વાયુપુરાણમ્

અથાત્મનિ સમસ્રાક્ષીત્તમોમાત્રાં નિયામિકામ્ । રાજસત્વં પરાજિત્ય વર્ત્તમાનં સ ધર્મતઃ ।। ૧૦.

પછી તેણે પોતાના અંદર અંધકારને નિયામક તરીકે સ્થપાવ્યો, રાજસ ગુણને જીત્યો અને ધર્મ પ્રમાણે વર્તવા લાગ્યો.

તપ્યતે તેન દુઃખેન શોકઞ્ચક્રે જગત્પતિઃ। તમશ્ચ વ્યનુદત્તસ્માદ્રજસ્તમસમાવૃણોત્ ।। ૧૦.

એ દુઃખ અને શોકથી જગતના સ્વામી દુઃખી થયા; તેમના અંદરથી અંધકાર દૂર થયો, પણ પછી રજ અને તમસે તેમને ઘેરી લીધા.

તત્તમઃ પ્રતિનુત્તં વૈ મિથુનં સ વ્યજાયત। અધર્માચ્ચરણાજ્જજ્ઞે હિંસા શોકાદજાયત ।। ૧૦.

જ્યારે એ અંધકાર દૂર થયો, ત્યારે એક જોડું ઉત્પન્ન થયું; અધર્મમાંથી હિંસા જન્મી, અને શોકમાંથી ફરી દુઃખ પેદા થયું.

તતસ્તસ્મિન્ સમુદ્ભૂતે મિથુને ચરણાત્મનિ। તતશ્ચ ભગવાનાસીત્ પ્રીતશ્ચૈવમશિશ્રિયત્ ।। ૧૦.

પછી એ જોડામાં, જે ક્રિયારૂપ હતું, ભગવાન પ્રસન્ન થયા અને તેમાં પ્રવેશ્યા.

સ્વાં તનું સ તતો બ્રહ્મા તામપોહદભાસ્વરામ્। દ્વિધાકરોત્સ તં દેહમર્દ્ધેન પુરુષોઽભવત્ ।। ૧૦.

પછી બ્રહ્માએ પોતાનું તેજસ્વી શરીર ત્યજી દીધું; એ શરીરને બે ભાગમાં વહેંચી દીધું, અને એક ભાગમાંથી પુરુષ જન્મ્યો.

અર્દ્ધેન નારી સા તસ્ય શતરૂપા વ્યજાયત। પ્રાકૃતાં ભૂતધાત્રીં તાં કામાન્વૈ સૃષ્ટવાન્ વિભુઃ ।। ૧૦.

બીજા ભાગમાંથી તેની સ્ત્રી, શતરૂપા નામે, જન્મી; એ સર્વ પ્રાણીઓની મૂળ માતા છે, જેને મહાન ભગવાને ઇચ્છાથી સર્જી હતી.

સા દિવં વૃથિવીઞ્ચૈવ મહિમ્ના વ્યાપ્ય ધિષ્ઠિતા। બ્રહ્મણઃ સા તનુઃ પૂર્વા દિવમાવૃત્ત્ય તિષ્ઠતિ ।। ૧૦.

એ સ્ત્રીએ પોતાની મહિમાથી આકાશ અને ધરતીને વ્યાપી લીધા અને સ્થિર રહી; બ્રહ્માનું એ પહેલું શરીર સ્વર્ગમાં સ્થિત રહ્યું.

યા ત્વર્દ્ધાત્ સૃજતે નારી શતરૂપા વ્યજાયત। સા દેવી નિયુતન્તપ્ત્વા તપઃ પરમદુશ્ચરમ્ ।। ૧૦.

જે ભાગમાંથી બ્રહ્માએ સ્ત્રી તરીકે શતરૂપાની રચના કરી, એમાંથી એ દેવી જન્મી; તેણે અત્યંત કઠિન તપ કર્યું.

ભર્તારન્દીપ્તયશસં પુરુષં પ્રત્યપદ્યત। સ વૈ સ્વાયમ્ભુવઃ પૂર્વં પુરુષો મનુરુચ્યતે ।। ૧૦.

એ દેવીએ પોતાના પતિ તરીકે તેજસ્વી અને પ્રસિદ્ધ પુરુષને સ્વીકાર્યા; એ પુરુષ પહેલો સ્વયંભૂ મનુ કહેવાય છે.

તસ્યૈવસપ્તતિયુગં મન્વન્તરમિહોચ્યતે । લબ્ધા તુ પુરુષઃ પત્નીં શતરૂપામયોનિજામ્ ।। ૧૦.

એના સત્તર યુગનો સમય અહીં મન્વંતર કહેવાય છે; એ પુરુષે માતા વગરની શતરૂપાને પત્ની તરીકે પ્રાપ્ત કરી.

તયા સ રમતે સાર્દ્ધં તસ્માત્સા રતિરુચ્યતે। પ્રથમઃ સંપ્રયોગઃ સ કલ્પાદૌ સમવર્ત્તત ।। ૧૦.

