન્તુ મરુતસ્ત્વિમે ।। ૬.

મારા બધા પુત્રો ત્યાં સમય પ્રમાણે ફરતા રહે છે; તેઓ ત્યાં એ નામથી ઓળખાય અને એ બધા મરુત ગણાય છે.

તતસ્તેષાન્તુ નામાનિ માતાપુત્રૌ પ્રચક્રતુઃ। તત્કૃતે કર્મભિશ્ચૈવ મરુતો વૈ પૃથક્ પૃથક્ ।। ૬.

પછી તેમની માતા અને પુત્રે તેમના નામ રાખ્યા; એ કારણથી અને તેમના કર્મો દ્વારા પણ મરુતો દરેક અલગ ઓળખાય છે.

સત્ત્વજ્યોતિસ્તથાદિત્યઃ સત્યજ્યોતિસ્તથાઽપરઃ। તિર્યગ્જ્યોતિશ્ચ સજ્યોતિર્જ્જ્યોતિષ્માનપરસ્તથા ।। ૬.

સત્ત્વજ્યોતિ, આદિત્ય, સત્યજ્યોતિ, તિર્યગ્જ્યોતિ, સજ્યોતિ, જ્યોતિસ્માન અને બીજો—આ એના નામો છે.

પ્રથમસ્તુ ગણઃ પ્રોક્તો દ્વિતીયં મે નિબોધત। ઋતજિત્સત્યજિચ્ચૈવ સુષેણઃ સેનજિત્તથા ।। ૬.

પ્રથમ ગણ જણાવ્યો છે; હવે બીજો સાંભળો: ઋતજિત, સત્યજિત, સુષેણ અને સેનજિત.

સત્મિત્રોઽભિમિત્રશ્ચ હરિમિત્રસ્તથાઽપરઃ। ગણ એષ દ્વિતીયસ્તુ તૃતીયં મે નિબોધત ।। ૬.

સત્મિત્ર, અભિમિત્ર અને બીજો હરિમિત્ર નામે—આ બીજો ગણ છે; હવે ત્રીજો સાંભળો.

કૃતઃ સત્યો * * * * ધ્રુવો ધર્ત્તા વિધારયઃ । ધ્વાન્તશ્ચૈવ ધુનિશ્ચૈવ હ્યુગ્રો ભીમસ્તથૈવ ચ। અભિયુઃ સક્ષિપશ્ચૈવમાહ્વયશ્ચ ગણઃ સ્મૃતઃ ।। ૬.

કૃત, સત્ય, ધ્રુવ, ધારક, વિધારય, ધ્વાંત, ધુની, ઉગ્ર, ભીમ, અભિયુ અને સક્ષિપ—આ રીતે આ ગણ ઓળખાય છે.

ઈદૃકૂ ચૈવ તથાન્યાદૃક્ યાદૃક્ ચ પ્રતિકૃત્તથા। (?) સમિતિશ્ચૈવ સંરમ્ભશ્ચ તથા ગણઃ ।। ૬.

ઈદૃક, ચૈવ, તથા અન્યાદૃક, યાદૃક, પ્રતિકૃત, સમિતિ અને સંરંભ—આ ગણ છે.

ઈદૃક્ ચ પુરુષશ્ચૈવ અન્યાદૃક્ષાચ્ચ ચેતસઃ। સમિતાસમિતદૃક્ષાચ્ચ પ્રતિદૃક્ષાચ્ચ વૈ ગુણાઃ ।। ૬.

ઈદૃક, પુરુષ, અન્યાદૃક્ષા, ચેતસ, સમિતા, સમિતદૃક્ષા અને પ્રતિદૃક્ષા—આ બધા ગુણો ગણાય છે.

એતે હ્યેકો નપઞ્ચાશન્મરુતો નામતઃ સ્મૃતાઃ। પ્રસંખ્યાતાસ્તથા તાભ્યાં દિત્યા ચન્દ્રેણ ચૈવ હિ ।। ૬.

