વાયુપુરાણમ્

ચીરપત્રાજિનાનિ સ્યુર્દ્ધાન્યમૂલફલૌષધમ્। ઉભે સન્ધ્યેઽવગાહશ્ચ હોમશ્વારણ્ય વાસિનામ્

ચીરો, પાંદડા, મૃગચર્મ, અનાજ, મૂળ, ફળ અને ઔષધિ, બંને સંધ્યાએ સ્નાન કરવું અને હવન કરવું—આ બધું વનવાસી માટે છે.

આસન્નમુસલે ભૈક્ષમસ્તેયં શૌચમેવ ચ। અપ્રમાદોઽવ્યવાયશ્ચ દયા ભૂતેષુ ચ ક્ષમા

મસલાના નજીકથી ભિક્ષા લેવી, ચોરી ન કરવી, શુદ્ધતા રાખવી, સાવધાન રહેવું, બ્રહ્મચર્ય પાળવું, જીવોમાં દયા અને ક્ષમા રાખવી—આ બધું નિર્ધારિત છે.

અક્રોધો ગુરુશુશ્રૂષા સત્યઞ્ચ દશમં સ્મૃતમ્। દશલક્ષણિકો હ્યેષ ધર્મઃ પ્રોક્તઃ સ્વયમ્ભુવા

કોપ ન કરવો, ગુરુની સેવા કરવી, સત્ય બોલવું—આ દસમા ગણાય છે; સ્વયંભૂએ આ દસ લક્ષણોવાળો ધર્મ જાહેર કર્યો છે.

ભિક્ષોર્વ્રતાનિ પઞ્ચાત્ર પઞ્ચૈવોપવ્રતાનિ ચ। આચારશુદ્ધિર્નિયમઃ શૌચઞ્ચ પ્રતિકર્મ ચ। સમ્યગ્દર્શનમિત્યેવં પઞ્ચૈવોપવ્રતાન્યપિ

ભિક્ષુક માટે પાંચ વ્રત અને પાંચ ઉપવ્રત છે: આચરણની શુદ્ધિ, નિયમ, શુદ્ધતા, કર્મનું પાલન અને સાચું દર્શન—આ પાંચ ઉપવ્રત પણ છે.

ધ્યાનં સમાધિર્મનસેન્દ્રિયાણાં સસાગરૈર્ભૈક્ષમથોપગમ્ય। મૌનં પવિત્રોપચિતૈર્વિમુક્તિઃ પરિવ્રજો ધર્મમિમં વદન્તિ

ધ્યાન, સમાધિ, મન અને ઇન્દ્રિયોની નિયંત્રણ, લોકોમાંથી ભિક્ષા લેવી, મૌન, સંચિત શુદ્ધતા—આ બધું પરિવ્રાજક માટે મુક્તિનો માર્ગ ગણાય છે.

સર્વે તે શ્રેયસે પ્રોક્તો આશ્રમા બ્રહમણા સ્વયમ્। સત્યાર્જ્જવન્તપઃ ક્ષાન્તિર્યોગેજ્યા દમપૂર્વિકા

બધા આશ્રમો બ્રહ્માએ શ્રેષ્ઠ માટે જ જાહેર કર્યા છે: સત્ય, સીધાશી, તપ, ક્ષમા, યોગ, યજ્ઞ અને દમ—આ બધું એના આધાર છે.

વેદાઃ સાઙ્ગાશ્ચ યજ્ઞાશ્ચ વ્રતાનિ નિયમાશ્ચ યે। ન સિદ્ધ્યન્તિ પ્રદુષ્ટસ્ય ભાવદોષ ઉપાગતે

વેદો અને તેમના અંગો, યજ્ઞ, વ્રત અને નિયમ—આ બધું મનના દોષથી પીડિત વ્યક્તિ માટે સફળ થતું નથી.

