વાયુપુરાણમ્

વ્રતાનિ યાનિ ભિક્ષૂણાં તથૈવોપવ્રતાનિ ચ। એકૈકાપક્રમે તેષાં પ્રાયશ્ચિત્તં વિધીયતે ।। ૧૮.

ભિક્ષુઓ માટે જે જે વ્રતો અને ઉપવ્રતો છે, તેમાંના દરેકના ભંગ માટે પ્રાયશ્ચિત્ત નિર્ધારિત છે.

ઉપેત્ય તુ સ્ત્રિયં કામાત્ પ્રાયશ્ચિત્તં વિનિર્દિશેત્ । પ્રાણાયામસમાયુક્તં કુર્યાત્સાન્તપનં તથા ।। ૧૮.

જો કોઈ કામના વડે સ્ત્રી પાસે જાય છે, તો તેને પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ; પ્રાણાયામ સાથે સંતપન વ્રત કરવું જોઈએ.

તત શ્ચરતિ નિર્દ્દેશં કૃચ્છ્રસ્યાન્તે સમાહિતઃ। પુનરાશ્રમમાગમ્ય ચરેદ્ભિક્ષુરતન્દ્રિતઃ । ન મર્મયુક્તં વચનં હિનસ્તીતિ મનીષિણઃ ।। ૧૮.

પછી નિર્ધારિત પ્રાયશ્ચિત્ત પૂર્ણ કરીને, કઠિનતા પૂરી થયા પછી મન એકાગ્ર રાખીને, ફરી આશ્રમમાં આવીને ભિક્ષુએ નિષ્ઠાપૂર્વક વર્તવું જોઈએ; વિદ્વાનો કહે છે કે જે વાણી મુખ્ય વિષય સાથે જોડાયેલી નથી, તે નુકસાન કરતી નથી.

તથાપિ ચ ન કર્ત્તવ્યઃ પ્રસઙ્ગો હ્યેષ દારુણઃ। અહોરાત્રાધિકઃ કશ્ચિન્નાસ્ત્યધર્મ ઇતિ શ્રુતિઃ ।। ૧૮.

તેથી પણ, આવો સંબંધ ક્યારેય કરવો નહીં, કારણ કે એ અત્યંત ભયાનક છે; શ્રુતિ કહે છે કે દિવસ કે રાત—આથી મોટું અધર્મ બીજું નથી.

હિંસા હ્યેષા પરા સૃષ્ટા દૈવતૈર્મુનિભિસ્તથા। યદેત[https://puranastudy.freeoda.com/pur_index14/dravina.htm દ્દ્રવિણં] નામ પ્રાણા હ્યેતે બહિશ્ચરાઃ। સ તસ્ય હરતિ પ્રાણાન્ યો યસ્ય હરતે ધનમ્ ।। ૧૮.

આ સર્વોચ્ચ હિંસા છે, જે દેવતાઓ અને ઋષિઓએ સ્થાપી છે: જે ધન કહેવાય છે, એ જીવંત પ્રાણીઓ છે; જે બીજાનું ધન લઈ જાય છે, તે તેની જિંદગી લઈ જાય છે.

એવં કૃત્વા સ દુષ્ટાત્મા ભિન્નવૃત્તો વ્રતાચ્ચ્યુતઃ। ભૂયો નિર્વેદમાપન્નશ્ચરેચ્ચાન્દ્રાયણં વ્રતમ્ ।। ૧૮.

આવું કરીને, જે દુષ્ટ આત્માવાળો છે, પોતાની રીતથી વિખૂટો પડી ગયો છે અને વ્રતમાંથી પડી ગયો છે, તેને ફરી પસ્તાવો કરીને ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું જોઈએ.

વિધિના શાસ્ત્રદૃષ્ટેન સંવત્સરમિતિ શ્રુતિઃ। તતઃ સંવત્સરસ્યાન્તે ભૂયઃ પ્રક્ષીણકલ્મષઃ। ભૂયો નિર્વેદમાપન્નશ્ચરેચ્ચાન્દ્રાયણં વ્રતમ્ ।। ૧૮.

