વાયુપુરાણમ્

સર્વે તે હ્યાગતજ્ઞાના વીતરાગા વિમત્સરાઃ। તેષ્વેવં નિરપેક્ષ્યેષુ લોકવૃત્તાનુકારણાત્

આ બધા જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યા છે, રાગ-દ્વેષ અને ઈર્ષ્યા રહિત છે; તેઓ એટલા નિર્લિપ્ત છે કે, દુનિયાના વ્યવહારને અનુસરીતા નથી.

હિરણ્યગર્ભો ભગવાન્ પરમેષ્ઠી હ્યચિન્તયત્। તસ્ય રોષાત્સમુત્પન્નઃ પુરુષોઽર્ક્કસમદ્યુતિઃ। અર્દ્ધનારીનરવપુસ્તેજસા જ્વલનોપમઃ

હિરણ્યગર્ભ ભગવાન, પરમેશ્વર, વિચારમાં પડ્યા; તેમના રોષમાંથી એક એવો પુરુષ ઉત્પન્ન થયો, જે સૂર્ય જેવી તેજસ્વી, અડધી સ્ત્રી અને અડધી પુરુષ આકાર ધરાવતો હતો, અને અગ્નિ જેવી જ્વલંત તેજ ધરાવતો હતો.

સર્વં તેજોમયં જાતમાદિત્યસમતેજસમ્। વિભજાત્માનમિત્યુક્ત્વા તત્રૈવાન્તરધીયત

બધું જ સૂર્ય સમાન તેજથી ભરાઈ ગયું; 'તુ પોતાને વિભાજિત કર' એમ કહીને તેઓ ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.

એવમુક્ત્વા દ્વિધાભૂતઃ પૃથક્ સ્ત્રી પુરુષઃ પૃથક્। સ ચૈકાદશધા જજ્ઞે અર્દ્ધમાત્માનમીશ્વરઃ ॥૧.૯.

આ રીતે કહ્યા પછી એ પુરુષ બે ભાગે વહેંચાઈ ગયો: એક ભાગ સ્ત્રી અને બીજો ભાગ પુરુષ. અને એ ઈશ્વરે પોતાના અડધા ભાગમાંથી અગિયાર સ્વરૂપે પોતાનું સર્જન કર્યું.

તેનોક્તાસ્તે મહાત્માનઃ સર્વ એવ મહાત્મના। જગતો બહુલીભાવમધિકૃત્ય હિતૈષિણઃ

એ મહાત્માએ પોતાના મહિમાથી બધા મહાન આત્માઓને સંબોધ્યા, જગતની વૃદ્ધિ અને કલ્યાણની ઈચ્છાથી.

લોકવૃત્તાન્તહેતોર્હિ પ્રયતધ્વમતન્દ્રિતાઃ। વિશ્વં વિશ્વસ્ય લોકસ્ય સ્થાપનાય હિતાય ચ

દુનિયાના કાર્યો માટે, તમે સર્વે જાગૃત રહીને, શ્રમ વિના પ્રયત્ન કરો, આખા વિશ્વ અને સર્વ જીવોના કલ્યાણ અને સ્થાપન માટે.

એવમુક્તાસ્તુ રુરુદુર્દુદ્રુવુશ્ચ સમન્તતઃ। રોદનાદ્દ્રાવણાચ્ચૈવ રુદ્રા નામ્નેતિવિશ્રુતાઃ

આ રીતે કહ્યા પછી, તેઓ રડવા લાગ્યા અને ચારે બાજુ દોડ્યા; એમના રડવાથી અને દોડવાથી તેઓ 'રુદ્ર' નામથી પ્રસિદ્ધ થયા.

યૈર્હિ વ્યાપ્તમિદં સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્। તેષામનુચરા લોકે સર્વલોકપરાયણાઃ

એ રુદ્રોએ આખું ત્રિલોકી, ચાલતું અને અચળ બધું વ્યાપી લીધું છે; એમના અનુચર સર્વ લોકમાં સર્વ જીવો માટે સમર્પિત છે.

નૈકનાગા યુતબલા વિક્રાન્તાશચવ ગણેશ્વરાઃ। તત્ર યા સા મહાભાગા શંકરસ્યાર્દ્ધકાયિની

અગણિત નાગસેનાઓ સાથે, શક્તિશાળી અને ગણાોના સ્વામી છે; એમાં જે મહાભાગ્યશાળી છે, એ શંકરજીની અડધી કાયાવાળી છે.

