વાયુપુરાણમ્

કાકઃ કપોતો ગૃધ્રો વા નિલીયેદ્યસ્ય મૂર્દ્ધનિ। ક્રવ્યાદો વા ખગઃ કશ્ચિત્ ષણ્માસાન્નાતિવર્ત્તતે ।। ૧૯.

જો કાગડો, કબૂતર, ગિધડ કે કોઈ પણ માંસખોર પક્ષી માથા પર બેસે, તો એ છ મહિના કરતાં વધુ જીવતો નથી.

બધ્યે દ્વાયસપઙ્ક્તીભિઃ પાંશુવર્ષૈણ વા પુનઃ। છાયાં વા વિકૃતાં પશ્યેચ્ચતુઃપઞ્ચ સ જીવતિ ।। ૧૯.

ચિતા પર બે લીટી કે ધૂળની વરસાદ પડે, અથવા કોઈને પોતાની છાંયાં વિકૃત દેખાય, તો એ ચાર કે પાંચ મહિના સુધી જીવે છે.

અનભ્રે વિદ્યુતં પશ્યેદ્દક્ષિણાં દિશમાશ્રિતામ્। ઉદકેન્દ્રધ નુર્વાપિ ત્રયો દ્વૌવા સ જીવતિ ।। ૧૯.

જો કોઈને વાદળ વિના દક્ષિણ દિશામાં વીજળી કે ઇન્દ્રધનુષ દેખાય, તો એ ત્રણ કે બે મહિના સુધી જીવે છે.

અપ્સુ વા યદિ વાઽઽદર્શે આત્માનં યો ન પશ્યતિ। અશિરસ્કં તથાત્માનં માસાદૂર્દ્ધ્વં ન જીવતિ ।। ૧૯.

જો કોઈને પાણીમાં કે કાચમાં પોતાનું પ્રતિબિંબ ન દેખાય, અથવા પોતાને વિનામાથું દેખાય, તો એ એક મહિના કરતાં વધુ જીવતો નથી.

શવગન્ધિ ભવેદ્ગાત્રં વસાગન્ધિ હ્યથાપિ વા। મૃત્યુર્હ્યુપસ્થિતસ્તસ્ય અર્દ્ધમાસં સ જીવતિ ।। ૧૯.

જો શરીરમાંથી મૃતદેહ જેવી કે ચરબી જેવી દુર્ગંધ આવે, તો મરણ નજીક છે; એ અડધો મહિનો જેટલો જ જીવશે.

સમ્ભિન્નો મારુતો યસ્ય મર્મસ્થાનાનિ કૃન્તતિ । અદ્ભિઃ સ્પૃષ્ટો ન દૃષ્યેચ્ચ તસ્ય મૃત્યુરુપસ્થિતઃ ।। ૧૯.

જે વ્યક્તિના શરીરમાં વાયુ અસ્વસ્થ થઈને જીવના મહત્વના અંગોને કાપી નાખે છે અને પાણીથી સ્પર્શ કરવાથી પણ જો તે દેખાતો નથી, તો સમજવું જોઈએ કે તેનું મૃત્યુ નજીક છે.

ઋક્ષવાનરયુક્તેન રથેનાશાન્તુ દક્ષિણામ્ । ગાયન્નથ વ્રજેત્ સ્વપ્ને વિદ્યાન્મૃત્યુરુપસ્થિતઃ ।। ૧૯.

જો કોઈ સ્વપ્નમાં ભાલુઓ કે વાંદરો જોડેલા રથમાં દક્ષિણ તરફ જાય છે અને ગાતા જાય છે, તો તેને સમજવું જોઈએ કે તેનું મૃત્યુ નજીક છે.

કૃષ્ણામ્બ રધરા શ્યામા ગાયન્તી વાથ ચાઙ્ગના। યન્નયેદ્દક્ષિણામાશાં સ્વપ્ને સોઽપિ ન જીવતિ ।। ૧૯.

જો સ્વપ્નમાં કાળી ચામડી અને લાલ હોઠવાળી સ્ત્રી ગાતી હોય અને દક્ષિણ દિશામાં લઈ જાય, તો એ વ્યક્તિ જીવતો નથી રહેતો.

છિદ્રં વાસશચવ કૃષ્ણઞ્ચ સ્વપ્રે યો વિધૃયાન્નરઃ । ભગ્નં વા શ્રવણં દૃષ્ટ્વા વિદ્યાન્મૃત્યુરુપસ્થિતઃ ।। ૧૯.

જો કોઈ સ્વપ્નમાં ફાટેલા કપડા કે કાળા કપડા પહેરે છે, અથવા તૂટેલું કાનનું દાગીનું જુએ છે, તો તેને સમજવું જોઈએ કે મૃત્યુ નજીક છે.

આમસ્તકતલાદ્યસ્તુ નિમજ્જેત્પઙ્કસાગરે। દૃષ્ટ્વા તુ તાદૃશં સ્વપ્નં સદ્ય એવ ન જીવતિ ।। ૧૯.

જો કોઈ સ્વપ્નમાં માથાથી પગ સુધી કાદવના દરિયામાં ડૂબી જાય, તો આવું સ્વપ્ન જોનાર લાંબો સમય જીવતો નથી.

