વાયુપુરાણમ્

તસ્યાં કન્યાશ્ચતુર્વિંશદ્દક્ષસ્ત્વજનયત્ પ્રભુઃ। સર્વાસ્તાશ્ચ મહાભાગાઃ સર્વાઃ કમલલોચનાઃ ।। ૧૦.

દક્ષે પોતાની પત્નીમાંથી ચોવીસ પુત્રીઓ જન્માવી હતી; એ બધીએ મહાન ભાગ્ય પ્રાપ્ત કર્યું હતું અને બધાની આંખો કમળ જેવી સુંદર હતી.

યોગપત્ન્યશ્ચ તાઃ સર્વાઃ સર્વાસ્તા યોગમાતરઃ। શ્રદ્ધા લક્ષ્મી ધૄતિસ્તુષ્ટિઃ પુષ્ટિર્મેધા ક્રિયા તથા। બુદ્ધિર્લ્લજ્જા વપુઃ શાન્તિઃ સિદ્ધિઃ કીર્ત્તિસ્ત્રયોદશી ।। ૧૦.

એ બધીએ યોગથી પતિઓ સ્વીકાર્યા અને એ બધીઓ યોગમાતાઓ બની: શ્રદ્ધા, લક્ષ્મી, ધૃતિ, તૃપ્તિ, પુષ્ટિ, બુદ્ધિ, ક્રિયા, બુદ્ધિ, લજ્જા, રૂપ, શાંતિ, સિદ્ધિ અને કીર્તિ — આ ત્રેવીસ.

પત્ન્યર્થે પ્રતિજગ્રાહ ધર્મો દાક્ષાયણીઃ પ્રભુઃ। દ્વારાણ્યેતાનિ ચૈવાસ્ય વિહિતાનિ સ્વયમ્ભુવા ।। ૧૦.

પત્ની મેળવવા માટે ધર્મે દક્ષની પુત્રીઓને સ્વીકારી; અને સ્વાયંભૂવે એમના માટે આ બધું નિયમિત કર્યું હતું.

તાભ્યઃ શિષ્ટા યવીયસ્ય એકાદશ સુલોચનાઃ। ખ્યાતિઃ સત્યથ સંભૂતિઃ સ્મૃતિઃ પ્રીતિઃ ક્ષમા તથા ।। ૧૦.

બાકી રહી ગયેલી નાની ઉંમરની સુંદર આંખોવાળી અગિયાર પુત્રીઓ હતી: ખ્યાતિ, સત્ય, સંભૂતિ, સ્મૃતિ, પ્રીતિ અને ક્ષમા.

સન્નતિશચવાનસૂયા ચ ઊર્જ્જા સ્વાહા સ્વધા તથા। તાસ્તતઃ પ્રત્યપદ્યન્ત પુનરન્યે મહર્ષયઃ ।। ૧૦.

સન્નતિ, શચી, અનસૂયા, ઊર્જા, સ્વાહા અને સ્વધા — આ બધીને પછી બીજા મહાન ઋષિઓએ પતિ તરીકે સ્વીકારી.

રુદ્રો ભૃગુર્મરીચિશ્ચ અઙ્ગિરાઃ પુલહઃ ક્રતુઃ । પુલસ્ત્યોઽત્રિર્વસિષ્ઠશ્ચ પિતરોઽગ્રિસ્તથૈવ ચ ।। ૧૦.

રુદ્ર, ભૃગુ, મરીચિ, અંગિરા, પુલહ, ક્રતુ, પુલસ્ત્ય, અત્રિ, વસિષ્ઠ, પિતૃઓ અને અગ્નિ — એ બધા.

સતીં ભવાય પ્રાયચ્છત્ ખ્યાતિઞ્ચ ભૃગવે તથા। મરીચયે ચ સમ્ભૂતિં સ્મૃતિમાઙ્ગિરસે દદૌ ।। ૧૦.

સતીને ભવને, ખ્યાતિને ભૃગુને, સંભૂતિને મરીચિને અને સ્મૃતિને અંગિરાને આપવામાં આવી.