એ સાથે તેણે મિલન કર્યું, તેથી તેને રતિ કહેવાય છે; એ પ્રથમ મિલન કલ્પના આરંભે થયું હતું.

વિરાજમસૃજત્ બ્રહ્મા સોઽભવત્ પુરુષો વિરાટ્ । સમ્રાણ્માનસરૂપાત્તુ વૈ રાજસ્તુ મનુઃ સ્મૃતઃ ।। ૧૦.

બ્રહ્માએ વિરાટનું સર્જન કર્યું, અને તે વિરાટ પુરુષ થયો; મનથી ઉત્પન્ન થયેલા રાજાથી મનુ રાજા તરીકે ઓળખાય છે.

સ વૈરાજઃ પ્રજાસર્ગઃ સ સર્ગે પુરુષો મનુઃ। વૈરાજાત્પુરુષાદ્વીરાચ્છતરૂપા વ્યજાયત ।। ૧૦.

વિરાટમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી પ્રજાઓનું સર્જન એ પુરુષ મનુ કહેવાય છે; વિરાટમાંથી, એ પુરુષમાંથી, શતરૂપા જન્મી.

પ્રિયવ્રતોત્તાનપાદૌ પુત્રૌ પુત્રવતાં વરૌ । કન્યે દ્વે ચ મહાભાગે યાભ્યાં જાતાઃ પ્રજાસ્ત્વિમાઃ ।। ૧૦.

પ્રિયવ્રત અને ઉત્તાનપાદ એ બે પુત્રો, પુત્રવંતોમાં શ્રેષ્ઠ; અને બે મહાન પુત્રીઓ, જેમના દ્વારા આ સર્વ પ્રજાઓ જન્મી.

દેવી નામ્ના તથાકૂતિઃ પ્રસૂતિશ્ચૈવ તે શુભે। સ્વાયમ્ભુવઃ પ્રસૂતિન્તુ દક્ષાય વ્યસૃજત્ પ્રભુઃ ।। ૧૦.

દેવી નામે આકૂતિ અને પ્રસૂતિ, બંને શુભ; સ્વાયંભુવે પ્રસૂતિને દક્ષને આપી.

પ્રાણો દક્ષસ્તુ વિજ્ઞેયઃ સઙ્કલ્પો મનુરુચ્યતે। રુચેઃ પ્રજાપતેશ્ચૈવ આકૂતિં પ્રત્યપાદયત્ ।। ૧૦.

દક્ષ પ્રાણરૂપ છે, અને મનુ સંકલ્પ કહેવાય છે; મનથી ઉત્પન્ન થયેલા રુચિ પ્રજાપતિએ આકૂતિને સ્વીકારી.

આકૂત્યાં મિથુનં યજ્ઞે માનસસ્ય રુચેઃ શુભમ્। યજ્ઞશ્ચ દક્ષિણા ચૈવ યમકૌ સમ્બભૂવતુઃ ।। ૧૦.

આકૂતિમાંથી, યજ્ઞ સમયે, મનથી ઉત્પન્ન થયેલા રુચિને એક શુભ જોડું મળ્યું; યજ્ઞ અને દક્ષિણા, એમ બે જોડિયા સંતાન જન્મ્યા.

યજ્ઞસ્ય દક્ષિણાયાઞ્ચ પુત્રા દ્વાદશ જજ્ઞિરે। યામા ઇતિ સમાખયાતા દેવાઃ સ્વાયમ્ભુવેઽન્તરે ।। ૧૦.

યજ્ઞ અને દક્ષિણાથી બાર પુત્રો જન્મ્યા; તેઓ યામા કહેવાય છે, સ્વાયંભુવ મન્વંતરમાં દેવતાઓ છે.

યમસ્ય પુત્રા યજ્ઞસ્ય તસ્માદ્યામાસ્તુ તે સ્મૃતાઃ। અજિતાશ્ચૈવ શૂકાશ્ચ ગણૌ દ્વૌ બ્રહ્મણઃ સ્મૃતૌ ।। ૧૦.

યમના પુત્રો, યજ્ઞના સંતાનો, યામા તરીકે ઓળખાય છે; અજિત અને શુક, એમ બે ગોઠ, બ્રહ્માના ગણ તરીકે ઓળખાય છે.

યામાઃ પૂર્વં પરિક્રાન્તા યતઃ સંજ્ઞા દિવૌકસઃ। સ્વાયમ્ભૂવસુતાયાન્તુ પ્રસૂત્યાં લોકમાતરઃ ।। ૧૦.

જે સમયના ભાગો પહેલાં પસાર થયા હતા અને જેના આધારે દેવતાઓ સમયની ગણતરી કરે છે, એ બધું સ્વાયંભૂવની પુત્રીઓ, જે લોકમાતાઓ છે, એમના જન્મથી શરૂ થયું હતું.

