વાયુપુરાણમ્

ધનૂંષિ ચૈવ ચત્વારિ શાખારથ્યાસ્તુ તૈઃ કૃતાઃ। ગૃહરથ્યોપરથ્યાશ્ચ દ્વિકાશ્ચાપ્યુપરથ્યકાઃ

શાખા રસ્તાઓ ચાર ધનુષ જેટલા પહોળા હોય છે. ઘર પાસેના રસ્તા અને ઉપરસ્તા બે ધનુષના અને નાના ઉપરસ્તા પણ બે ધનુષના હોય છે.

ઘણ્ટાપથશ્ચતુષ્પાદસ્ત્રિપદઞ્ચ ગૃહાન્તરમ્। વૃત્તિમાર્ગાસ્ત્વર્દ્ધપદં પ્રાગ્વંશઃ પદિકઃ સ્મૃતઃ

ઘંટાવાળો રસ્તો ચાર પગનો છે, ત્રણ પગનો રસ્તો ઘરોની વચ્ચે છે. ગોળ રસ્તાઓ અડધો પગના છે અને પૂર્વ તરફની પંક્તિ પગપાળા રસ્તો કહેવાય છે.

અવસ્કરં પરીવાહં પદમાત્રંસમન્તતઃ। કૃતેષુ તેષુ સ્થાનેષુ પુનસ્વક્રુર્ગૃહાણિ વૈ

એક પગ જેટલી પહોળી નાળીઓ ચારેય બાજુ ફરે છે. આ જગ્યાઓ તૈયાર થાય પછી ઘરમાલિકે પોતાનું ઘર બનાવવું જોઈએ.

યથા તે પૂર્વમાસન્વૈ વૃક્ષાસ્તુ ગૃહસંસ્થિતાઃ। તથા કર્તું સમારબ્ધાશ્ચિન્તયિત્વા પુનઃ પુનઃ

જેમ પહેલાં વૃક્ષો ઘરોમાં સ્થાપિત હતા, એ જ રીતે ફરીથી એમને ગોઠવવા માટે વારંવાર વિચાર કરીને લોકો કામ શરૂ કર્યું.

વૃક્ષાશ્ચૈવગતાઃ શાખા ન તાશ્ચૈવ પરાગતાઃ। અત ઊર્દ્ધ્વંગતા શ્ચાન્યા એવં તિર્ય્યગ્ગતાઃ પુરા

વૃક્ષોની શાખાઓ ફેલાઈ હતી, પણ એ શાખાઓ બીજે ક્યાંય ગઈ નહતી; ત્યાંથી કેટલીક ઉપર ગઈ અને બીજી શાખાઓ પહેલાંની જેમ આડેઆડે ફેલાઈ.

બુદ્ધ્વાઽન્વિષ્યસ્તથા ન્યાયો વૃક્ષશાખા યથા ગતાઃ। તથા કૃતાસ્તુ તૈઃ શાખાસ્તસ્માચ્છાલાસ્તુ તાઃ સ્મૃતાઃ

વૃક્ષોની શાખાઓ કેવી રીતે ફેલાય છે એ સમજીને અને તપાસીને, એમણે એ જ રીતે શાખાઓ બનાવી, તેથી એ શાખાઓ 'શાળા' તરીકે ઓળખાય છે.

એવં પ્રસિદ્ધાઃ શાખાભ્યઃ શાલાશ્ચૈવ ગૃહાણિ ચ। તસ્માત્તા વૈસ્મૃતાઃ શાલાઃ શાલાત્વં ચૈવ તાસુ તત્

એ રીતે શાખાઓમાંથી શાળા અને ઘરો જાણીતા થયા; તેથી એ શાળા તરીકે ઓળખાય છે અને એમાં શાળાનું સ્વરૂપ સ્થાપિત થયું છે.

પ્રસીદતિ મનસ્તાસુ મનઃ પ્રસાદયન્તિ તાઃ। તસ્માદ્ગૃહાણિ શાલાશ્ચ પ્રાસાદાશ્ચૈવ સંજ્ઞિતાઃ

એમાં મન આનંદ પામે છે અને એ મનને પ્રસન્ન કરે છે; તેથી ઘરો, શાળા અને પ્રાસાદો એ નામથી ઓળખાય છે.

કૃત્વા દ્વન્દ્વોપઘાતાંસ્તાન્ વાર્ત્તોપાયમચિન્તયન્। નષ્ટેષુ મધુના સાર્દ્ધં કલ્પવૃક્ષેષુ વૈ તદા। વિષાદવ્યાકુલાસ્તાવૈ પ્રજાસ્તૃષ્ણાક્ષુધાત્મિકાઃ

એ લોકો વચ્ચે ઝઘડા કરાવી અને જીવન જીવવાની રીત શોધી, જ્યારે કલ્પવૃક્ષો અને મધ ગુમ થઈ ગયા, ત્યારે લોકો દુઃખ, તરસ અને ભૂખથી વ્યથિત થઈ ગયા.