પ્રીતિં ચૈવ પુલસ્ત્યાય ક્ષમાં વૈ પુલહાય ચ। ક્રતવે સન્નતિં નામ અનસૂયાન્તથાત્રયે ।। ૧૦.

પ્રીતિને પુલસ્ત્યને, ક્ષમાને પુલહને, સન્નતિને ક્રતુને અને અનસૂયાને અત્રિને આપવામાં આવી.

ઊર્જ્જં દદૌ વસિષ્ઠાય સ્વાહાં વૈ હ્યગ્નયે દદૌ । સ્વધાં ચૈવ પિતૃભ્યસ્તુ તાસ્વપત્યાનિ વક્ષ્યતે ।। ૧૦.

ઊર્જાને વસિષ્ઠને, સ્વાહાને અગ્નિને અને સ્વધાને પિતૃઓને આપવામાં આવી; હવે એમના સંતાનોનું વર્ણન કરવામાં આવશે.

એતે સર્વે મહાભાગાઃ પ્રજ્ઞાઃ સ્વાનુષ્ઠિતાઃ સ્થિતાઃ। મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ ।। ૧૦.

આ બધા મહાન ભાગ્યશાળી અને જ્ઞાની પોતાના કર્મમાં સ્થિર રહી, બધા મન્વંતરોમાં અને જગતના અંત સુધી ટક્યા હતા.

શ્રદ્ધા કામં વિજજ્ઞે વૈ દર્પો લક્ષ્મીસુતઃ સ્મૃતઃ। ધૃત્યાસ્તુ નિયમઃ પુત્રસ્તુષ્ટયાઃ સન્તોષ ઉચ્યતે ।। ૧૦.

શ્રદ્ધામાંથી કામનો જન્મ થયો; લક્ષ્મીમાંથી દર્પનો જન્મ થયો; ધૃતિમાંથી નિયમ અને તૃપ્તિમાંથી સંતોષ જન્મ્યા.

પુષ્ટ્યા લાભઃ સુતશ્ચાપિ મેધાપુત્રઃ શ્રુતસ્તથા। ક્રિયાયાસ્તુ નયઃ પ્રોક્તો દણ્ડઃ સમય એવ ચ ।। ૧૦.

પુષ્ટિમાંથી લાભનો જન્મ થયો; મેધામાંથી શ્રુતિ જન્મ્યો; ક્રિયામાંથી નય, દંડ અને સમય એમ ત્રણનો જન્મ થયો.

બુદ્ધેર્વૌધસુતશ્ચાપિ અપ્રમાદશ્ચ તાવુભૌ । લજ્જાયા વિનયઃ પુત્રો વ્યવસાયો વપુઃસુતઃ ।। ૧૦.

બુદ્ધિમાંથી ઉદસુત અને અપ્રમાદ એમ બે પુત્રો થયા; લજ્જામાંથી વિનય અને રૂપમાંથી વ્યવસાય જન્મ્યો.

ક્ષેમઃ શાન્તિસુતશ્ચાપિ સુખં સિદ્ધેર્વ્યજાયત। યશઃ કીર્ત્તેઃ સુતશ્ચાપિ ઇત્યેતે ધર્મસૂનવઃ ।। ૧૦.

શાંતિમાંથી ક્ષેમ, સિદ્ધિમાંથી સુખ અને કીર્તિમાંથી યશનો જન્મ થયો — આ બધા ધર્મના પુત્રો છે.

કામસ્ય હર્ષઃ પુત્રો વૈ દેવ્યા રત્યા વ્યજાયત। ઇત્યેષ વૈ સુખોદર્ક્કઃ સર્ગો ધર્મસ્ય કીર્ત્તિતઃ ।। ૧૦.

કામમાંથી હરષનો જન્મ થયો, જે દેવી રતિમાંથી થયો હતો; આમ, સુખ આપતી ધર્મની આ સૃષ્ટિ વર્ણવાઈ છે.

