વાયુપુરાણમ્

તેષાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ બાડેયઃ સગણઃ સ્મૃતઃ। શતન્તાનિ સહસ્રાણિ નિહતાસ્તારકામયે ।। ૬.

એ બધાના પુત્રો અને પૌત્રો, જે બાડેય વંશ તરીકે ઓળખાતા, અને તેમના સાથેના સહાયક—એવી લાખો સંખ્યા—તારકામય યુદ્ધમાં મારે પડ્યા.

હિરણ્યકશિપોઃ પુત્રાશ્ચત્વારસ્તુ મહાબલાઃ। પ્રહ્લાદઃ પૂર્વજસ્તેષામનુહ્લાદસ્તથૈવ ચ। સંહ્રાદશ્ચ હ્રદશ્ચૈવ હ્રદપુત્રાન્નિબોધત ।। ૬.

હિરણ્યકશિપુના ચાર બળવાન પુત્રો હતા: પ્રહલાદ, જે સૌથી મોટા હતા, અનુહલાદ, સંહ્રાદ અને હ્રદ. હવે હ્રદના પુત્રોની વાત સાંભળો.

હ્રાદો નિસુન્દશ્ચ તતા હ્રદપુત્રૌ બભૂવતુઃ। સુન્દોપસુન્દૌ વિક્રાન્તૌ નિસુન્દતન યાવુભૌ ।। ૬.

હ્રદના બે પુત્રો હતા: હ્રાદ અને નિસુન્દ. નિસુન્દના પુત્રો સુન્દ અને ઉપસુન્દ, બંને ખૂબ પરાક્રમી હતા.

બ્રહ્મઘ્નસ્તુ મહાવીર્યો મૂકસ્તુ હ્રદદાયિનઃ। મારીચઃ સુન્દપુત્રસ્તુ તાડકામુપપદ્યતે ।। ૬.

હ્રદના પુત્રોમાં બ્રહ્મઘ્ન, જે મહા પરાક્રમી હતા, અને મુક પણ હતા; સુન્દના પુત્ર મારીચનો જન્મ તાડકા પાસે થયો હતો.

તાડકા નિહતા સાઽથ રાઘવેણ બલીયસા। મૂકો વિનિહતશ્ચાપિ કિરાતે સવ્યસાચિના ।। ૬.

તાડકાને બલવાન રાઘવએ મારી નાંખી હતી; અને મુકને પણ કિરાતોમાંના ધનુર્ધરએ સંહાર્યો હતો.

ઉત્પન્ના મહતા ચૈવ તપસા ભાવિતાઃ સ્વયમ્। તિસ્રઃ કોટ્યસ્તુ તેષાં વૈ મણિવર્ત્તનિવાસિનામ્। અવધ્યા દેવતાનાં વૈ નિહતાઃ સવ્યસાચિના ।। ૬.

મહાન તપ અને સંયમથી ઉત્પન્ન થયેલા, મણિવર્તમાં વસતા એવા ત્રણ કરોડ દૈત્યો—even દેવતાઓ પણ જેમને મારી શકતા નહોતા—એ બધાને પણ ધનુર્ધરે સંહાર્યા.

અનુહ્લાદસુતો વાયુઃ શિનીવાલી તથૈવ ચ । તેષાન્તુ શતસાહસ્રો ગણો હાલાહલઃ સ્મૃતઃ ।। ૬.

અનુહલાદનો પુત્ર વાયુ હતો અને શિનીવાલી પણ. તેમના સહાયક દળ, જે એક લાખ જેટલા હતા, હલાહલ તરીકે ઓળખાય છે.

વૈરોચનસ્તુ પ્રાહ્લાદિઃ પઞ્ચ તસ્યાત્મજાઃ સ્મૃતાઃ। ગવેષ્ઠી કાલનેમિશ્ચ જમ્ભો બાષ્કલ એવ ચ। શમ્ભુસ્તુ અનુજસ્તેષાં સ્મૃતાઃ પ્રાહ્લાદિસૂનવઃ ।। ૬.

પ્રહલાદના પુત્ર વિરોચન હતા; તેમના પાંચ પુત્રો હતા: ગવેષ્ઠી, કાલનેમી, જંભ, બાષ્કલ અને સૌથી નાના શંભુ. આ બધા પ્રહલાદના વંશજ તરીકે ઓળખાય છે.

યથાપ્રધાનં વક્ષ્યામિ તેષાં પુત્રાન્ દુરાસદાન્। શુમ્ભશ્ચૈવ નિશુમ્ભશ્ચ વિષ્વક્સેનો મહૌજસઃ ।। ૬.

હવે હું ક્રમશઃ તેમના પુત્રોની વાત કહું છું, જે બહુ ભયંકર હતા: શુમ્ભ, નિશુમ્ભ અને મહા શક્તિશાળી વિશ્વક્ષેન.

