વાયુપુરાણમ્

તસ્મિન્ ક્ષીણે કૃતાંશે તુ તચ્છિષ્ટાસુ પ્રજાસ્વિહ। કલ્પાદૌ સંપ્રવૃત્તાયાસ્ત્રેતાયાઃ પ્રમુખે તદા

જ્યારે કૃતા યુગના સંધ્યાકાળનો ભાગ ઘટી જાય છે, બાકી રહેલી પ્રજાઓમાં, ત્રેતાયુગના આરંભે, કલ્પની શરૂઆતમાં, એ યુગ શરૂ થાય છે.

પ્રણશ્યતિ તદા સિદ્ધિઃ કાલયોગેન નાન્યથા। તસ્યાં સિદ્ધૌ પ્રણષ્ટાયામન્યા સિદ્ધિરવર્ત્તત

પછી, સમયના પ્રભાવથી પૂર્ણતા અદૃશ્ય થઈ જાય છે, બીજું કોઈ કારણ નથી; જ્યારે એ પૂર્ણતા ગુમાઈ જાય છે, ત્યારે બીજી પૂર્ણતા ઉદ્ભવે છે.

અપાં સૌક્ષ્મ્યે પ્રતિગતે તદા મેઘાત્મના તુ તૌ। મેઘેભ્યસ્તનયિત્નુભ્યઃ પ્રવૃત્તં વૃષ્ટિસર્જ્જનમ્

જ્યારે પાણીની સૂક્ષ્મતા દૂર થઈ જાય છે, ત્યારે વાદળના સ્વરૂપથી, વાદળ અને વીજળીમાંથી વરસાદ શરૂ થાય છે.

સકૃદેવ તયા વૃષ્ટ્યા સંયુક્તે પૃથિવીતલે। પ્રાદુરાસંસ્તદા તાસાં વૃક્ષાસ્તુ ગૃહસંસ્થિતાઃ

એક વખત એ વરસાદથી પૃથ્વીનું સપાટી ભેગું થઈ ગયું; ત્યારબાદ, વૃક્ષો ઘર-ઘરમાં ઉભા થયા.

સર્વપ્રત્યુપભોગસ્તુ તાસાં તેભ્યઃ પ્રજાયતે। વર્ત્તયન્તિ હિ તેભ્યસ્તાસ્ત્રેતાયુગમુખે પ્રજાઃ

એમાંથી સર્વપ્રકારની ભોગવટા ઉત્પન્ન થાય છે; ત્રેતાયુગના આરંભે, પ્રજાઓ એમાંથી જીવન નિર્વાહ કરે છે.

તતઃ કાલેન મહતા તાસામેવ વિપર્યયાત્। રાગલોભાત્મકો ભાવસ્તદા હ્યાકસ્મિકોઽભવત્

પછી, લાંબા સમય પછી, એમાં ફેરફારથી, રાગ અને લોભથી ભરેલો ભાવ અચાનક જન્મે છે.

યત્તદ્ભવતિ નારીણાં જીવિતાન્તે તદાર્ત્તવમ્। તદા તદ્વૈ ન ભવતિ પુનર્યુગબલેન તુ

સ્ત્રીઓના જીવનના અંતે જે થાય છે, એટલે રજસ્રાવ, એ સમયે નહોતું, પણ પછી યુગના પ્રભાવથી એ દેખાવા લાગ્યું.

તાસાં પુનઃ પ્રવૃત્તં તુ માસે માસે તદાર્ત્તવમ્। તતસ્તેનૈવ યોગેન વર્ત્તતાં મિથુને તદા

તેમને ફરીથી દર મહિને સ્ત્રાવ થતો રહ્યો; એ જ રીતે, એ સમયે મિલન પણ થતું હતું.

. તાસાં તત્કાલભાવિત્વાન્માસિ માસ્યુપગચ્છતામ્। અકાલે હ્યાર્ત્તવોત્પત્તિર્ગર્ભોત્પત્તિરજાયત

એ સમયે એમના પર એ અસર થવાથી, જ્યારે તેઓ દર મહિને મળતા, અને અસમયે સ્ત્રાવ થતો, ત્યારે ગર્ભ પણ રહેતો.