જજ્ઞે હિંસા ત્વધર્માદ્ધૈ નિકૃતિશ્ચાનૃતાવુભૌ । નિકૃત્યાનૃતયોર્જજ્ઞે ભયં નરક એવ ચ ।। ૧૦.

અધર્મમાંથી હિંસા જન્મી; અને નિકૃતિ તથા અનૃતમાંથી ભય અને નરકનો જન્મ થયો.

માયા ચ વેદના ચાપિ મિથુનદ્વયમેતયોઃ। ભયાજ્જજ્ઞેઽથ સા માયા મૃત્યું ભૂતાપહારિણમ્ ।। ૧૦.

આ બેમાંથી માયા અને વેદના એમ જોડિયા જન્મ્યા; ભયમાંથી માયાનો જન્મ થયો, જે મૃત્યુ અને જીવોને હરી લે છે.

વેદનાયાસ્તતશ્ચાપિ દુઃખં જજ્ઞેઽથ રૌરવાત્ । મૃત્યયોર્વ્યાધિજ્વરા શોકાઃ ક્રોધોઽસૂયા ચ જજ્ઞિરે । દુઃખાન્તરા સ્મૃતા હ્યેતે સર્વે ચાધર્મલક્ષણાઃ ।। ૧૦.

પીડાથી વધુ દુઃખ ઊભું થયું, અને રૌરવમાંથી પણ વધુ યાતના જન્મી; મૃત્યુમાંથી રોગ, તાવ, શોક, ક્રોધ અને ઈર્ષ્યા પેદા થઈ. આ બધાં દુઃખના રૂપ છે અને બધા અધર્મના લક્ષણવાળા છે.

તેષાં ભાર્યાઽસ્તિ પુત્રો વા તે સર્વે નિધનાઃ સ્મૃતાઃ । ઇત્યેષ તામસઃ સર્ગો જજ્ઞે ધર્મનિયામકઃ ।। ૧૦.

એમના વચ્ચે પત્ની કે પુત્ર હોય, પણ બધા મૃત્યુશીલ જ ગણાય છે. આ રીતે અંધકારથી ભરેલી આ સર્જનાની ઉત્પત્તિ થઈ, જે ધર્મના નિયમથી બંધાયેલ છે.

પ્રજાઃ સૃજેતિ વ્યાદિષ્ટો બ્રહ્મણા નીલલોહિતઃ । સોઽભિધ્યાય સતીં ભાર્યાન્નિર્મમે હ્યાત્મસમ્ભવામ્ ।। ૧૦.

બ્રહ્માએ જ્યારે નિલલોહિતને પ્રજાઓ સર્જવા આજ્ઞા આપી, ત્યારે તેણે ધ્યાન કરીને પોતાની જ અંશમાંથી પત્ની સર્જી.

નાધિકાન્ન ચ હીનાંસ્તાન્માનસાનાત્મનઃ સમાન્। સહસ્રં હિ સહસ્રાણામસૃજત્ કૃમિવાસસા। તુલ્યા શ્ચૈવાત્મનઃ સર્વે રૂપતેજોબલશ્રુતૈઃ ।। ૧૦.

તેને પોતાના મન અને સ્વરૂપમાં કોઈને વધારે કે ઓછી બનાવ્યા નહીં, બધાંને સમાન જ રાખ્યા; તેણે હજારોને, કીડાની ચામડી પહેરેલા, રૂપ, તેજ, બળ અને જ્ઞાનમાં પોતાને સમાન એવા અનેક સર્જ્યા.

પિઙ્ગલાન્સન્નિષઙ્ગાંશ્ચ સકપર્દ્દાન્ વિલોહિતાન્ । વિવાસાન્ હરિ કેશાંશ્ચ દૃષ્ટિઘ્નાંશ્ચ કપાલિનઃ ।। ૧૦.

તેને પીળા અને લાલ રંગવાળા, જટાવાળા, લાલ રંગ ધરાવનારા, બહાર કાઢેલા, લીલા વાળવાળા, દૃષ્ટિ વિનાશક અને કપાળ ધારણ કરનારા પણ સર્જ્યા.