ભસ્માઙ્ગારાશ્ચ કેશાંશ્ચ નદીં શુષ્કાં ભુજઙ્ગમાન્। પશ્યેદ્યો દશરાત્રન્તુ ન સ જીવેત તાદૃશઃ ।। ૧૯.

જો કોઈ વ્યક્તિ દસ રાત્રિ સુધી રાખ, અંગારો, વાળ, સુકાઈ ગયેલી નદી કે સાપો જુએ છે, તો તે જીવતો નથી રહેતો.

કૃષ્ણૈશ્ચ વિકટૈશ્ચૈવ પુરુષૈરુદ્યતાયુધૈઃ। પાષાણૈસ્તાડ્યતે સ્વપ્ને યઃ સદ્યો ન સ જીવતિ ।। ૧૯.

જો સ્વપ્નમાં કાળા અને ભયાનક પુરુષો ઉંચકેલા શસ્ત્રો સાથે પથ્થરો ફેંકે છે, તો એ વ્યક્તિ તરત જ જીવતો નથી રહેતો.

સૂર્યોદયે પ્રત્યુષસિ પ્રત્યક્ષં યસ્ય વૈ શિવા। ક્રોશન્તી સમ્મુખાભ્યેતિ મ ગતાયુર્ભવેન્નરઃ ।। ૧૯.

જો સૂર્યોદય કે પ્રભાત સમયે 'શિવા' નામની સ્ત્રી રડતી-કાંદતી સામે આવે, તો એ પુરુષનું આયુષ્ય પૂર્ણ થયું ગણવું.

યસ્ય વૈ સ્રાતમાત્રસ્ય હૃદયં પીઙ્યતે ભૃશમ્। જાયતે દન્તહર્ષશ્ચ તં ગતાયુષમાદિશેત્ ।। ૧૯.

જે વ્યક્તિ સ્નાન કર્યા પછી તરત જ તેનું હૃદય જોરથી ધડકે છે અને દાંત કંપે છે, તેને સમજી લેવું કે તેનું આયુષ્ય પૂર્ણ થવા આવ્યું છે.

ભૂયો ભૂયઃ શ્વસેદ્યસ્તુ રાત્રૌ વા યદિ વા દિવા। દીપગન્ધઞ્ચ નો વેત્તિ વિદ્યાન્મૃત્યુમુપસ્થિતમ્ ।। ૧૯.

જે વ્યક્તિ વારંવાર ઊંઘમાં કે જાગૃત અવસ્થામાં ઊંડી શ્વાસ લે છે અને દીવો બળે ત્યારે તેની સુગંધ અનુભવી શકતો નથી, તેને સમજવું જોઈએ કે મૃત્યુ નજીક છે.

રાત્રૌ ચેન્દ્રાયુધં પશ્યેદ્દિવા નક્ષત્રમણ્ડલમ્। પરનેત્રેષુ ચાત્માનં ન પશ્યેન્ન સ જીવતિ ।। ૧૯.

જો રાત્રે ઇન્દ્રધનુષ્ય અથવા દિવસે તારાઓનું વર્તુળ જુએ છે, અથવા બીજાના નેત્રોમાં પોતાનું પ્રતિબિંબ ન જુએ, તો તે જીવતો નથી રહેતો.

નેત્રમેકં સ્રવેદ્યસ્ય કર્ણૌ સ્થાનાચ્ચ ભ્રશ્યતઃ। નાસા ચ વક્રા ભવતિ સ જ્ઞેયો ગતજીવિતઃ ।। ૧૯.

જે વ્યક્તિની એક આંખમાંથી પાણી આવે, બંને કાન પોતાની જગ્યાથી ખસે જાય અને નાક વાંકું થઈ જાય, તેને જીવતાવળો નથી ગણવો.

યસ્ય કૃષ્ણા ખરા જિહ્વા પઙ્કભાસઞ્ચ વૈ મુખમ્। ગણ્ડે ચિપિટકે રક્તે તસ્ય મૃત્યુરુપસ્થિતઃ ।। ૧૯.

જેની જીભ કાળી અને ખડબડિયી હોય, મોઢું કાદવ જેવું લાગે અને ગાલ સુકાઈ લાલ દેખાય, તો તેનું મૃત્યુ નજીક છે.

મુક્તકેશો હસંશ્ચૈવ ગાયન્ નૃત્યંશ્ચ યો નરઃ। યામ્યાશાભિમુખો ગચ્છેત્તદન્તં તસ્ય જીવિતમ્ ।। ૧૯.

જે પુરુષ ખુલ્લા વાળે, હસતો, ગાતો અને નૃત્ય કરતો દક્ષિણ દિશામાં જાય છે, તેનું આયુષ્ય પૂર્ણ થયું ગણવું.

યસ્ય સ્વેદસમુદ્ભૂતાઃ શ્વેતસર્ષપસન્નિભાઃ। સ્વેદા ભવન્તિ હ્યસકૃત્તસ્ય મૃત્યુરુપશ્થિતઃ ।। ૧૯.