શાસ્ત્રોક્ત નિયમ પ્રમાણે, એક વર્ષ સુધી, એવી પરંપરા છે; પછી વર્ષના અંતે, પાપ ઘટી જાય પછી, ફરી પસ્તાવો કરીને ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું જોઈએ.

અહિંસા સર્વભૂતાનાં કર્મણા મનસા ગિરા । અકામાદપિ હિંસેત યદિ ભિક્ષુઃ પશૂન્ મૃગાન્। કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્રં કુર્વીત ચાન્દ્રાયણમથીપિ વા ।। ૧૮.

બધા જીવ પ્રાણીઓ પ્રત્યે કર્મ, મન અને વાણીથી અહિંસા રાખવી જોઈએ. જો કોઈ ભિક્ષુકે અજાણતાં પણ પશુઓ કે જંગલી પ્રાણીઓને નુકસાન પહોંચાડ્યું હોય, તો તેને અત્યંત કઠિન પ્રાયશ્ચિત્ત કે ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું જોઈએ.

સ્કન્દેદિન્દ્રિયદૌર્બલ્યાત્ સ્ત્રિયં દૃષ્ટ્વા યતિર્યદિ। તેન ધારયિતવ્યા વૈ પ્રાણાયામાસ્તુ ષોડશ ।। ૧૮.

જો યતિ ઇન્દ્રિયોની નબળાઈથી સ્ત્રીને જોઈને મન પર કાબૂ ગુમાવે, તો તેને શોડશ (સોળ) વાર પ્રાણાયામ કરવો જોઈએ.

દિવા સ્કન્નસ્ય વિપ્રસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તં વિધીયતે। ત્રિરાત્રમુપવાસશ્ચ પ્રાણાયામશતં તથા ।। ૧૮.

જો બ્રાહ્મણ દિવસ દરમિયાન વિર્યસ્ખલન કરે, તો તેને ત્રણ રાત ઉપવાસ અને એકસો વાર પ્રાણાયામ કરવું એ પ્રાયશ્ચિત્ત નક્કી કરાયું છે.

રાત્રૌ સ્કન્નઃ શુચિઃ સ્રાતોદ્વાદશૈવ તુ ધારણાઃ। પ્રાણાયામેન શુદ્ધાત્મા વિરજા જાયતે દ્વિજઃ ।। ૧૮.

રાત્રે વિર્યસ્ખલન થાય તો સ્નાન કરીને શુદ્ધ થઈ, બાર વાર પ્રાણાયામ કરવો જોઈએ; આવું કરવાથી દ્વિજ શુદ્ધ અને નિર્મળ બને છે.

એકાન્નં મધુ માંસં વા હ્યામશ્રાદ્ધં તથૈવ ચ। અભોજ્યાનિ યતીનાઞ્ચ પ્રત્યક્ષલવણાનિ ચ ।। ૧૮.

એક દાણા વાળું અન્ન, મધ, માંસ, અશુદ્ધ શ્રાદ્ધનું ભોજન અને સીધું મીઠું—આ બધું યતિઓ માટે ખાવા યોગ્ય નથી.

એકૈકાતિક્રમે તેષાં પ્રાયશ્ચિત્તં વિધીયતે। પ્રાજાપત્યેન કૃચ્છ્રેણ તતઃ પાપાત્ પ્રમુચ્યતે ।। ૧૮.

આમાંથી દરેક નિયમનું ઉલ્લંઘન થાય તો પ્રજાપત્ય નામનું કઠિન પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ; એથી પાપમાંથી મુક્તિ મળે છે.

વ્યતિક્રમાચ્ચ યે કેચિદ્વાઙ્મનઃકાયસમ્ભવમ્। સદ્ભિઃ સહ વિનિશ્ચિત્ય યદ્બ્રૂયુસ્તત્સમાચરેત્ ।। ૧૮.

