વાયુપુરાણમ્

માષા મુદ્ગા મસૂરાશ્ચ નિષ્પાવાઃ સકુલત્થકાઃ। આઢક્યશ્વણકાશ્ચૈવ સપ્તસપ્તદશાઃ સ્મૃતાઃ

માશ, મુગ, મસૂર, નિષ્પાવ અને કુલથ; ઢાક્યા અને અશ્વણક — એ સાત અને સત્તર તરીકે ઓળખાય છે.

ઇત્યેતા ઓષધીનાં તુ ગ્રામ્યાણાં જાતયઃ સ્મૃતાઃ। ઓષધ્યો યજ્ઞિયાશ્ચૈવ ગ્રામ્યારણ્યા શ્ચતુર્દ્દશ

આ ખેતીની વનસ્પતિઓની જાતિઓ માનવામાં આવે છે; અને યજ્ઞ માટે યોગ્ય, ખેતી અને જંગલની વનસ્પતિઓ ચૌદ છે.

વ્રીહયઃ સયવા માષા ગોધૂમા અણવસ્તિલાઃ। પ્રિયઙુસપ્તમા હ્યેતે અષ્ટમી તુ કુલત્થિકા

ભાત સાથે જવાર, માશ, ઘઉં, બાજરી, તલ; પ્રિયંગુ સાતમું છે, અને કુલથ આઠમું છે.

શ્યામાકા સ્ત્વથ નીવારા જર્ત્તિલાઃ સગવેધુકાઃ। કુરુવિન્દા વેણુયવાસ્તથા મર્કટકાશ્ચ યે

શ્યામાક, નિવાર, જર્તિલા સાથે ગવેધુકા, કુરુવિંદ, વેણુજવાર અને જે માર્કટકા કહેવાય છે.

ગ્રામ્યારણ્યાઃ સ્મૃતા હ્યેતા ઓષધ્યસ્તુ ચતુર્દ્દશ। ઉત્પન્નાઃ પ્રથમા હ્યેતા આદૌ ત્રેતાયુગસ્ય તુ

આ ચૌદ ખેતી અને જંગલની વનસ્પતિઓ માનવામાં આવે છે; tretા યુગની શરૂઆતમાં, એ પ્રથમ ઉત્પન્ન થઈ.

અફાલકૃષ્ટા ઓષધ્યો ગ્રામ્યારણ્યાસ્તુ સર્વશઃ। વૃક્ષા ગુલ્મલતાવલ્લીવીરુધસ્તૃણજાતયઃ

આ ખેતી અને જંગલની વનસ્પતિઓ હજુ ફળ આપતી નહોતી; વૃક્ષો, ઝાડ, વેલીઓ, લતાવલીઓ, ઔષધી અને ઘાસની જાતિઓ.

મૂલૈઃ ફલૈશ્ચ રોહિણ્યો ગૃહ્ણન્ પુષ્પૈશ્ચ જાયતે। પૃથ્વી દુગ્ધા તુ બીજાનિ યાનિ પૂર્વં સ્વયમ્ભુવા

મૂળ અને ફળ સાથે, રોહિણી વનસ્પતિઓ એકત્ર થાય છે, અને ફૂલો સાથે ઉત્પન્ન થાય છે; એ બીજ, જે સ્વયંભૂએ પૃથ્વીમાંથી દૂધ કાઢી હતી.

ઋતુપુષ્પફલાસ્તા વૈ ઓષધ્યો જજ્ઞિરે ત્વિહ। યદા પ્રસૃષ્ટા ઓષધ્યો ન પ્રરેહન્તિ તાઃ પુનઃ

આ વનસ્પતિઓ ઋતુ પ્રમાણે ફૂલો અને ફળ સાથે અહીં ઉત્પન્ન થઈ; જ્યારે વનસ્પતિઓ છોડાઈ, ત્યારે ફરી હલનચલન ન કર્યું.

તતઃ સ તાસાં વૃત્ત્યર્થં વાર્ત્તોપાયં ચકાર હ। બ્રહ્મા સ્વયંભૂર્ભગવાન્ દૃષ્ટ્વા સિદ્ધિં તુ કર્મજામ્

પછી, તેમની જીવિકા માટે, સ્વયંભૂ ભગવાન બ્રહ્માએ, કર્મથી પ્રાપ્ત થતી સિદ્ધિ જોઈ, જીવનનો ઉપાય કર્યો.

તતઃ પ્રભૃત્યથૌષધ્યઃ કૃષ્ટપચ્યાસ્તુ જજ્ઞિરે। સંસિદ્ધાયાન્તુ વાર્ત્તાયાન્તતસ્તાસાં સ્વયંભુવઃ। મર્યાદાઃ સ્થાપયામાસ યથારબ્ધાઃ પરસ્પરમ્

તે સમયે ખેતી માટે ઉગાડેલી ઔષધિઓ ઉગવા લાગી. ખેતી સારી રીતે સ્થાપિત થયા પછી, સ્વયંભુએ દરેકની મર્યાદા, એકબીજાની સાથે, જેમ શરૂ થઈ હતી, તેમ જ નક્કી કરી.