તસ્યાં કન્યાશ્ચતુર્વિંશદ્દક્ષસ્ત્વજનયત્ પ્રભુઃ। સર્વાસ્તાશ્ચ મહાભાગાઃ સર્વાઃ કમલલોચનાઃ ।। ૧૦.

દક્ષે પોતાની પત્નીમાંથી ચોવીસ પુત્રીઓ જન્માવી હતી; એ બધીએ મહાન ભાગ્ય પ્રાપ્ત કર્યું હતું અને બધાની આંખો કમળ જેવી સુંદર હતી.

યોગપત્ન્યશ્ચ તાઃ સર્વાઃ સર્વાસ્તા યોગમાતરઃ। શ્રદ્ધા લક્ષ્મી ધૄતિસ્તુષ્ટિઃ પુષ્ટિર્મેધા ક્રિયા તથા। બુદ્ધિર્લ્લજ્જા વપુઃ શાન્તિઃ સિદ્ધિઃ કીર્ત્તિસ્ત્રયોદશી ।। ૧૦.

એ બધીએ યોગથી પતિઓ સ્વીકાર્યા અને એ બધીઓ યોગમાતાઓ બની: શ્રદ્ધા, લક્ષ્મી, ધૃતિ, તૃપ્તિ, પુષ્ટિ, બુદ્ધિ, ક્રિયા, બુદ્ધિ, લજ્જા, રૂપ, શાંતિ, સિદ્ધિ અને કીર્તિ — આ ત્રેવીસ.

પત્ન્યર્થે પ્રતિજગ્રાહ ધર્મો દાક્ષાયણીઃ પ્રભુઃ। દ્વારાણ્યેતાનિ ચૈવાસ્ય વિહિતાનિ સ્વયમ્ભુવા ।। ૧૦.

પત્ની મેળવવા માટે ધર્મે દક્ષની પુત્રીઓને સ્વીકારી; અને સ્વાયંભૂવે એમના માટે આ બધું નિયમિત કર્યું હતું.

તાભ્યઃ શિષ્ટા યવીયસ્ય એકાદશ સુલોચનાઃ। ખ્યાતિઃ સત્યથ સંભૂતિઃ સ્મૃતિઃ પ્રીતિઃ ક્ષમા તથા ।। ૧૦.

બાકી રહી ગયેલી નાની ઉંમરની સુંદર આંખોવાળી અગિયાર પુત્રીઓ હતી: ખ્યાતિ, સત્ય, સંભૂતિ, સ્મૃતિ, પ્રીતિ અને ક્ષમા.

સન્નતિશચવાનસૂયા ચ ઊર્જ્જા સ્વાહા સ્વધા તથા। તાસ્તતઃ પ્રત્યપદ્યન્ત પુનરન્યે મહર્ષયઃ ।। ૧૦.

સન્નતિ, શચી, અનસૂયા, ઊર્જા, સ્વાહા અને સ્વધા — આ બધીને પછી બીજા મહાન ઋષિઓએ પતિ તરીકે સ્વીકારી.

રુદ્રો ભૃગુર્મરીચિશ્ચ અઙ્ગિરાઃ પુલહઃ ક્રતુઃ । પુલસ્ત્યોઽત્રિર્વસિષ્ઠશ્ચ પિતરોઽગ્રિસ્તથૈવ ચ ।। ૧૦.

રુદ્ર, ભૃગુ, મરીચિ, અંગિરા, પુલહ, ક્રતુ, પુલસ્ત્ય, અત્રિ, વસિષ્ઠ, પિતૃઓ અને અગ્નિ — એ બધા.

સતીં ભવાય પ્રાયચ્છત્ ખ્યાતિઞ્ચ ભૃગવે તથા। મરીચયે ચ સમ્ભૂતિં સ્મૃતિમાઙ્ગિરસે દદૌ ।। ૧૦.

સતીને ભવને, ખ્યાતિને ભૃગુને, સંભૂતિને મરીચિને અને સ્મૃતિને અંગિરાને આપવામાં આવી.

પ્રીતિં ચૈવ પુલસ્ત્યાય ક્ષમાં વૈ પુલહાય ચ। ક્રતવે સન્નતિં નામ અનસૂયાન્તથાત્રયે ।। ૧૦.

પ્રીતિને પુલસ્ત્યને, ક્ષમાને પુલહને, સન્નતિને ક્રતુને અને અનસૂયાને અત્રિને આપવામાં આવી.

ઊર્જ્જં દદૌ વસિષ્ઠાય સ્વાહાં વૈ હ્યગ્નયે દદૌ । સ્વધાં ચૈવ પિતૃભ્યસ્તુ તાસ્વપત્યાનિ વક્ષ્યતે ।। ૧૦.

ઊર્જાને વસિષ્ઠને, સ્વાહાને અગ્નિને અને સ્વધાને પિતૃઓને આપવામાં આવી; હવે એમના સંતાનોનું વર્ણન કરવામાં આવશે.