બહિઃ કર્માણિ સર્વાણિ પ્રસિદ્ધયન્તિ કદાચન। અન્તર્ભાવપ્રદુષ્ટસ્ય કુર્વતોઽપિ પરાક્રમાન્

બધા બહારના કર્મો ક્યારેક પ્રસિદ્ધ થાય છે, પણ અંદરથી ભ્રષ્ટ મન ધરાવનાર—even મોટા પ્રયત્નો કરે તો પણ—સફળતા મળતી નથી.

સર્વસ્વમપિ યોદદ્યાત્ કલુષેણાન્તરાત્મના। ન તેન ધર્મભાક્ સ સ્યાદ્ભાવ એવાત્ર કારણમ્

કોઈ વ્યક્તિ પોતાના બધાં સંપત્તિ પણ દાન આપે, જો મન અશુદ્ધ હોય, તો એ ધર્મમાં ભાગીદાર બનતો નથી; કારણ કે અહીં ભાવ જ મુખ્ય છે.

એવં દેવાઃ સપિતર ઋષયો મનવસ્તથા। તેષાં સ્થાનમમુષ્મિસ્તુ સંસ્થિતાનાં પ્રચક્ષતે

આ રીતે દેવો, પિતૃઓ, ઋષિઓ અને મનુઓ—તેમના નિવાસ એ જગતમાં છે, જ્યાં એ લોકો સ્થિર થયાં છે.

અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ ઋષીણામૂર્દ્ધ્વરેતસામ્। સ્મૃતં તુ તેષાં તત્સ્થાનં તદેવ ગુરુવાસિનામ્

અઠ્ઠાશી હજાર ઊર્ધ્વરેતસ ઋષિઓનું સ્થાન યાદ કરવામાં આવે છે; એ જ સ્થાન ગુરુ સાથે રહેનાર માટે પણ છે.

સપ્તર્ષીણાન્તુ યત્શ્થાનં સ્મૃતન્તદ્વૈ દિવૌકસામ્। પ્રાજાપત્યં ગૃહસ્થાનાં ન્યાસિનાં બ્રહ્મણઃ ક્ષયઃ। યોગિનામમૃતં સ્થાનં નાનાધીનાં ન વિદ્યતે

સપ્ત ઋષિઓનું સ્થાન સ્વર્ગવાસી માટે ગણાય છે; ગૃહસ્થનું પ્રજાપતિનું છે; સંન્યાસી માટે બ્રહ્માનું છે; યોગીઓ માટે અમર અવસ્થાનું છે—અને વિવિધ સાધનાવાળાઓ માટે કોઈ નિશ્ચિત સ્થાન નથી.

સ્થાનાન્યાશ્રમિણાં તાનિ યે સ્વધર્મે વ્યવસ્થિતાઃ। ચત્વાર એતે પન્થાનો દેવયાના વિનિર્મિતાઃ

આ આશ્રમીઓના સ્થાન છે, જે પોતાના ધર્મમાં સ્થિર છે; આ ચાર માર્ગો દેવયાન માટે બનાવવામાં આવ્યા છે.

બ્રહ્મણા લોકતન્ત્રેણ આદ્યે મન્વન્તરે ભુવિ। પન્થાનો દેવયાનાય તેષાં દ્વારં રવિઃ સ્મૃતઃ

બ્રહ્માએ, લોકવ્યવસ્થા સાથે, પ્રથમ મન્વંતરમાં પૃથ્વી પર, આ માર્ગો દેવયાન માટે સ્થાપિત કર્યા; તેમનું દ્વાર રવિ ગણાય છે.

તથૈવ પિતૃયાણાનાં ચન્દ્રમાદ્વારમુચ્યતે। એવં વર્ણાશ્રમાણાં વૈ પ્રવિભાગે કૃતે તદા। યદાસ્ય ન વ્યવર્ત્તન્ત પ્રજા વર્ણાશ્રમાત્મિકાઃ

એ જ રીતે પિતૃયાનના માર્ગો માટે ચંદ્રનું દ્વાર કહેવાય છે. જ્યારે વર્ણ અને આશ્રમની વહેંચણી થઈ, ત્યારે લોકો પોતાના ધર્મમાંથી વિખૂટા નહોતા.

