વાયુપુરાણમ્

તયા સ રમતે સાર્દ્ધં તસ્માત્સા રતિરુચ્યતે। પ્રથમઃ સંપ્રયોગઃ સ કલ્પાદૌ સમવર્ત્તત ।। ૧૦.

એ સાથે તેણે મિલન કર્યું, તેથી તેને રતિ કહેવાય છે; એ પ્રથમ મિલન કલ્પના આરંભે થયું હતું.

વિરાજમસૃજત્ બ્રહ્મા સોઽભવત્ પુરુષો વિરાટ્ । સમ્રાણ્માનસરૂપાત્તુ વૈ રાજસ્તુ મનુઃ સ્મૃતઃ ।। ૧૦.

બ્રહ્માએ વિરાટનું સર્જન કર્યું, અને તે વિરાટ પુરુષ થયો; મનથી ઉત્પન્ન થયેલા રાજાથી મનુ રાજા તરીકે ઓળખાય છે.

સ વૈરાજઃ પ્રજાસર્ગઃ સ સર્ગે પુરુષો મનુઃ। વૈરાજાત્પુરુષાદ્વીરાચ્છતરૂપા વ્યજાયત ।। ૧૦.

વિરાટમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી પ્રજાઓનું સર્જન એ પુરુષ મનુ કહેવાય છે; વિરાટમાંથી, એ પુરુષમાંથી, શતરૂપા જન્મી.

પ્રિયવ્રતોત્તાનપાદૌ પુત્રૌ પુત્રવતાં વરૌ । કન્યે દ્વે ચ મહાભાગે યાભ્યાં જાતાઃ પ્રજાસ્ત્વિમાઃ ।। ૧૦.

પ્રિયવ્રત અને ઉત્તાનપાદ એ બે પુત્રો, પુત્રવંતોમાં શ્રેષ્ઠ; અને બે મહાન પુત્રીઓ, જેમના દ્વારા આ સર્વ પ્રજાઓ જન્મી.

દેવી નામ્ના તથાકૂતિઃ પ્રસૂતિશ્ચૈવ તે શુભે। સ્વાયમ્ભુવઃ પ્રસૂતિન્તુ દક્ષાય વ્યસૃજત્ પ્રભુઃ ।। ૧૦.

દેવી નામે આકૂતિ અને પ્રસૂતિ, બંને શુભ; સ્વાયંભુવે પ્રસૂતિને દક્ષને આપી.

પ્રાણો દક્ષસ્તુ વિજ્ઞેયઃ સઙ્કલ્પો મનુરુચ્યતે। રુચેઃ પ્રજાપતેશ્ચૈવ આકૂતિં પ્રત્યપાદયત્ ।। ૧૦.

દક્ષ પ્રાણરૂપ છે, અને મનુ સંકલ્પ કહેવાય છે; મનથી ઉત્પન્ન થયેલા રુચિ પ્રજાપતિએ આકૂતિને સ્વીકારી.

આકૂત્યાં મિથુનં યજ્ઞે માનસસ્ય રુચેઃ શુભમ્। યજ્ઞશ્ચ દક્ષિણા ચૈવ યમકૌ સમ્બભૂવતુઃ ।। ૧૦.

આકૂતિમાંથી, યજ્ઞ સમયે, મનથી ઉત્પન્ન થયેલા રુચિને એક શુભ જોડું મળ્યું; યજ્ઞ અને દક્ષિણા, એમ બે જોડિયા સંતાન જન્મ્યા.

યજ્ઞસ્ય દક્ષિણાયાઞ્ચ પુત્રા દ્વાદશ જજ્ઞિરે। યામા ઇતિ સમાખયાતા દેવાઃ સ્વાયમ્ભુવેઽન્તરે ।। ૧૦.

યજ્ઞ અને દક્ષિણાથી બાર પુત્રો જન્મ્યા; તેઓ યામા કહેવાય છે, સ્વાયંભુવ મન્વંતરમાં દેવતાઓ છે.

યમસ્ય પુત્રા યજ્ઞસ્ય તસ્માદ્યામાસ્તુ તે સ્મૃતાઃ। અજિતાશ્ચૈવ શૂકાશ્ચ ગણૌ દ્વૌ બ્રહ્મણઃ સ્મૃતૌ ।। ૧૦.

યમના પુત્રો, યજ્ઞના સંતાનો, યામા તરીકે ઓળખાય છે; અજિત અને શુક, એમ બે ગોઠ, બ્રહ્માના ગણ તરીકે ઓળખાય છે.

યામાઃ પૂર્વં પરિક્રાન્તા યતઃ સંજ્ઞા દિવૌકસઃ। સ્વાયમ્ભૂવસુતાયાન્તુ પ્રસૂત્યાં લોકમાતરઃ ।। ૧૦.

જે સમયના ભાગો પહેલાં પસાર થયા હતા અને જેના આધારે દેવતાઓ સમયની ગણતરી કરે છે, એ બધું સ્વાયંભૂવની પુત્રીઓ, જે લોકમાતાઓ છે, એમના જન્મથી શરૂ થયું હતું.