ગવેષ્ઠિનઃ સુતા હ્યેતે જમ્ભસ્ય શતદુન્દુભિઃ। તથા દક્ષશ્ચ ખણ્ડશ્ચ ત્રયસ્તુ જમ્ભસૂનવઃ ।। ૬.

આ બધા ગવેષ્ઠીના પુત્રો હતા; જંભના ત્રણ પુત્રો હતા: શતદુંદુભિ, દક્ષ અને ખંડ.

વિરોધશ્ચ મનુશ્ચૈવ વૃક્ષાયુઃ કુશલીમુખઃ। બાષ્કલસ્ય સુતા હ્યેતે કાલનેમિસુતાન્ શ્રૃણુ ।। ૬.

વિરોધ, મનુ, વૃક્ષાયુ અને કુશલીમુખ—આ બધા બાષ્કલના પુત્રો હતા. હવે કાલનેમીના પુત્રોની વાત સાંભળો.

બ્રહ્મજિત્ ક્ષત્રજિચ્ચૈવ દેવાન્તકનરાન્તકૌ । કાલનેમિસુતા હ્યેતે શમ્ભોસ્તુ શ્રૃણુત પ્રજાઃ ।। ૬.

બ્રહ્મજિત અને ક્ષત્રજિત, તેમજ દેવાંતક અને નરાંતક—આ બધા કાલનેમીના પુત્રો હતા. હવે શંભુના સંતાનોની વાત સાંભળો.

ધનુકો હ્યસિલોમા ચ નાબલશ્ચ સગોમુખઃ। ગવાક્ષશ્ચૈવ ગોમાંશ્ચ શમ્ભોઃ પુત્રાઃ પ્રકીર્ત્તિતાઃ ।। ૬.

ધનુક, અસિલોમા, નાબલ અને સગોમુખ, તેમજ ગવાક્ષ અને ગોમાંસ—આ બધા શંભુના પુત્રો તરીકે ઓળખાય છે.

વિરોચનસ્ય પુત્રસ્તુ બલિરેકઃ પ્રતાપવાન્। બલેઃ પુત્રશતં જજ્ઞે રાજાનઃ સર્વ એવ તે ।। ૬.

વિરોચનનો પુત્ર બલી હતો, જે પોતાની શક્તિ માટે પ્રસિદ્ધ હતો. બલિના સો પુત્રો હતા, અને એ બધા રાજા બન્યા.

તેષાં પ્રધાનાશ્ચત્વારો વિક્રાન્તાઃ સુમહાબલાઃ। સહસ્રબાહુર્જ્યેષ્ઠસ્તુ બાણો દ્રવિણસમ્મતઃ। કુમ્ભનાભો ગર્દ્દભાક્ષઃ કુશિરિત્યેવમાદયઃ ।। ૬.

એમાં ચાર પુત્રો મુખ્ય અને અત્યંત બળવાન હતા: સૌથી મોટા સહસ્રબાહુ, દ્રવિડો દ્વારા માન્ય બાણ, કુંભનાભ, ગર્દભાક્ષ અને કુશિ—આ બધા મુખ્ય ગણાય છે.

શકુની પૂતના ચૈવ કન્યે દ્વે તુ બલેઃ સુતે। બલેઃ પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ।। ૬.

શકુની અને પૂતના, બલિના બે દીકરીઓ, અને બલિના પુત્રો તથા પૌત્રો, એ બધા સૈંકડો-હજારોની સંખ્યામાં જન્મ્યા હતા.

બલિર્યો નામવિખ્યાતો ગણો વિક્રાન્તપૌરુષઃ। બાણસ્ય ચન્દ્ર મનસો લૌહિત્યમુપપદ્યતે ।। ૬.

બલી નામે પ્રસિદ્ધ અને પરાક્રમી ગણા હતા; બાણ, ચંદ્ર અને મનસથી લૌહિત્ય વંશની શરૂઆત થાય છે.

દિતિર્વિનષ્ટપુત્રા વૈ તોષયામાસ કશ્યપમ્। સ કશ્યપઃ પ્રસન્નાત્મા સમ્યગારાધિતસ્તયા । વરેણ ચ્છન્દયામાસ સા ચ વવ્રે વરં તતઃ ।। ૬.

દિતીએ પોતાના પુત્રો ગુમાવ્યા પછી કશ્યપને પ્રસન્ન કરવા પ્રયત્ન કર્યો; કશ્યપજી, જેનો મન પ્રસન્ન થયો અને દિતીએ યોગ્ય રીતે પૂજા કરી, તેણે દિતીને વરદાન માગવા કહ્યું અને દિતીએ ઈચ્છિત વરદાન માગ્યું.

સ તુ તસ્યૈ વરં પ્રાદાત્ પ્રાર્થિતં ભગવન્ પ્રભુઃ। કિમિચ્છસિ મયિ શુભ્રે મારીચસ્તામભાષત ।। ૬.