વાણી, મન કે શરીરથી થયેલા કોઈ પણ દોષ માટે, સારા લોકો સાથે વિચારવિમર્શ કરીને તેઓ જે કહેશે તે પ્રમાણે વર્તવું જોઈએ.

વિશુદ્ધબુદ્ધિઃ સમલોષ્ટકાઞ્ચનઃ સમસ્તભૂતેષુ ચરન્ સ માહિતઃ । સ્થાનં ધ્રુવં શાશ્વતમવ્યયં સતાં પરં સ ગત્વા ન પુનર્હિ જાયતે ।। ૧૮.

જેની બુદ્ધિ શુદ્ધ છે, માટી અને સોનામાં સમાન દૃષ્ટિ છે, અને જે બધા જીવોમાં સમાન રીતે વર્તે છે, એવો સ્થિર પુરુષ ચિરંજીવ, અવિનાશી અને ઉત્તમ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરે છે અને ફરી જન્મતો નથી.

અત ઊર્દ્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ અરિષ્ટાનિ નિબોધત। યેન જ્ઞાનવિશેષેણ મૃત્યું પશ્યતિ ચાત્મનઃ ।। ૧૯.

હવે હું અશુભ સંકેતો વિશે કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળો. ખાસ જ્ઞાનથી માણસ પોતાને આવનારી મરણની નજીકતા જાણી શકે છે.

અરુન્ધતીં ધ્રુવઞ્ચૈવ સોમચ્છાયાં મહાપથમ્। યો ન પશ્યેત્સ નો જીવેન્નરઃ સંવત્સરાત્પરમ્ ।। ૧૯.

જો કોઈ માણસ અરુંધતી, ધ્રુવ, ચાંદનીની છાંયાં કે મહામાર્ગ જોઈ ન શકે, તો એ એક વર્ષથી વધુ જીવતો નથી.

અરશ્મિવન્તમાદિત્યં રશ્મિવન્તઞ્ચ પાવકમ્। યઃ પશ્યેન્ન ચ જીવેત માસાદેકાદશાત્પરમ્ ।। ૧૯.

જો કોઈને કિરણોવાળો સૂર્ય કે કિરણોવાળી અગ્નિ દેખાતી નથી, તો એ અગિયાર મહિના કરતાં વધુ જીવતો નથી.

વમેન્મૂત્રં કરીષં વા સુવર્ણં રજતં તથા। પ્રત્યક્ષમથ વા સ્વપ્ને દશમાસાન્ સ જીવતિ ।। ૧૯.

જો કોઈને ડાબી બાજુ મૂત્ર, લેદ, સોનુ કે ચાંદી સીધા કે સ્વપ્નમાં દેખાય, તો એ દસ મહિના સુધી જીવે છે.

અગ્રતઃ પૃષ્ઠતો વાપિ ખણ્ટં યસ્ય પદમ્ભવેત્। પાંસુલે કર્દમે વાપિ સપ્તમાસાન્ સ જીવતિ ।। ૧૯.

જો પગમાં લંગડાપણું આગળ કે પાછળ દેખાય, અથવા રેતી કે કાદવ પર ચાલવું પડે, તો એ સાત મહિના સુધી જીવે છે.

કાકઃ કપોતો ગૃધ્રો વા નિલીયેદ્યસ્ય મૂર્દ્ધનિ। ક્રવ્યાદો વા ખગઃ કશ્ચિત્ ષણ્માસાન્નાતિવર્ત્તતે ।। ૧૯.

જો કાગડો, કબૂતર, ગિધડ કે કોઈ પણ માંસખોર પક્ષી માથા પર બેસે, તો એ છ મહિના કરતાં વધુ જીવતો નથી.

બધ્યે દ્વાયસપઙ્ક્તીભિઃ પાંશુવર્ષૈણ વા પુનઃ। છાયાં વા વિકૃતાં પશ્યેચ્ચતુઃપઞ્ચ સ જીવતિ ।। ૧૯.