તસ્યાં કન્યાશ્ચતુર્વિંશદ્દક્ષસ્ત્વજનયત્ પ્રભુઃ। સર્વાસ્તાશ્ચ મહાભાગાઃ સર્વાઃ કમલલોચનાઃ ।। ૧૦.

દક્ષે પોતાની પત્નીમાંથી ચોવીસ પુત્રીઓ જન્માવી હતી; એ બધીએ મહાન ભાગ્ય પ્રાપ્ત કર્યું હતું અને બધાની આંખો કમળ જેવી સુંદર હતી.

યોગપત્ન્યશ્ચ તાઃ સર્વાઃ સર્વાસ્તા યોગમાતરઃ। શ્રદ્ધા લક્ષ્મી ધૄતિસ્તુષ્ટિઃ પુષ્ટિર્મેધા ક્રિયા તથા। બુદ્ધિર્લ્લજ્જા વપુઃ શાન્તિઃ સિદ્ધિઃ કીર્ત્તિસ્ત્રયોદશી ।। ૧૦.

એ બધીએ યોગથી પતિઓ સ્વીકાર્યા અને એ બધીઓ યોગમાતાઓ બની: શ્રદ્ધા, લક્ષ્મી, ધૃતિ, તૃપ્તિ, પુષ્ટિ, બુદ્ધિ, ક્રિયા, બુદ્ધિ, લજ્જા, રૂપ, શાંતિ, સિદ્ધિ અને કીર્તિ — આ ત્રેવીસ.

પત્ન્યર્થે પ્રતિજગ્રાહ ધર્મો દાક્ષાયણીઃ પ્રભુઃ। દ્વારાણ્યેતાનિ ચૈવાસ્ય વિહિતાનિ સ્વયમ્ભુવા ।। ૧૦.

પત્ની મેળવવા માટે ધર્મે દક્ષની પુત્રીઓને સ્વીકારી; અને સ્વાયંભૂવે એમના માટે આ બધું નિયમિત કર્યું હતું.

તાભ્યઃ શિષ્ટા યવીયસ્ય એકાદશ સુલોચનાઃ। ખ્યાતિઃ સત્યથ સંભૂતિઃ સ્મૃતિઃ પ્રીતિઃ ક્ષમા તથા ।। ૧૦.

બાકી રહી ગયેલી નાની ઉંમરની સુંદર આંખોવાળી અગિયાર પુત્રીઓ હતી: ખ્યાતિ, સત્ય, સંભૂતિ, સ્મૃતિ, પ્રીતિ અને ક્ષમા.

સન્નતિશચવાનસૂયા ચ ઊર્જ્જા સ્વાહા સ્વધા તથા। તાસ્તતઃ પ્રત્યપદ્યન્ત પુનરન્યે મહર્ષયઃ ।। ૧૦.

સન્નતિ, શચી, અનસૂયા, ઊર્જા, સ્વાહા અને સ્વધા — આ બધીને પછી બીજા મહાન ઋષિઓએ પતિ તરીકે સ્વીકારી.

રુદ્રો ભૃગુર્મરીચિશ્ચ અઙ્ગિરાઃ પુલહઃ ક્રતુઃ । પુલસ્ત્યોઽત્રિર્વસિષ્ઠશ્ચ પિતરોઽગ્રિસ્તથૈવ ચ ।। ૧૦.

રુદ્ર, ભૃગુ, મરીચિ, અંગિરા, પુલહ, ક્રતુ, પુલસ્ત્ય, અત્રિ, વસિષ્ઠ, પિતૃઓ અને અગ્નિ — એ બધા.

સતીં ભવાય પ્રાયચ્છત્ ખ્યાતિઞ્ચ ભૃગવે તથા। મરીચયે ચ સમ્ભૂતિં સ્મૃતિમાઙ્ગિરસે દદૌ ।। ૧૦.

સતીને ભવને, ખ્યાતિને ભૃગુને, સંભૂતિને મરીચિને અને સ્મૃતિને અંગિરાને આપવામાં આવી.

પ્રીતિં ચૈવ પુલસ્ત્યાય ક્ષમાં વૈ પુલહાય ચ। ક્રતવે સન્નતિં નામ અનસૂયાન્તથાત્રયે ।। ૧૦.

પ્રીતિને પુલસ્ત્યને, ક્ષમાને પુલહને, સન્નતિને ક્રતુને અને અનસૂયાને અત્રિને આપવામાં આવી.

ઊર્જ્જં દદૌ વસિષ્ઠાય સ્વાહાં વૈ હ્યગ્નયે દદૌ । સ્વધાં ચૈવ પિતૃભ્યસ્તુ તાસ્વપત્યાનિ વક્ષ્યતે ।। ૧૦.

ઊર્જાને વસિષ્ઠને, સ્વાહાને અગ્નિને અને સ્વધાને પિતૃઓને આપવામાં આવી; હવે એમના સંતાનોનું વર્ણન કરવામાં આવશે.

એતે સર્વે મહાભાગાઃ પ્રજ્ઞાઃ સ્વાનુષ્ઠિતાઃ સ્થિતાઃ। મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ ।। ૧૦.

