વાયુપુરાણમ્

રાત્રૌ સ્કન્નઃ શુચિઃ સ્રાતોદ્વાદશૈવ તુ ધારણાઃ। પ્રાણાયામેન શુદ્ધાત્મા વિરજા જાયતે દ્વિજઃ ।। ૧૮.

રાત્રે વિર્યસ્ખલન થાય તો સ્નાન કરીને શુદ્ધ થઈ, બાર વાર પ્રાણાયામ કરવો જોઈએ; આવું કરવાથી દ્વિજ શુદ્ધ અને નિર્મળ બને છે.

એકાન્નં મધુ માંસં વા હ્યામશ્રાદ્ધં તથૈવ ચ। અભોજ્યાનિ યતીનાઞ્ચ પ્રત્યક્ષલવણાનિ ચ ।। ૧૮.

એક દાણા વાળું અન્ન, મધ, માંસ, અશુદ્ધ શ્રાદ્ધનું ભોજન અને સીધું મીઠું—આ બધું યતિઓ માટે ખાવા યોગ્ય નથી.

એકૈકાતિક્રમે તેષાં પ્રાયશ્ચિત્તં વિધીયતે। પ્રાજાપત્યેન કૃચ્છ્રેણ તતઃ પાપાત્ પ્રમુચ્યતે ।। ૧૮.

આમાંથી દરેક નિયમનું ઉલ્લંઘન થાય તો પ્રજાપત્ય નામનું કઠિન પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ; એથી પાપમાંથી મુક્તિ મળે છે.

વ્યતિક્રમાચ્ચ યે કેચિદ્વાઙ્મનઃકાયસમ્ભવમ્। સદ્ભિઃ સહ વિનિશ્ચિત્ય યદ્બ્રૂયુસ્તત્સમાચરેત્ ।। ૧૮.

વાણી, મન કે શરીરથી થયેલા કોઈ પણ દોષ માટે, સારા લોકો સાથે વિચારવિમર્શ કરીને તેઓ જે કહેશે તે પ્રમાણે વર્તવું જોઈએ.

વિશુદ્ધબુદ્ધિઃ સમલોષ્ટકાઞ્ચનઃ સમસ્તભૂતેષુ ચરન્ સ માહિતઃ । સ્થાનં ધ્રુવં શાશ્વતમવ્યયં સતાં પરં સ ગત્વા ન પુનર્હિ જાયતે ।। ૧૮.

જેની બુદ્ધિ શુદ્ધ છે, માટી અને સોનામાં સમાન દૃષ્ટિ છે, અને જે બધા જીવોમાં સમાન રીતે વર્તે છે, એવો સ્થિર પુરુષ ચિરંજીવ, અવિનાશી અને ઉત્તમ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરે છે અને ફરી જન્મતો નથી.

અત ઊર્દ્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ અરિષ્ટાનિ નિબોધત। યેન જ્ઞાનવિશેષેણ મૃત્યું પશ્યતિ ચાત્મનઃ ।। ૧૯.

હવે હું અશુભ સંકેતો વિશે કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળો. ખાસ જ્ઞાનથી માણસ પોતાને આવનારી મરણની નજીકતા જાણી શકે છે.

અરુન્ધતીં ધ્રુવઞ્ચૈવ સોમચ્છાયાં મહાપથમ્। યો ન પશ્યેત્સ નો જીવેન્નરઃ સંવત્સરાત્પરમ્ ।। ૧૯.

જો કોઈ માણસ અરુંધતી, ધ્રુવ, ચાંદનીની છાંયાં કે મહામાર્ગ જોઈ ન શકે, તો એ એક વર્ષથી વધુ જીવતો નથી.

અરશ્મિવન્તમાદિત્યં રશ્મિવન્તઞ્ચ પાવકમ્। યઃ પશ્યેન્ન ચ જીવેત માસાદેકાદશાત્પરમ્ ।। ૧૯.

જો કોઈને કિરણોવાળો સૂર્ય કે કિરણોવાળી અગ્નિ દેખાતી નથી, તો એ અગિયાર મહિના કરતાં વધુ જીવતો નથી.

વમેન્મૂત્રં કરીષં વા સુવર્ણં રજતં તથા। પ્રત્યક્ષમથ વા સ્વપ્ને દશમાસાન્ સ જીવતિ ।। ૧૯.

જો કોઈને ડાબી બાજુ મૂત્ર, લેદ, સોનુ કે ચાંદી સીધા કે સ્વપ્નમાં દેખાય, તો એ દસ મહિના સુધી જીવે છે.

અગ્રતઃ પૃષ્ઠતો વાપિ ખણ્ટં યસ્ય પદમ્ભવેત્। પાંસુલે કર્દમે વાપિ સપ્તમાસાન્ સ જીવતિ ।। ૧૯.

જો પગમાં લંગડાપણું આગળ કે પાછળ દેખાય, અથવા રેતી કે કાદવ પર ચાલવું પડે, તો એ સાત મહિના સુધી જીવે છે.