તતોઽન્યા માનસીઃ સોઽથ ત્રેતામગધ્યેઽસૃજત્ પ્રજાઃ। આત્મનઃ સ્વશરીરાચ્ચ તુલ્યાશ્વૈવાત્મના તુ વૈ

પછી, ત્રેતાયુગમાં મગધમાં, તેણે પોતાના મન અને શરીરમાંથી, પોતાને સમાન સ્વરૂપ ધરાવતી બીજી માનસ પુત્રીઓ ઉત્પન્ન કરી.

તસ્મિસ્ત્રેતાયુગે ત્વાદ્યે મધ્યં પ્રાપ્તે ક્રમેણ તુ। તતોઽન્યા માનસીસ્તત્ર પ્રજાઃ સ્રષ્ટું પ્રચક્રમે

તે પ્રથમ ત્રેતાયુગમાં, જ્યારે સમય પ્રમાણે મધ્યકાળ આવ્યો, ત્યારે તેણે ફરીથી ત્યાં બીજી માનસ પુત્રીઓ ઉત્પન્ન કરવાનું શરૂ કર્યું.

તતઃ સત્ત્વરજોદ્રિક્તાઃ પ્રજાઃ સોઽથાસૃજત્ પ્રભુઃ। ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં વાર્ત્તાયાશ્ચૈવ સાધિકાઃ

પછી, ભગવાને સત્ત્વ અને રજસથી ભરપૂર, ધર્મ, અર્થ, કામ, મોક્ષ અને જીવનયાપન માટે યોગ્ય ગુણો ધરાવતી પ્રજાઓ ઉત્પન્ન કરી.

દેવાશ્ચ પિતરશ્ચૈવ ઋષયો મનવસ્તથા। યુગાનુરૂપા ધર્મેણ યૈરિમા વિચિતાઃ પ્રજાઃ

દેવતાઓ, પિતૃઓ, ઋષિઓ અને મનુઓ—આ વિવિધ પ્રજાઓ યુગ પ્રમાણે, ધર્મના આધારે ઉત્પન્ન કરવામાં આવી.

ઉપસ્થિતે તદા તસ્મિન્ પ્રજાધર્મે સ્વયમ્મુવઃ। અભિદધ્યૌ પ્રજાઃ સર્વા નાનારૂપાસ્તુ માનસીઃ

જ્યારે પ્રજાઓ માટે ધર્મ સ્થાપિત થયો, ત્યારે સ્વયંભુએ વિવિધ પ્રકારની માનસ પુત્રીઓનું ધ્યાનપૂર્વક ચિંતન કર્યું.

પૂર્વોક્તા યા મયા તુભ્યઞ્જનલોકં સમાશ્રિતાઃ। કલ્પેઽતીતે તુ તે હ્યાસન્ દેવાદ્યાસ્તુ પ્રજા ઇહ

જે પ્રજાઓનું મેં અગાઉ ઉલ્લેખ કર્યું છે, જેઓ જનલોકમાં આશ્રય પામે છે, તે દેવ અને અન્ય પ્રજાઓ પૂર્વ કલ્પમાં અહીં હતી.

ધ્યાયતસ્તસ્ય તાઃ સર્વાઃ સમ્ભૂત્યર્થમુપસ્થિતાઃ। મન્વન્તરક્રમેણેહ કનિષ્ઠે પ્રથમે મતાઃ

જ્યારે તેણે ધ્યાન કર્યું, ત્યારે તે તમામ પ્રજાઓ પ્રગટ થવા માટે હાજર થઈ, અને મન્વંતરનાં પ્રથમ ચક્રમાં સૌથી નાના માનવામાં આવી.