આ બધા મહાન ભાગ્યશાળી અને જ્ઞાની પોતાના કર્મમાં સ્થિર રહી, બધા મન્વંતરોમાં અને જગતના અંત સુધી ટક્યા હતા.

શ્રદ્ધા કામં વિજજ્ઞે વૈ દર્પો લક્ષ્મીસુતઃ સ્મૃતઃ। ધૃત્યાસ્તુ નિયમઃ પુત્રસ્તુષ્ટયાઃ સન્તોષ ઉચ્યતે ।। ૧૦.

શ્રદ્ધામાંથી કામનો જન્મ થયો; લક્ષ્મીમાંથી દર્પનો જન્મ થયો; ધૃતિમાંથી નિયમ અને તૃપ્તિમાંથી સંતોષ જન્મ્યા.

પુષ્ટ્યા લાભઃ સુતશ્ચાપિ મેધાપુત્રઃ શ્રુતસ્તથા। ક્રિયાયાસ્તુ નયઃ પ્રોક્તો દણ્ડઃ સમય એવ ચ ।। ૧૦.

પુષ્ટિમાંથી લાભનો જન્મ થયો; મેધામાંથી શ્રુતિ જન્મ્યો; ક્રિયામાંથી નય, દંડ અને સમય એમ ત્રણનો જન્મ થયો.

બુદ્ધેર્વૌધસુતશ્ચાપિ અપ્રમાદશ્ચ તાવુભૌ । લજ્જાયા વિનયઃ પુત્રો વ્યવસાયો વપુઃસુતઃ ।। ૧૦.

બુદ્ધિમાંથી ઉદસુત અને અપ્રમાદ એમ બે પુત્રો થયા; લજ્જામાંથી વિનય અને રૂપમાંથી વ્યવસાય જન્મ્યો.

ક્ષેમઃ શાન્તિસુતશ્ચાપિ સુખં સિદ્ધેર્વ્યજાયત। યશઃ કીર્ત્તેઃ સુતશ્ચાપિ ઇત્યેતે ધર્મસૂનવઃ ।। ૧૦.

શાંતિમાંથી ક્ષેમ, સિદ્ધિમાંથી સુખ અને કીર્તિમાંથી યશનો જન્મ થયો — આ બધા ધર્મના પુત્રો છે.

કામસ્ય હર્ષઃ પુત્રો વૈ દેવ્યા રત્યા વ્યજાયત। ઇત્યેષ વૈ સુખોદર્ક્કઃ સર્ગો ધર્મસ્ય કીર્ત્તિતઃ ।। ૧૦.

કામમાંથી હરષનો જન્મ થયો, જે દેવી રતિમાંથી થયો હતો; આમ, સુખ આપતી ધર્મની આ સૃષ્ટિ વર્ણવાઈ છે.

જજ્ઞે હિંસા ત્વધર્માદ્ધૈ નિકૃતિશ્ચાનૃતાવુભૌ । નિકૃત્યાનૃતયોર્જજ્ઞે ભયં નરક એવ ચ ।। ૧૦.

અધર્મમાંથી હિંસા જન્મી; અને નિકૃતિ તથા અનૃતમાંથી ભય અને નરકનો જન્મ થયો.

માયા ચ વેદના ચાપિ મિથુનદ્વયમેતયોઃ। ભયાજ્જજ્ઞેઽથ સા માયા મૃત્યું ભૂતાપહારિણમ્ ।। ૧૦.

આ બેમાંથી માયા અને વેદના એમ જોડિયા જન્મ્યા; ભયમાંથી માયાનો જન્મ થયો, જે મૃત્યુ અને જીવોને હરી લે છે.

વેદનાયાસ્તતશ્ચાપિ દુઃખં જજ્ઞેઽથ રૌરવાત્ । મૃત્યયોર્વ્યાધિજ્વરા શોકાઃ ક્રોધોઽસૂયા ચ જજ્ઞિરે । દુઃખાન્તરા સ્મૃતા હ્યેતે સર્વે ચાધર્મલક્ષણાઃ ।। ૧૦.

પીડાથી વધુ દુઃખ ઊભું થયું, અને રૌરવમાંથી પણ વધુ યાતના જન્મી; મૃત્યુમાંથી રોગ, તાવ, શોક, ક્રોધ અને ઈર્ષ્યા પેદા થઈ. આ બધાં દુઃખના રૂપ છે અને બધા અધર્મના લક્ષણવાળા છે.

તેષાં ભાર્યાઽસ્તિ પુત્રો વા તે સર્વે નિધનાઃ સ્મૃતાઃ । ઇત્યેષ તામસઃ સર્ગો જજ્ઞે ધર્મનિયામકઃ ।। ૧૦.

એમના વચ્ચે પત્ની કે પુત્ર હોય, પણ બધા મૃત્યુશીલ જ ગણાય છે. આ રીતે અંધકારથી ભરેલી આ સર્જનાની ઉત્પત્તિ થઈ, જે ધર્મના નિયમથી બંધાયેલ છે.