કાકઃ કપોતો ગૃધ્રો વા નિલીયેદ્યસ્ય મૂર્દ્ધનિ। ક્રવ્યાદો વા ખગઃ કશ્ચિત્ ષણ્માસાન્નાતિવર્ત્તતે ।। ૧૯.

જો કાગડો, કબૂતર, ગિધડ કે કોઈ પણ માંસખોર પક્ષી માથા પર બેસે, તો એ છ મહિના કરતાં વધુ જીવતો નથી.

બધ્યે દ્વાયસપઙ્ક્તીભિઃ પાંશુવર્ષૈણ વા પુનઃ। છાયાં વા વિકૃતાં પશ્યેચ્ચતુઃપઞ્ચ સ જીવતિ ।। ૧૯.

ચિતા પર બે લીટી કે ધૂળની વરસાદ પડે, અથવા કોઈને પોતાની છાંયાં વિકૃત દેખાય, તો એ ચાર કે પાંચ મહિના સુધી જીવે છે.

અનભ્રે વિદ્યુતં પશ્યેદ્દક્ષિણાં દિશમાશ્રિતામ્। ઉદકેન્દ્રધ નુર્વાપિ ત્રયો દ્વૌવા સ જીવતિ ।। ૧૯.

જો કોઈને વાદળ વિના દક્ષિણ દિશામાં વીજળી કે ઇન્દ્રધનુષ દેખાય, તો એ ત્રણ કે બે મહિના સુધી જીવે છે.

અપ્સુ વા યદિ વાઽઽદર્શે આત્માનં યો ન પશ્યતિ। અશિરસ્કં તથાત્માનં માસાદૂર્દ્ધ્વં ન જીવતિ ।। ૧૯.

જો કોઈને પાણીમાં કે કાચમાં પોતાનું પ્રતિબિંબ ન દેખાય, અથવા પોતાને વિનામાથું દેખાય, તો એ એક મહિના કરતાં વધુ જીવતો નથી.

શવગન્ધિ ભવેદ્ગાત્રં વસાગન્ધિ હ્યથાપિ વા। મૃત્યુર્હ્યુપસ્થિતસ્તસ્ય અર્દ્ધમાસં સ જીવતિ ।। ૧૯.

જો શરીરમાંથી મૃતદેહ જેવી કે ચરબી જેવી દુર્ગંધ આવે, તો મરણ નજીક છે; એ અડધો મહિનો જેટલો જ જીવશે.

સમ્ભિન્નો મારુતો યસ્ય મર્મસ્થાનાનિ કૃન્તતિ । અદ્ભિઃ સ્પૃષ્ટો ન દૃષ્યેચ્ચ તસ્ય મૃત્યુરુપસ્થિતઃ ।। ૧૯.

જે વ્યક્તિના શરીરમાં વાયુ અસ્વસ્થ થઈને જીવના મહત્વના અંગોને કાપી નાખે છે અને પાણીથી સ્પર્શ કરવાથી પણ જો તે દેખાતો નથી, તો સમજવું જોઈએ કે તેનું મૃત્યુ નજીક છે.

ઋક્ષવાનરયુક્તેન રથેનાશાન્તુ દક્ષિણામ્ । ગાયન્નથ વ્રજેત્ સ્વપ્ને વિદ્યાન્મૃત્યુરુપસ્થિતઃ ।। ૧૯.

જો કોઈ સ્વપ્નમાં ભાલુઓ કે વાંદરો જોડેલા રથમાં દક્ષિણ તરફ જાય છે અને ગાતા જાય છે, તો તેને સમજવું જોઈએ કે તેનું મૃત્યુ નજીક છે.

કૃષ્ણામ્બ રધરા શ્યામા ગાયન્તી વાથ ચાઙ્ગના। યન્નયેદ્દક્ષિણામાશાં સ્વપ્ને સોઽપિ ન જીવતિ ।। ૧૯.

જો સ્વપ્નમાં કાળી ચામડી અને લાલ હોઠવાળી સ્ત્રી ગાતી હોય અને દક્ષિણ દિશામાં લઈ જાય, તો એ વ્યક્તિ જીવતો નથી રહેતો.

છિદ્રં વાસશચવ કૃષ્ણઞ્ચ સ્વપ્રે યો વિધૃયાન્નરઃ । ભગ્નં વા શ્રવણં દૃષ્ટ્વા વિદ્યાન્મૃત્યુરુપસ્થિતઃ ।। ૧૯.

જો કોઈ સ્વપ્નમાં ફાટેલા કપડા કે કાળા કપડા પહેરે છે, અથવા તૂટેલું કાનનું દાગીનું જુએ છે, તો તેને સમજવું જોઈએ કે મૃત્યુ નજીક છે.

આમસ્તકતલાદ્યસ્તુ નિમજ્જેત્પઙ્કસાગરે। દૃષ્ટ્વા તુ તાદૃશં સ્વપ્નં સદ્ય એવ ન જીવતિ ।। ૧૯.