ખ્યાત્યાનુબન્ધૈસ્તૈસ્તૈસ્તુ સર્વાર્થૈરિહ ભાવિતાઃ। કુશલાકુશલપ્રાયૈઃ કર્મભિસ્તૈઃ સદા પ્રજાઃ। તત્કર્મફલશેષેણ ઉપષ્ટબ્ધાઃ પ્રજજ્ઞિરે

વિવિધ નામ અને સંબંધો, તેમજ સારા-ખરાબ કર્મોથી, પ્રજાઓ હંમેશા પોતાના પૂર્વકર્મના ફળથી આધારિત રહી, અને તે પ્રમાણે જન્મી.

દેવાસુરપિતૃત્વૈશ્ચ પશુપક્ષિસરીસૃપૈઃ। વૃક્ષનારકિકીટત્વૈ સ્તૈસ્તૈર્ભાવૈરુપસ્થિતાઃ। આધીનાંર્થ પ્રજાનાઞ્ચ આત્મનો વૈ વિનિર્મમે

દેવ, અસુર, પિતૃ, પશુ, પક્ષી, સરીસૃપ, વૃક્ષ, નરકની પ્રજાઓ અને જીવ, આ બધા સ્વરૂપોમાં આવી, દરેક પોતાની જાતિ પ્રમાણે, ભગવાને પ્રજાઓની રચના કરી.

તતોઽભિધ્યાયતસ્તસ્ય જજ્ઞિરે માનસીપ્રજાઃ। તચ્છરીરસમુત્પન્નૈઃ કાર્યૈસ્તૈઃ કારણૈઃ સહ। ક્ષેત્રજ્ઞાઃ સમવર્ત્તન્ત ગાત્રેભ્યસ્તસ્ય ધીમતઃ

પછી, જ્યારે તેણે ધ્યાન કર્યું, ત્યારે તેની અંદરથી માનસ પુત્રીઓ ઉત્પન્ન થઈ, અને તેના શરીરમાંથી જન્મેલા કારણ-પરિણામો સાથે, તે જ્ઞાનીના અંગોથી ક્ષેત્રજ્ઞો પ્રગટ થયા.

તતો દેવાસુરપિતૄન્ માનવઞ્ચ ચતુષ્ટયમ્। સિસૃક્ષુમ્ભાંસ્યેતાંશ્ચ સ્વાત્મના સમયૂયુજત્

પછી, સર્જન કરવાની ઈચ્છાથી, તેણે પોતાની ઈચ્છાથી ચાર સમૂહ—દેવ, અસુર, પિતૃ અને માનવ—એક સાથે જોડ્યા.

યુક્તાત્મનસ્તતસ્તસ્ય તતો માત્રા સ્વયમ્ભુવઃ। તમભિધ્યાયતઃ સર્ગં પ્રયત્નોઽભુત્ પ્રજાપતેઃ

તેના મનને જોડીને, અને સ્વયંભુની માપો સ્થાપિત કરીને, જ્યારે તેણે ધ્યાન કર્યું, ત્યારે પ્રજાપતિ માટે સર્જન કાર્ય એક પ્રયત્ન બની ગયું.

તતોઽસ્ય જઘનાત્ પૂર્વમસુરા જજ્ઞિરે સુતાઃ। અસુઃ પ્રાણઃ સ્મૃતો વિપ્રા સ્તજ્જન્માનસ્તતોઽસુરાઃ

પછી, તેના નીચેના અંગમાંથી, પ્રથમ અસુરો પુત્ર તરીકે જન્મ્યા; 'અસુ' એટલે પ્રાણ, હે વિદ્વાનોએ, તેથી તે જન્મથી અસુર કહેવાયા.

યયા સૃષ્ટાઃ સુરાસ્તન્વા તાં તનું સ વ્યપોહત। સાપવિદ્ધા તનુસ્તેન સદ્યો રાત્રિરજાયત

જે શરીરથી દેવો ઉત્પન્ન થયા, તે શરીર ભગવાને ત્યજી દીધું; તે ત્યજાયેલું શરીર તરત જ રાત બની ગયું.