યે વૈ પરિગૃહીતારસ્તાસામાસન્વિધાત્મકાઃ। ઇતરેષાં કૃતત્રાણાઃ સ્થાપયામાસ ક્ષત્રિયાન્

જે લોકો એ ઔષધિઓને પોતાના અધિકારમાં લીધા, તેઓ તેમના સંચાલક બન્યા; બાકીના માટે રક્ષક નિમાયા, અને ક્ષત્રિયોની સ્થાપના કરવામાં આવી.

ઉપતિષ્ઠન્તિ યે તાન્વૈ યાવન્તો નિર્ભયાસ્તથા। સત્યં બ્રહ્મ યથા ભૂતં યથા ભૂતં બ્રુવન્તો બ્રાહ્મણાશ્ચ તે

જે લોકો તેમની સેવા કરે છે, અને જેટલા નિર્ભય છે, તેમજ જે બ્રાહ્મણો સાચું અને હકીકત પ્રમાણે બોલે છે, તેઓ પણ તેમાં સામેલ છે.

યે ચાન્યેપ્યબલાસ્તેષાં વૈશ્યસંકર્મસંસ્થિતાઃ। કીનાશા નાશયન્તિ સ્મ પૃથિવ્યાં પ્રાગતન્દ્રિતાઃ। વૈશ્યાનેવ તુ તાનાહુઃ કી નાશાન્ વૃત્તિસાધકાન્

અને બીજા, જેમને શક્તિ ઓછું હતું, તેઓ વૈશ્યના કામોમાં જોડાયા; કીનાશા, એટલે કે મજૂરો, પૃથ્વી પર વસ્તુઓ નાશ કરતા, પહેલાં મહેનત કરતા હતા. એ મજૂરોને વૈશ્ય કહેવાય છે, કારણ કે તેઓ આવા કામથી જીવન ચલાવે છે.

શોચન્તશ્ચ દ્રવન્તશ્ચ પરિચર્યાસુ યે રતાઃ। નિસ્તેજસોઽલ્પવીર્યાશ્ચ શૂદ્રાસ્તાનબ્રવીત્તુ સઃ

જે લોકો દુ:ખી થાય છે, ભાગે છે, સેવા-કામમાં રુચિ રાખે છે, જેમમાં શક્તિ અને તાકાત ઓછી છે, તેમને તેણે શૂદ્ર કહ્યા.

તેષાં કર્માણિ ધર્માશ્ચ બ્રહ્મા તુ વ્યદધાત્ પ્રભુઃ। સંસ્થિતૌ પ્રાકૃતાયાં તુ ચાતુર્વર્ણસ્ય સર્વશઃ

બ્રહ્માએ તેમના માટે કામ અને ધર્મ નક્કી કર્યા, ચાર વર્ણની શરૂઆતમાં, બધાં માટે.

પુનઃ પ્રજાસ્તુ તા મોહાત્ તાન્ ધર્માંસ્તાનપાલયન્। વર્ણ ધર્મૈરજીવન્ત્યો વ્યરુધ્યન્ત પરસ્પરમ્

પછી એ લોકો, ભ્રમમાં આવીને, એ ધર્મોનું પાલન ન કરતા; પોતાના વર્ણના ધર્મથી જીવતા, એકબીજાને અટકાવા લાગ્યા.

બ્રહ્મા તમર્થં બુદ્ધ્વા તુ યાથાતથ્યેન વૈ પ્રભુઃ। ક્ષત્રિયાણાં બલં દણ્ડં યુદ્ધમાજીવમાદિશત્

બ્રહ્માએ એ સ્થિતિને સાચી રીતે સમજીને, ક્ષત્રિયોને તાકાત, દંડ અને યુદ્ધ જીવન માટે નિર્ધારિત કર્યા.

યાજનાધ્યાપનં ચૈવ તૃતીયં ચ પરિગ્રહમ્। બ્રાહ્મણાનાં વિભુસ્તેષાં કર્માણ્યેતાન્યથાદિશત્

બ્રાહ્મણો માટે યજ્ઞ કરાવવું, શિક્ષણ આપવું અને ત્રીજું, દાન સ્વીકારવું—આ કામો તેમને આપ્યા.

પાશુપાલ્યં ચ વાણિજ્યં કૃષિં ચૈવ વિશાં દદૌ। શિલ્પાજીવં ભૃતિઞ્ચૈવ શૂદ્રાણાં વ્યદધાત્ પ્રભુઃ

વૈશ્યોને પશુપાલન, વેપાર અને ખેતી આપ્યા; શૂદ્રોને હસ્તકલા અને સેવા જીવન માટે આપ્યા.