જો કોઈ સ્વપ્નમાં માથાથી પગ સુધી કાદવના દરિયામાં ડૂબી જાય, તો આવું સ્વપ્ન જોનાર લાંબો સમય જીવતો નથી.

ભસ્માઙ્ગારાશ્ચ કેશાંશ્ચ નદીં શુષ્કાં ભુજઙ્ગમાન્। પશ્યેદ્યો દશરાત્રન્તુ ન સ જીવેત તાદૃશઃ ।। ૧૯.

જો કોઈ વ્યક્તિ દસ રાત્રિ સુધી રાખ, અંગારો, વાળ, સુકાઈ ગયેલી નદી કે સાપો જુએ છે, તો તે જીવતો નથી રહેતો.

કૃષ્ણૈશ્ચ વિકટૈશ્ચૈવ પુરુષૈરુદ્યતાયુધૈઃ। પાષાણૈસ્તાડ્યતે સ્વપ્ને યઃ સદ્યો ન સ જીવતિ ।। ૧૯.

જો સ્વપ્નમાં કાળા અને ભયાનક પુરુષો ઉંચકેલા શસ્ત્રો સાથે પથ્થરો ફેંકે છે, તો એ વ્યક્તિ તરત જ જીવતો નથી રહેતો.

સૂર્યોદયે પ્રત્યુષસિ પ્રત્યક્ષં યસ્ય વૈ શિવા। ક્રોશન્તી સમ્મુખાભ્યેતિ મ ગતાયુર્ભવેન્નરઃ ।। ૧૯.

જો સૂર્યોદય કે પ્રભાત સમયે 'શિવા' નામની સ્ત્રી રડતી-કાંદતી સામે આવે, તો એ પુરુષનું આયુષ્ય પૂર્ણ થયું ગણવું.

યસ્ય વૈ સ્રાતમાત્રસ્ય હૃદયં પીઙ્યતે ભૃશમ્। જાયતે દન્તહર્ષશ્ચ તં ગતાયુષમાદિશેત્ ।। ૧૯.

જે વ્યક્તિ સ્નાન કર્યા પછી તરત જ તેનું હૃદય જોરથી ધડકે છે અને દાંત કંપે છે, તેને સમજી લેવું કે તેનું આયુષ્ય પૂર્ણ થવા આવ્યું છે.

ભૂયો ભૂયઃ શ્વસેદ્યસ્તુ રાત્રૌ વા યદિ વા દિવા। દીપગન્ધઞ્ચ નો વેત્તિ વિદ્યાન્મૃત્યુમુપસ્થિતમ્ ।। ૧૯.

જે વ્યક્તિ વારંવાર ઊંઘમાં કે જાગૃત અવસ્થામાં ઊંડી શ્વાસ લે છે અને દીવો બળે ત્યારે તેની સુગંધ અનુભવી શકતો નથી, તેને સમજવું જોઈએ કે મૃત્યુ નજીક છે.

રાત્રૌ ચેન્દ્રાયુધં પશ્યેદ્દિવા નક્ષત્રમણ્ડલમ્। પરનેત્રેષુ ચાત્માનં ન પશ્યેન્ન સ જીવતિ ।। ૧૯.

જો રાત્રે ઇન્દ્રધનુષ્ય અથવા દિવસે તારાઓનું વર્તુળ જુએ છે, અથવા બીજાના નેત્રોમાં પોતાનું પ્રતિબિંબ ન જુએ, તો તે જીવતો નથી રહેતો.

નેત્રમેકં સ્રવેદ્યસ્ય કર્ણૌ સ્થાનાચ્ચ ભ્રશ્યતઃ। નાસા ચ વક્રા ભવતિ સ જ્ઞેયો ગતજીવિતઃ ।। ૧૯.

જે વ્યક્તિની એક આંખમાંથી પાણી આવે, બંને કાન પોતાની જગ્યાથી ખસે જાય અને નાક વાંકું થઈ જાય, તેને જીવતાવળો નથી ગણવો.

યસ્ય કૃષ્ણા ખરા જિહ્વા પઙ્કભાસઞ્ચ વૈ મુખમ્। ગણ્ડે ચિપિટકે રક્તે તસ્ય મૃત્યુરુપસ્થિતઃ ।। ૧૯.

જેની જીભ કાળી અને ખડબડિયી હોય, મોઢું કાદવ જેવું લાગે અને ગાલ સુકાઈ લાલ દેખાય, તો તેનું મૃત્યુ નજીક છે.

મુક્તકેશો હસંશ્ચૈવ ગાયન્ નૃત્યંશ્ચ યો નરઃ। યામ્યાશાભિમુખો ગચ્છેત્તદન્તં તસ્ય જીવિતમ્ ।। ૧૯.

જે પુરુષ ખુલ્લા વાળે, હસતો, ગાતો અને નૃત્ય કરતો દક્ષિણ દિશામાં જાય છે, તેનું આયુષ્ય પૂર્ણ થયું ગણવું.