ચિતા પર બે લીટી કે ધૂળની વરસાદ પડે, અથવા કોઈને પોતાની છાંયાં વિકૃત દેખાય, તો એ ચાર કે પાંચ મહિના સુધી જીવે છે.

અનભ્રે વિદ્યુતં પશ્યેદ્દક્ષિણાં દિશમાશ્રિતામ્। ઉદકેન્દ્રધ નુર્વાપિ ત્રયો દ્વૌવા સ જીવતિ ।। ૧૯.

જો કોઈને વાદળ વિના દક્ષિણ દિશામાં વીજળી કે ઇન્દ્રધનુષ દેખાય, તો એ ત્રણ કે બે મહિના સુધી જીવે છે.

અપ્સુ વા યદિ વાઽઽદર્શે આત્માનં યો ન પશ્યતિ। અશિરસ્કં તથાત્માનં માસાદૂર્દ્ધ્વં ન જીવતિ ।। ૧૯.

જો કોઈને પાણીમાં કે કાચમાં પોતાનું પ્રતિબિંબ ન દેખાય, અથવા પોતાને વિનામાથું દેખાય, તો એ એક મહિના કરતાં વધુ જીવતો નથી.

શવગન્ધિ ભવેદ્ગાત્રં વસાગન્ધિ હ્યથાપિ વા। મૃત્યુર્હ્યુપસ્થિતસ્તસ્ય અર્દ્ધમાસં સ જીવતિ ।। ૧૯.

જો શરીરમાંથી મૃતદેહ જેવી કે ચરબી જેવી દુર્ગંધ આવે, તો મરણ નજીક છે; એ અડધો મહિનો જેટલો જ જીવશે.

સમ્ભિન્નો મારુતો યસ્ય મર્મસ્થાનાનિ કૃન્તતિ । અદ્ભિઃ સ્પૃષ્ટો ન દૃષ્યેચ્ચ તસ્ય મૃત્યુરુપસ્થિતઃ ।। ૧૯.

જે વ્યક્તિના શરીરમાં વાયુ અસ્વસ્થ થઈને જીવના મહત્વના અંગોને કાપી નાખે છે અને પાણીથી સ્પર્શ કરવાથી પણ જો તે દેખાતો નથી, તો સમજવું જોઈએ કે તેનું મૃત્યુ નજીક છે.

ઋક્ષવાનરયુક્તેન રથેનાશાન્તુ દક્ષિણામ્ । ગાયન્નથ વ્રજેત્ સ્વપ્ને વિદ્યાન્મૃત્યુરુપસ્થિતઃ ।। ૧૯.

જો કોઈ સ્વપ્નમાં ભાલુઓ કે વાંદરો જોડેલા રથમાં દક્ષિણ તરફ જાય છે અને ગાતા જાય છે, તો તેને સમજવું જોઈએ કે તેનું મૃત્યુ નજીક છે.

કૃષ્ણામ્બ રધરા શ્યામા ગાયન્તી વાથ ચાઙ્ગના। યન્નયેદ્દક્ષિણામાશાં સ્વપ્ને સોઽપિ ન જીવતિ ।। ૧૯.

જો સ્વપ્નમાં કાળી ચામડી અને લાલ હોઠવાળી સ્ત્રી ગાતી હોય અને દક્ષિણ દિશામાં લઈ જાય, તો એ વ્યક્તિ જીવતો નથી રહેતો.

છિદ્રં વાસશચવ કૃષ્ણઞ્ચ સ્વપ્રે યો વિધૃયાન્નરઃ । ભગ્નં વા શ્રવણં દૃષ્ટ્વા વિદ્યાન્મૃત્યુરુપસ્થિતઃ ।। ૧૯.

જો કોઈ સ્વપ્નમાં ફાટેલા કપડા કે કાળા કપડા પહેરે છે, અથવા તૂટેલું કાનનું દાગીનું જુએ છે, તો તેને સમજવું જોઈએ કે મૃત્યુ નજીક છે.