જે વ્યક્તિના પસીનામાં વારંવાર સફેદ અને રાઈના દાણા જેવા ટીપાં દેખાય, તો તેનું મૃત્યુ નજીક છે.

ઉષ્ઠ્રા વા રાસભા વાપિ યુક્તાઃ સ્વ્પરે રથેઽશુભાઃ। યસ્ય સોપિ ન જીવેત દક્ષિણાભિમુખો ગતઃ ।। ૧૯.

જો કોઈ ઊંટ કે ગધેડા પોતાના કે બીજાના રથમાં જોડાયેલા જુએ અને દક્ષિણ તરફ જાય, તો એ વ્યક્તિ પણ જીવતો નથી રહેતો.

દ્વે ચાત્ર પરમેઽરિષ્ટે એતદ્રૂપં પરં ભવેત્। ઘોષં ન શ્રૃણુયાત્ કર્ણે જ્યોતિર્ન્નેત્રે ન પશ્યતિ ।। ૧૯.

અહીં મૃત્યુના બે મુખ્ય લક્ષણો છે: જો કાનમાં અવાજ સંભળાતો નથી કે આંખે પ્રકાશ દેખાતો નથી, તો તે વ્યક્તિનું મૃત્યુ નજીક છે.

શ્વભ્રેયો નિપતેત્ સ્વપ્ને દ્વારઞ્ચાસ્ય ન વિદ્યતે। ન ચોતિષ્ઠતિ યઃ શ્વબ્રાત્તદન્તં તસ્ય જીવિતમ્ ।। ૧૯.

જો સ્વપ્નમાં કોઈ ખાડામાં પડી જાય અને બહાર નીકળવાનો રસ્તો ન મળે, અને તે ખાડામાંથી ઊઠી શકે નહીં, તો તેનું આયુષ્ય પૂર્ણ થયું ગણવું.

ઊર્દ્ધ્વા ચ દૃષ્ટિર્ન ચ સમ્પ્રતિષ્ઠા રક્તા પુનઃ સમ્પરિવર્ત્તમાના। મુખસ્ય ચોષ્મા મુષિરા ચ નાભિરત્યુષ્ણમૂત્રો વિષમસ્થ એવ ।। ૧૯.

દૃષ્ટિ ઉપર તરફ રહે છે, પણ સ્થિર રહેતી નથી; આંખો લાલ છે અને સતત ફરતી રહે છે. મોઢું અને નાભિમાં ખૂબ ગરમી અનુભવાય છે, મૂત્ર પણ અત્યંત ગરમ હોય છે અને શરીરનું બેસવું કે ઊભું રહેવું અસમાન હોય છે.

દિવા વા યતિ વા રાત્રૌ પ્રત્યક્ષં યોઽભિહન્યતે। તં પશ્યેદથ હન્તારં સ હતસ્તુ ન જીવતિ ।। ૧૯.

દિવસે કે રાત્રે, જો કોઈને સ્પષ્ટ રીતે મારવામાં આવે, તો એ મારનારને જોઈ શકાય છે; પણ જેને મારવામાં આવ્યો છે, એ જીવતો નથી રહેતો.

અગ્નિપ્રવેશં કુરુતે સ્વપ્નાન્તે યસ્તુ માનવઃ। સ્મૃતિં નોપલભેચ્ચાપિ તદન્તં તસ્ય જીવિતમ્ ।। ૧૯.

જો કોઈ મનુષ્ય સ્વપ્નના અંતે અગ્નિમાં પ્રવેશ કરે અને પછી સ્મૃતિ પાછી ન મળે, તો એનું જીવન ત્યાં જ પૂરું થાય છે.

યસ્તુ પ્રાવરણં શુક્લં સ્વકં પશ્યતિ માનવઃ। રક્તં કૃષ્ણમપિ સ્વપ્ને તસ્ય મૃત્યુરુપસ્થિતઃ ।। ૧૯.

જો કોઈ મનુષ્ય સ્વપ્નમાં પોતાનું સફેદ વસ્ત્ર લાલ કે કાળું દેખે, તો એના માટે મૃત્યુ નજીક આવી ગયું છે.

અરિષ્ટસૂચિતે દેહે તસ્મિન્ કાલ ઉપાગતે। ત્યક્ત્વા ભયવિષાદઞ્ચ ઉદ્ગચ્છેદૂભુદ્ધિમાન્નરઃ ।। ૧૯.

જ્યારે મૃત્યુના સંકેતો શરીરમાં દેખાય અને નિર્ધારિત સમય આવી જાય, ત્યારે બુદ્ધિશાળી મનુષ્યે ડર અને નિરાશા છોડીને સ્થિરતા ધારવી જોઈએ.

પ્રાચીં વા યદિ વોદીચીં દિશં નિષ્ક્રમ્ય વૈ શુચિઃ। સમેઽતિસ્થાવરે દેશે વિવિક્તે જનવર્જ્જિતે ।। ૧૯.

પૂર્વ કે ઉત્તર દિશામાં, સ્વચ્છ, સમતલ અને મજબૂત જગ્યાએ, એકાંત અને માણસો વિનાની જગ્યાએ જવું જોઈએ.