બહુરૂપાન્ વિરૂપાંશ્ચ વિશ્વરૂપાંશ્ચરૂપિણઃ। રથિનો વર્મિણશ્ચૈવ ધર્મિણશ્ચ વરૂથિનઃ ।। ૧૦.

તેને અનેક રૂપવાળા, વિકૃત શરીરવાળા, સર્વરૂપધારી, સુંદર, રથચાલક, કવચવાળા, ધર્મનિષ્ઠ અને રક્ષણ ધરાવનારા પણ સર્જ્યા.

સહસ્રશત બાહૂંશ્ચ દિવ્યાન્ ભૌમાન્તરિક્ષગાન્। સ્થૂલશીર્ષાનષ્ટદંષ્ટ્રાનુદ્વિજિહ્વાંસ્ત્રિલોચનાન્ ।। ૧૦.

તેને હજારો હાથવાળા, દૈવી, ભૂમિ અને આકાશમાં વસતા, મોટાં માથાવાળા, દાંત વિનાના, વિદ્વિધ જીભવાળા અને ત્રણ આંખવાળા પણ સર્જ્યા.

અન્નાદાન્ પિશિતાદાંશ ચવ આજ્યપાન્ સોમપાંસ્તથા। મેદપાં સ્વાતિકાયાંશ્ચ શિતિકણ્ઠોગ્રમન્યવઃ ।। ૧૦.

તેને અન્ન ખાવનારા, માંસ ખાવનારા, ઘી પીવનારા, સોમ પાન કરનારા, ચરબી પીવનારા, મીઠું ખાવનારા, સફેદ કંઠવાળા અને ભયંકર ક્રોધવાળા પણ સર્જ્યા.

સોપાસઙ્ગતલત્રાંશ્ચ ધન્વિનો હ્યુપવર્મિણઃ। આસીનાન્ ધાવતશ્ચૈવ જૃમ્ભિનશ્ચૈવ ધિષ્ઠિતાન્ ।। ૧૦.

તેને શસ્ત્ર ધારણ કરનારા, ધનુષ્યવાળા, કવચવાળા, બેઠેલા, દોડતા, જાંભવાળા અને સ્થિર ઊભેલા પણ સર્જ્યા.

અધ્યા પિનોઽથ જપતો યુઞ્જતોઽધ્યાયતસ્તથા। જ્વલતો વર્ષતશ્ચૈવ દ્યોતમાનાન્ પ્રધૂપિતાન્ ।। ૧૦.

તેને અધ્યયન કરનારા, જપ કરનારા, સાધના કરનારા, ધ્યાનમાં તલીન, દહકતા, વરસાદ વરસાવતા, તેજસ્વી અને ધૂમ્રવર્ણવાળા પણ સર્જ્યા.

બુદ્ધાન્ બુદ્ધતમાંશ્ચૈવ બ્રહ્મિષ્ઠાન્ શુભદર્શનાન્ । નીલગ્રી વાન્ સહસ્રાક્ષાન્ સંર્વાશ્ચાથ ક્ષપાચરાન્ ।। ૧૦.

તેને બુદ્ધિશાળી, સર્વશ્રેષ્ઠ બુદ્ધિ ધરાવનારા, બ્રહ્મમાં તલ્લીન, શુભ દર્શનવાળા, નિલાંબુ કંઠવાળા, હજારો આંખવાળા અને રાત્રે ફરનારા પણ સર્જ્યા.

અદૃશ્યાન્ સર્વભૂતાનાં મહાયોગાન્ મહૌજસઃ। રૂદતોદ્રવતશ્ચૈવ એવંયુક્તાન્ સહસ્રશઃ। અપાતયામાનસૃજત્ રુદ્રરૂપાન્ સુરોત્તમાન્ ।। ૧૦.

તેને સર્વ જીવોથી અદૃશ્ય, મહાયોગી, મહાબળવાન, રડતા અને દોડતા, આવા હજારો, અને નીચે ઉતરતા, બધા રુદ્ર સ્વરૂપે, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પણ સર્જ્યા.