આ પચાસ મરુતો નામથી જાણીતા છે; તેઓ દિતિ અને ચંદ્રમાએ ગણ્યા છે.

શ્રુત્વા તેષાન્તુ નામાનિ દિતિરિન્દ્રમુવાચ હ। વાત સ્કન્ધં ચરન્ત્વેતે મમ પુત્રાશ્ચ પુત્રક। વિચરન્તુ ચ ભદ્રન્તે દેવૈઃ સહ મમાત્મજાઃ ।। ૬.

તેમના નામો સાંભળ્યા પછી દિતિએ ઇન્દ્રને કહ્યું: 'પુત્ર, એ મારા પુત્રો છે, જે પવનના પ્રદેશમાં ફરતા રહે છે; મારા પુત્રો દેવો સાથે આનંદથી ફરતા રહે.'

તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા સહસ્રાક્ષઃ પુરન્દરઃ। ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા માતર્ભવતુ તત્તથા ।। ૬.

તેના શબ્દો સાંભળીને સહસ્રાક્ષી પુરંદરે હાથ જોડીને કહ્યું: 'માતા, એવું જ થવા દો.'

સર્વમેતદ્યથોક્તન્તે ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ। દેવભૂતા મહાત્માનઃ કુમારા દેવસંમતાઃ। દેવૈઃ સહ ભવિષ્યન્તિ યજ્ઞ ભાજસ્તથાત્મજાઃ ।। ૬.

તમારે જે રીતે કહ્યું છે એ બધું ચોક્કસ થશે, એમાં શંકા નથી; તમારા પુત્રો મહાન આત્માવાળા અને દેવો દ્વારા માન્ય બની, દેવો સાથે યજ્ઞમાં ભાગ લેશે.

તસ્માત્તે મરુતો દેવાઃ સર્વે ચેન્દ્રાનુજામરાઃ। વિજ્ઞેયાશ્ચામરાઃ સર્વે દિતિપુત્રાસ્તપસ્વિનઃ ।। ૬.

એથી, બધા મરુતો દેવ છે, અમર છે, ઇન્દ્રના ભાઈ છે અને દિતિના બધા પુત્રો તપસ્વી છે—એવું જાણો.

એવં તૌ નિશ્ચયં જ્ઞાત્વા માતાપુત્રૌ તપોધનૌ। જગ્મતુસ્ત્રિદિવં હૃષ્ટૌ શક્રોઽપિ ત્રિદિવં ગતઃ ।। ૬.

આ રીતે નિર્ણય જાણી, માતા અને પુત્ર બંને તપથી સમૃદ્ધ થઈ આનંદથી સ્વર્ગે ગયા; અને શક્ર પણ સ્વર્ગે ગયો.

મરુતાં હિ શુભં જન્મ શ્રૃણુયાદ્યઃ પઠેત વા। નાવૃષ્ટિભયમાપ્નોતિ બહ્વાયુશ્ચ ભવેત્તતઃ ।। ૬.

જે આ મરુતોના શુભ જન્મને સાંભળે કે પઢે, તેને ક્યારેય દુષ્કાળનો ભય રહેતો નથી અને લાંબું આયુષ્ય મળે છે.

અત ઊર્દ્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ દનુપુત્રાન્નિબોધત। અભવન્ દનુપુત્રાસ્તુ વંશે ખ્યાતા મહાસુરાઃ ।। ૭.

હવે આગળ હું દાનુના પુત્રો વિશે કહું છું, સાંભળો; દાનુના પુત્રો વંશમાં પ્રસિદ્ધ અને મહાન અસુર બન્યા.

વિપ્રચિત્તિપ્રધાનાસ્તે શતં તીવ્રપરાક્રમાઃ। સર્વે લબ્ધવરાશ્ચૈવ સુતપ્તતપસસ્તથા ।। ૭.

વિપ્રચિત્તિ મુખ્ય હતા, તેઓ સંખ્યામાં સો હતા અને અત્યંત પરાક્રમી હતા; બધા નેવર પ્રાપ્ત કર્યા હતા અને કઠિન તપ કર્યું હતું.