સામાન્યાનિ તુ કર્માણિ બ્રહ્મક્ષત્રવિશાં પુનઃ। યજનાધ્યયનં દાનં સામાન્યાનિ તુ તેષુ ચ

બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય અને વૈશ્ય માટે સામાન્ય કામો ફરીથી જણાવ્યા: યજ્ઞ, અધ્યયન અને દાન—આ બધાંમાં સામાન્ય છે.

કર્માજીવં તતો દત્ત્વા તેભ્યશ્ચૈવ પરસ્પરમ્। લોકાન્તરેષુ સ્થાનાનિ તેષાં સિદ્ધ્યાઽદદત્ પ્રભુઃ

કામ અને જીવન દરેકને આપ્યા પછી, ભગવાને તેમની સફળતા પ્રમાણે બીજા લોકોમાં સ્થાન આપ્યા.

પ્રાજાપત્યં બ્રાહ્મણાનાં સ્મૃતં સ્થાનં ક્રિયાવતામ્। સ્થાનમૈન્દ્રં ક્ષત્રિયાણાં સંગ્રામષ્વેપલાયિનામ્

કર્મ કરનારા બ્રાહ્મણોનું સ્થાન પ્રજાપતિનું માનવામાં આવે છે; યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ ક્ષત્રિયોનું સ્થાન ઇન્દ્રનું છે.

વૈશ્યાનાં મારુતં સ્થાનં સ્વધર્મમુપજીવિનામ્। ગાન્ધર્વં શૂદ્રજાતીનાં પ્રતિચારેણ તિષ્ઠતામ્

વૈશ્યોએ પોતાના ધર્મથી જીવન ચલાવનારનું સ્થાન મારુતનું છે; સેવા કરતા શૂદ્રોનું સ્થાન ગાંધર્વ લોકમાં છે.

સ્થાનાન્યેતાનિ વર્ણાનાં વ્યત્યાચારવતાં સ્વયમ્। તતઃ સ્થિતેષુ વર્ણેષુ સ્થાપયામાસ ચાશ્રમાન્

આ વર્ણોની પોતાની વર્તન પ્રમાણે સ્થાન છે; પછી, વર્ણો સ્થિર થયા પછી, આશ્રમોની સ્થાપના કરવામાં આવી.

ગૃહસ્થો બ્રહ્મચારિત્વં વાનપ્રસ્થં સભિક્ષુકમ્। આશ્રમાંશ્ચતુરો હ્યેતાન્ પૂર્વમાસ્થાપયત્ પ્રભુઃ

ગૃહસ્થ, બ્રહ્મચારી, વાનપ્રસ્થ અને ભિક્ષુક—આ ચાર આશ્રમો ભગવાને પહેલાં સ્થાપિત કર્યા.

વર્ણકર્માણિ યે કેચિત્તેષામિહ ન કુર્વતે । કુતઃ કર્મા ક્ષિતિં પ્રાહુરાશ્રમસ્થાનવાસિનઃ

જે લોકો અહીં પોતાના વર્ણના કામો નથી કરતા, તેમને આશ્રમના સ્થાનમાં કેવી રીતે કામ હોઈ શકે?

બ્રહ્મા તાન્ સ્થાપયામાસ આશ્રમાન્નામનામતઃ। નિર્દ્દેશાર્થં તતસ્તેષાં બ્રહ્મા ધર્માન્ પ્રભાષત। પ્રસ્થાનાનિ ચ તેષાં વૈ યમાંશ્ચ નિયમાંશ્ચ હ

બ્રહ્માએ તેમને આશ્રમના નામથી સ્થાપિત કર્યા; સ્પષ્ટતા માટે, તેમના ધર્મો, માર્ગો અને નિયમો જાહેર કર્યા.

ચાતુર્વર્ણાત્મકઃ પૂર્વં ગૃહસ્થશ્ચાશ્રમઃ સ્મૃતઃ। ત્રયાણામાશ્રમાણાઞ્ચ પ્રતિષ્ઠાયોનિરેવ ચ। યથાક્રમં પ્રવક્ષ્યામિ યમૈશ્ચ નિયમૈશ્ચ તે

પહેલાં ગૃહસ્થ આશ્રમ ચાર વર્ણોથી બનેલો માનવામાં આવતો હતો; અને એ જ બાકી ત્રણ આશ્રમોનો આધાર અને મૂળ છે. હવે હું તને, યોગ્ય ક્રમમાં, તેમના નિયમો અને નિયમો સાથે સમજાવું છું.

દારાઽગ્નયોઽથાતિથેય ઇજ્યાશ્રાદ્ધક્રિયાઃ પ્રજાઃ। ઇત્યેષ વૈ ગૃહસ્થસ્ય સમાસાદ્ધર્મસંગ્રહઃ

પત્ની, અગ્નિ, મહેમાનની સેવા, યજ્ઞ, પિતૃઓ માટેના કર્મો અને સંતાન—આ બધું ગૃહસ્થ માટેના ધર્મોનું સંક્ષિપ્તમાં વર્ણન છે.