તતઃ પ્રાદુર્બભૌ તાસાં સિદ્ધિસ્ત્રેતાયુગે પુનઃ। વાર્તાર્થસાધિકાપ્યન્યા વૃત્તિસ્તાસાં હિ કામતઃ

પછી ત્રેતાયુગમાં એમને ફરીથી સફળતા મળી; એમની ઈચ્છા પૂરી કરતી બીજી જીવન જવાની રીત ઉભી થઈ.

તાસાં વૃષ્ટ્યુદકાનીહ યાનિ નિમ્નૈર્ગતાનિ તુ। વૃષ્ટ્યા તદભાવત્સ્રોતઃ ખાતાનિ નિમ્નગાઃ સ્મૃતાઃ

વૃષ્ટિથી જે પાણી નીચા ભાગમાં વહેતા હતા, એ વરસાદથી પ્રવાહ બની ગયા, અને ખોદેલા નાળાઓ 'નદી' તરીકે ઓળખાયા.

એવં નદ્યઃ પ્રવૃત્તાસ્તુ દ્વિતીયે વૃષ્ટિસર્જ્જને। યે પરસ્તાદપાં સ્તોકા આપન્નાઃ પૄથિવીતલે

એ રીતે બીજું વરસાદ પડતાં નદીઓ વહેવા લાગી; જે થોડું પાણી પહેલાં પૃથ્વી પર પહોંચ્યું હતું.

અપામ્ભૂમેશ્ચ સંયોગાદોષધ્યસ્તાસુ ચાભવન્। પુષ્પમૂલફલિન્યસ્તુ ઓષધ્યસ્તાઃ પ્રજજ્ઞિરે

પાણી અને પૃથ્વીનું મિલન થતાં ત્યાં ઔષધિઓ ઉગ્યાં; અને એમાં ફૂલ, મૂળ અને ફળ ધરાવતી ઔષધિઓ જન્મી.

અફાલકૃષ્ટાશ્ચાનુપ્તા ગ્રામ્યાઽરણ્યાશ્ચતુર્દશ। ઋતુપુષ્પફલાશ્ચૈવ વૃક્ષા ગુલ્માશ્ચ જજ્ઞિરે

અખેતી અને અણવાવેલા, ઘરેલુ અને જંગલી — ચૌદ પ્રકારના — વૃક્ષો અને ઝાડ, જે ઋતુ પ્રમાણે ફૂલ અને ફળ આપે છે, જન્મ્યા.

પ્રાદુર્ભાવશ્ચ ત્રેતાયાં વાર્ત્તાયામૌષધસ્ય તુ। તૈનૌષધેન વર્ત્તન્તે પ્રજાસ્ત્રેતાયુગે તદા

ત્રેતાયુગમાં જીવન માટે ઔષધિઓનું પ્રગટવું થયું; એ ઔષધિઓથી લોકો ત્રેતાયુગમાં જીવતા હતા.

તતઃ પુનરભૂત્તાસાં રાગો લોભશ્ચ સર્વશઃ। અવશ્યમ્ભાવિનાર્થેન ત્રેતાયુગવશેન તુ

પછી ફરીથી એમમાં રાગ અને લોભ સંપૂર્ણ રીતે ઉત્પન્ન થયા, કારણ કે ત્રેતાયુગમાં એ અનિવાર્ય હતું.

તતસ્તાઃ પર્યગૃહ્ણન્ત નદીક્ષેત્રાણિ પર્વતાન્। વૃક્ષાન્ ગુલર્મૌષધીશ્ચૈવ પ્રસહ્ય તુ યથાબલમ્

પછી એમણે નદીઓ, ખેતરો, પર્વતો, વૃક્ષો, ઝાડ અને ઔષધિઓ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે જબરદસ્તી કબજે કર્યા.

સિદ્ધાત્માનસ્તુ યે પૂર્વં વ્યાખ્યાતાઃ પ્રાકૃતે મયા। બ્રહ્મણા માનવાસ્તે વૈ ઉત્પન્ના યોજનાદિહ

જે સિદ્ધ આત્માઓ પહેલાં મેં પ્રાકૃત તરીકે વર્ણન કર્યા હતા, એ બ્રહ્માના આયોજનથી અહીં જન્મ્યા.

શાન્તાશ્ચ સુષ્મિણશ્ચૈવ કર્મિણો દુઃખિનસ્તદા। તતઃ પ્રવર્ત્તમાનાસ્તે ત્રેતાયાં જર્જ્ઞિરે પુનઃ

શાંત, સુમેળ અને કર્મશીલ, છતાં દુઃખથી પીડિત, એ ત્રેતાયુગમાં ફરીથી પ્રગટ થયા.