પવિત્ર અને શક્તિશાળી ભગવાને દિતીને જે વરદાન માગ્યું હતું તે આપ્યું અને કહ્યું: 'પવિત્ર one, તું મને શું ઈચ્છે છે?' એમ મારીચએ કહ્યું.

મારીચં કશ્યપં તુષ્ટં ભર્તારં પ્રાઞ્જલિસ્તથા। હતપુત્રાસ્મિ ભગવાન્ આદિત્યૈસ્તવ સૂનુભિઃ ।। ૬.

દિતીએ હાથ જોડીને પ્રસન્ન પતિ કશ્યપ મારીચને કહ્યું: 'ભગવાન, તમારા પુત્રો, એટલે કે આદિત્યો દ્વારા મારા પુત્રો મરી ગયા છે.'

શક્રહન્તારમિચ્છેયં પુત્રં દીર્ઘતપોઽન્વિતમ્। અહં તપશ્ચરિષ્યામિ ગર્ભ માધાતુમર્હસિ ।। ૬.

'હું એવો પુત્ર ઈચ્છું છું, જે લાંબા સમય સુધી તપ કરે અને ઈન્દ્રને મારે; હું તપશ્ચર્યામાં બેસીશ, તમે મને ગર્ભ આપો.'

તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા મારીચઃ કશ્યપસ્તથા। પ્રત્યુવાચ મહાતેજા દિતિં પરમદુઃખિતામ્ ।। ૬.

દિતીના આ શબ્દો સાંભળીને મહાતેજસ્વી કશ્યપ મારીચએ ખૂબ દુઃખી દિતીને જવાબ આપ્યો.

એવં ભવતુ ભદ્રન્તે શુચિર્ભવ તપોધને। જનયિષ્યસિ સત્પુત્રં શક્રહન્તારમાહવે ।। ૬.

'જેમ તું કહે છે તેમ જ થશે, તને શુભતા મળે; તું પવિત્ર રહે, તપશ્ચર્યાની ધનવાન છે. તું યુદ્ધમાં ઈન્દ્રને મારનાર સારા પુત્રને જન્મ આપશે.'

પૂર્ણં વર્ષશતં તાવત્ શુચિર્યદિ ભવિષ્યસિ । પુત્રં ત્રિલોકપ્રચરમથત્વં જનયિષ્યસિ ।। ૬.

'જો તું પૂરા સો વર્ષ સુધી પવિત્ર રહેશે, તો તું ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ એવો પુત્ર પેદા કરશે.'

એવમુક્ત્વા મહાતેજાસ્તયા સમવસત્ પ્રભુઃ । તામાલિઙ્ગ્ય ત્રિભુવનં જગામ ભગવાનૃષિઃ ।। ૬.

આ રીતે કહીને તેજસ્વી ભગવાન દિતી સાથે રહ્યા; પછી દિતીને આલિંગન આપીને ભગવાન ઋષિ ત્રણેય લોકમાં ગયા.

ગતે ભર્ત્તરિ સા દેવી દિતિઃ પરમહર્ષિતા। કુશલં વનમાસાદ્ય તપસ્તેપે સુદારુણમ્ ।। ૬.

પતિ જતા રહી ગયા પછી, દેવી દિતી ખૂબ આનંદિત થઈ, યોગ્ય વનમાં પહોંચી અને કઠોર તપશ્ચર્યામાં બેસી.

તપસ્તસ્યાન્તુ કુર્વન્ત્યાં પરિચર્યાઞ્ચકાર હ। સહસ્રાક્ષઃ સુરશ્રેષ્ઠઃ પરયા ગુણસમ્પદા ।। ૬.

જ્યારે દિતી તપ કરી રહી હતી, ત્યારે હજારો આંખો ધરાવતો દેવોમાં શ્રેષ્ઠ ઈન્દ્ર, શ્રેષ્ઠ ગુણોથી તેની સેવા કરતો હતો.

અગ્નિં સમિત્કુશં કાષ્ઠં ફલં મૂલં તથૈવ ચ। ન્યવેદયત્ સહસ્રાક્ષો યચ્ચાન્યદપિ કિઞ્ચન ।। ૬.

ઈન્દ્રે તેને અગ્નિ, સમિત, કુશ, લાકડું, ફળ, મૂળ અને જે કંઈ પણ જરૂરી હતું તે બધું પૂરૂં પાડ્યું.

ગાત્રસંવાહનૈશ્ચૈવ શ્રમાપનયનૈસ્તથા। શક્રઃ સર્વેષુ (લોકેષુ) કાલેષુ દિતિં પરિચચાર હ । એવમારાધિતા શક્રમુવાચાથ દિતિસ્તથા ।। ૬.

દેહ દબાવવાથી અને થાક દૂર કરીને, ઈન્દ્ર દરેક સમયે અને દરેક જગ્યા પર દિતીની સેવા કરતો હતો; આવી રીતે સન્માન પામીને દિતીએ ઈન્દ્રને કહ્યું.