પ્રાગુક્તા તુ મયા તુભ્યં સ્ત્રી સ્વયંભોર્મુખોદ્ગતા। કાયાર્દ્ધં દક્ષિણન્તસ્યાઃ શુક્લં વામં તથાઽસિતમ્

જે સ્ત્રીનું હું તને અગાઉ ઉલ્લેખ કર્યો હતો, એ સ્વયંભૂના મુખમાંથી ઉત્પન્ન થઈ છે; એની જમણી બાજુ શ્વેત છે અને ડાબી બાજુ કાળી છે.

આત્માનં વિભજસ્વેતિ સોક્તા દેવી સ્વયંભુવા। સા તુ પ્રોક્તા દ્વિધાભૂતા શૂક્લા કૃષ્ણા ચ વૈ દ્વિજાઃ। તસ્યા નામાનિ વક્ષ્યામિ શ્રૃણુધ્વં સુસમાહિતાઃ

સ્વયંભૂએ 'પોતાને વિભાજિત કર' એમ કહ્યુ, ત્યારે એ દેવી બે ભાગે વહેંચાઈ: એક શ્વેત અને એક કાળી. હવે હું એના નામો કહું છું, ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો.

સ્વાહા સ્વધા મહાવિદ્યા મેધા લક્ષ્મીઃ સરસ્વતી। અપર્ણા ચૈકપર્ણા ચ તથા સ્યાદેવ પાટલા

સ્વાહા, સ્વધા, મહાવિદ્યા, મેધા, લક્ષ્મી, સરસ્વતી, અપર્ણા, એકપર્ણા અને પાટલા પણ.

ઉમા હૈમવતી ષષ્ઠી કલ્યાણી ચૈવ નામતઃ। ખ્યાતિઃ પ્રજ્ઞા મહાભાગા લોકે ગૌરીતિ વિશ્રુતા

ઉમા, હૈમવતી, ષષ્ટી અને કલ્યાણી નામે; ખ્યાતિ, પ્રજ્ઞા, મહાભાગ્યવાળી અને દુનિયામાં ગૌરી તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

વિશ્વરૂપમથાર્યાયાઃ પૃથગ્દેહવિભાવનાત્। શ્રૃણુ સંક્ષેપતસ્તસ્યા યથાવદનુપૂર્વશઃ ॥૧.૯.

હવે, એ સર્વરૂપાવાળી આર્યાના અલગ-અલગ અંગોના વિભાજનથી, એ વિશે સંક્ષિપ્ત અને યોગ્ય ક્રમમાં સાંભળો.

પ્રકૃતિર્નિયતા રૌદ્રી દુર્ગા ભદ્રા પ્રમાથિની। કાલરાત્રિર્મહામાયા રેવતી ભુતનાયિકા

એ પ્રકૃતિ, નિયતા, રૌદ્રી, દુર્ગા, ભદ્રા, પ્રમાથિની, કાલરાત્રિ, મહામાયા, રેવતી અને ભૂતોની નાયિકા છે.

દ્વાપરાન્તવિકારેષુ દેવ્યા નામાનિ મે શ્રૃણુ। ગૌતમી કૌશિકી આર્યા ચણ્ડી કાત્યાયની સતી

દ્વાપરયુગના અંતમાં થતા પરિવર્તનોમાં, હે દેવી, મારા નામો સાંભળ: ગૌતમીઃ, કૌશિકીઃ, આર્યાઃ, ચંડીઃ, કાત્યાયનીઃ અને સતી.

કુમારી યાદવી દેવી વરદા કૃષ્ણપિઙ્ગલા। બર્હિર્ધ્વજા શૂલધરા પરમબ્રહ્મચારિણી

કુમારી, યાદવી, દેવી, વરદા, કૃષ્ણપિંગલા, બર્હિર્ધ્વજા, શૂલધરા અને પરમબ્રહ્મચારિણી.

માહેન્દ્રી ચેન્દ્રભગિની વૃષકન્યૈકવાસસી। અપરાજિતા બહુભુજા પ્રગલ્ભા સિંહવાહિની

માહેન્દ્રીઃ, ઇન્દ્રની બહેન, વૃષકન્યા, એકવાસસી, અપરાજિતા, બહુભુજા, પ્રગલ્ભા અને સિંહવાહિની.

એકાનસા દૈત્યહની માયા મહિષમર્દ્દિની। અમોઘા વિન્ધ્યનિલયા વિક્રાન્તા ગણનાયિકા

એકાનસા, દૈત્યહનનારી, માયા, મહિષમર્દિની, અમોઘા, વિંધ્યનિવાસિની, વિક્રાંતા અને ગણનાયિકા.

દેવીનામવિકારાણિ ઇત્યેતાનિ યથાક્રમમ્। ભદ્રકાલ્યાસ્તવોક્તાનિ દેવ્યા નામાનિ તત્ત્વતઃ

આ બધા નામો, જેમ ક્રમથી કહેવામાં આવ્યા છે, ભદ્રકાળી સ્તવનમાં જણાવેલા દેવીના સત્ય અને અવિનાશી નામો છે.