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રા દ્રોહિજનાસ્તથા। ભાવિતાઃ પૂર્વજાતીષુ કર્મભિશ્ચ શુભાશુભૈઃ

બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય, શૂદ્ર અને દુશ્મન સ્વભાવ ધરાવનાર લોકો, એમના પૂર્વ જન્મ અને સારા-ખરાબ કર્મો પ્રમાણે રચાયા.

ઇતસ્તેભ્યો બલા યે તુ સત્યશીલા હ્યહિંસકાઃ। વીતલોભા જિતાત્માનો નિવસન્તિ સ્મ તેષુ વૈ

એમાં જે વધુ શક્તિશાળી, સત્યવંત, અહિંસક, લોભથી મુક્ત અને આત્મસંયમી હતા, એ લોકોમાં રહેતા હતા.

પ્રતિગૃહ્ણન્તિ કુર્વન્તિ તેભ્યશ્ચાન્યેઽલ્પતેજસઃ। એવં વિપ્રતિપન્નેષુ પ્રપન્નેષુ પરસ્પરમ્

એ લોકો એકબીજાને આપેછે અને સ્વીકારેછે, અને બીજા ઓછા શક્તિ ધરાવનાર લોકો પણ, જ્યારે તેઓમાં મતભેદ અને અશાંતિ હોય, તો એમ જ કરે છે.

તેન દોષેણ તેષાં તા ઓષધ્યો મિષતાં તદા। પ્રણષ્ટા હ્રિયમાણા વૈ મુષ્ટિબ્યાં સિકતા યથા

એ દોષના કારણે, તેમની દ્રષ્ટિ સામે જ, તેમની વનસ્પતિઓ અદૃશ્ય થઈ ગઈ, જેમ કે મટ્ટી હાથમાં લઈ જાય, તેમ તે દૂર થઈ ગઈ.

અગ્રસદ્ભૂર્યુગબલાદ્ગ્રામ્યારણ્યાશ્ચતુર્દશ। ફલં ગૃહ્ણન્તિ પુષ્પૈશ્ચ પુષ્વં પત્રૈશ્ચ યાઃ પુનઃ

પછી, અનેક યુગોની શક્તિથી, ચૌદ પ્રકારની ખેતી અને જંગલની વનસ્પતિઓ, જે ફળ, ફૂલ અને પાંદડા ધરાવે છે, તે લઈ લેવામાં આવી.

તતસ્તાસુ પ્રણષ્ટાસુ વિભ્રાન્તાસ્તાઃ પ્રજાસ્તદા। સ્વયમ્ભુવં પ્રભું જગ્મુઃ ક્ષુધાવિષ્ટાઃ પ્રજાપતિમ્

જ્યારે એ વનસ્પતિઓ નાશ પામી, ત્યારે પ્રજાઓ ગભરાઈ ગઈ; ભૂખથી પીડાઈ, તેઓ સ્વયંભૂ પ્રભુ, પ્રજાપતિ પાસે ગયા.

વૃત્ત્યર્થમભિ લિપ્સન્ત આદૌ ત્રેતાયુગસ્ય તુ। બ્રહ્મા સ્વયમ્ભૂર્ભગવાન્ જ્ઞાત્વા તાસાં મનીષિતમ્

જીવિકાના ઉપાય માટે, tretા યુગની શરૂઆતમાં, સ્વયંભૂ ભગવાન બ્રહ્માએ, તેમની ઈચ્છા જાણીને,

યુક્તં પ્રત્યક્ષદૃષ્ટેન દર્શનેન વિચાર્ય ચ। ગ્રસ્તાઃ પૃથિવ્યા ઓષધ્યો જ્ઞાત્વા પ્રત્યદુહત્પુનઃ

યોગ્યતા, સીધી દૃષ્ટિ અને વિચારથી, અને જાણીને કે વનસ્પતિઓ પૃથ્વી દ્વારા ગ્રહિત થઈ ગઈ છે, તેમણે પૃથ્વીને ફરી દૂધી.

કૃત્વા વત્સં સુમેરું તુ દુદોહ પૃથિવીમિમામ્। દુગ્ધેયં ગૌસ્તદા તેન બીજાનિ પૃથિવીતલે

સુમેરુ પર્વતને વાછરું બનાવી, તેમણે આ પૃથ્વીનું દૂધ કાઢ્યું; તેથી પૃથ્વી ગાય બની, અને બીજ પૃથ્વી પર દેખાયા.

જજ્ઞિરે તાનિ બીજાનિ ગ્રામ્યારણ્યાસ્તુ તાઃ પુનઃ। ઓષધ્યઃ ફલપાકાન્તાઃ સપ્તસપ્તદશાસ્તુ તાઃ

એ બીજો ઉત્પન્ન થયા, ખેતી અને જંગલના; એ વનસ્પતિઓ, ફળ પકવતી, પહેલા સાત અને પછી સત્તર હતી.