યે પઠન્તિ નરાસ્તેષાં વિદ્યતે ન પરાભવઃ। અરણ્યે પ્રાન્તરે વાપિ પુરે વાપિ ગૃહેઽપિ વા

જે મનુષ્યો આ નામોનું પઠન કરે છે, તેમને ક્યારેય હાર મળતી નથી — એ જંગલમાં હોય, કિનારે હોય, શહેરમાં હોય કે પોતાના ઘરમાં હોય.

રક્ષામેતાં પ્રયુઞ્જીત જલે વાપિ સ્થલેઽપિ વા। વ્યાધ્રકુમ્ભીરચૌરેભ્યો ભૂતસ્થાને વિશેષતઃ। આધિષ્વપિ ચ સર્વાસુ દેવ્યા નામાનિ કીર્ત્તયેત્

આ રક્ષણ જળમાં કે જમીન પર, ખાસ કરીને વાઘ, મગર, ચોર અને ભૂતવાળા સ્થળોએ કરવું જોઈએ; અને દરેક દુઃખમાં દેવીના નામોનું સ્મરણ કરવું જોઈએ.

અર્ભકગ્રહભૂતૈશ્ચ પૂતનામાતૃભિઃ સદા। અભ્યર્દિતાનાં બાલાનાં રક્ષામેતાં પ્રયોજયેત્

બાળકોને જ્યારે ભૂત, પિશાચ કે પૂતના જેવી માતાઓથી તકલીફ થાય, ત્યારે હંમેશા આ રક્ષણ કરવું જોઈએ.

મહાદેવી કુલે દ્વે તુ પ્રજ્ઞા શ્રીશ્ચ પ્રકીર્ત્ત્યતે। આભ્યાં દેવીસહસ્રાણિ યૈર્વ્યાપ્તમખિલં જગત્ ॥૧.૯.

મહાદેવીના કુળમાં બે પ્રસિદ્ધ છે: પ્રજ્ઞા અને શ્રી; એ બંનેથી હજારો દેવીઓ સમગ્ર જગતમાં વ્યાપી છે.

સાઽસૃજદ્ વ્યવસાયન્તુ ધર્મં ભૂતસુખાવહમ્। સઙ્કલ્પઞ્ચૈવ કલ્પાદૌ જજ્ઞિરેઽવ્યક્તયોનિતઃ

તે દેવી એ નિશ્ચય અને ધર્મનું સર્જન કર્યું, જે સર્વ જીવોને સુખ આપે છે; અને કલ્પના આરંભે સંકલ્પ પણ અવ્યક્તથી જન્મ્યો.

માનસશ્ચ રુચિર્ન્નામ વિજ્ઞેયો બ્રહ્મણઃ સુતઃ। પ્રાણાત્ સ્વાદસૃજદ્દક્ષઞ્ચક્ષુર્ભ્યાઞ્ચ મરીચિકમ્

મનથી જન્મેલો પુત્ર રૂચિ, બ્રહ્માનો પુત્ર તરીકે ઓળખવો; શ્વાસથી દક્ષનું સર્જન કર્યું, અને આંખોથી મરીચિનું.

ભૃગુસ્તુ હૃદયાજ્જજ્ઞે ઋષિઃ સલિલજન્મનઃ। શિરસોઽઙ્ગિરસઞ્ચૈવ શ્રોત્રાદત્રિન્તથૈવ ચ

ભૃગુ, જળથી જન્મેલો ઋષિ, હૃદયમાંથી જન્મ્યો; શિરસથી અંગિરસ અને કાનમાંથી અત્રિ પણ જન્મ્યા.

પુલસ્ત્યઞ્ચ તથોદાનાદ્ય્વાનાચ્ચ પુલહં પુનઃ। સમાનજં વસિષ્ઠન્તુ અપાનાન્નિર્મમે ક્રતુમ્

પુલસ્ત્ય outgoing શ્વાસથી, અને પુલહ vital વાયુથી જન્મ્યા; સમાન વાયુથી વસિષ્ઠ અને અપાનથી ક્રતુનું સર્જન થયું.

અભિમાનાત્મકં ભદ્રં નિર્મમે નીલલોહિતમ્। ઇત્યેતે બ્રહ્મણઃ પુત્રાઃ પ્રાણજા દ્વાદશ સ્મૃતાઃ

અહંકારરૂપ ભદ્ર અને નીલલોહિતનું સર્જન કર્યું; આ રીતે, શ્વાસથી જન્મેલા આ બાર પુત્રો બ્રહ્માના તરીકે ઓળખાય છે.