વિપર્યયેણ તાસાં તુ તેન કાલેન ભાવિના। પ્રણશ્યન્તિ તતઃ સર્વે વૃક્ષાસ્તે ગૃહસંસ્થિતાઃ

પણ વિપરીત રીતે, નિર્ધારિત સમયે, ઘરમાં ઊગેલા બધા વૃક્ષો નાશ પામ્યા.

તતસ્તેષુ પ્રણષ્ટેષુ વિભ્રાન્તા વ્યાકુલેન્દ્રિયાઃ। અભિ ધ્યાયન્તિ તાં સિદ્ધિં સત્યાભિધ્યાયિનસ્તદા

પછી, જ્યારે એ વૃક્ષો નાશ પામ્યા, ત્યારે લોકો ગભરાઈ ગયા અને ઇન્દ્રિયોથી વ્યાકુળ થઈ, સાચા ઇચ્છાવાળાઓએ એ સિદ્ધિ માટે મનથી ઇચ્છા રાખી.

પ્રાદુર્બભૂવુસ્તાસાં ચ વૃક્ષાસ્તે ગૃહસંસ્થિતાઃ। વસ્ત્રાણિ ચ પ્રસૂયન્તે ફલાન્યાભરણાનિ ચ

પછી એમને માટે એ ઘરવાળા વૃક્ષો ફરીથી દેખાયા; અને એમાંથી વસ્ત્રો, ફળો અને આભૂષણો ઉત્પન્ન થયા.

તેષ્વેવ જાયતે તાસાં ગંધવર્ણરસાન્વિતમ્। અમાક્ષિકં મહાવીર્યં પુટકે પુટકે મધુ

એ જ વૃક્ષોમાંથી એમને માટે સુગંધ, રંગ અને સ્વાદથી ભરપૂર, ખૂબ જ શક્તિશાળી મધ દરેક ગાંઠમાં બન્યું.

તેન તા વર્તયન્તિ સ્મ મુખે ત્રેતાયુગસ્ય ચ। હૃષ્ટતુષ્ટાસ્તયા સિદ્ધ્યા પ્રજા વૈ વિગતજ્વરાઃ

એથી તેઓ ત્રેતાયુગના આરંભે એ સિદ્ધિથી આનંદિત અને સંતોષી રહી, અને બધા લોકો દુઃખમુક્ત થઈને જીવતા હતા.

પુનઃ કાલાંતરેણૈવ પુનર્લ્લોભાવૃતાસ્તુ તાઃ। વૃક્ષાંસ્તાન્ પર્યગૃહ્ણન્ત મધુ વા માક્ષિકં બલાત્

પછી થોડા સમય પછી, લોભથી ઘેરાઈને, તેમણે એ વૃક્ષો અને મધને જોરથી પકડી લીધા.

તાસાં તેનાપચારેણ પુનર્લ્લોકકૃતેન વૈ। પ્રણષ્ટા મધુના સાર્દ્ધં કલ્પવૃક્ષાઃ વ્કચિત્ વ્કચિત્

એમના એ અપરાધથી, ફરીથી લોકોના કારણે, કાંઈક કાંઈક જગ્યાએ કલ્પવૃક્ષો અને મધ બંને નાશ પામ્યા.

તસ્યામેવાલ્પશિષ્ટાયાં સંધ્યાકાલવશાત્તદા। પ્રાવર્તંત તદા તાસાં દ્વંદ્વાન્યભ્યુત્થિતાનિ તુ

જ્યારે એમાંથી થોડું જ બચ્યું હતું, ત્યારે સંધ્યાના પ્રભાવથી એમના વચ્ચે દ્વંદ્વો ઊભા થયા.

શીતવાતાતપૈસ્તીવ્રૈસ્તતસ્તા દુઃખિતા ભૃશમ્

પછી, ભારે ઠંડી, પવન અને તાપથી તેઓ ખૂબ જ દુઃખી થયા.

કૃત્વા દ્વંદ્વ પ્રતીકારં નિકેતાનિ હિ ભોજિરે। પૂર્વં નિકમિપારાસ્તે અનિકેતાશ્રયા ભૃશમ્

દ્વંદ્વોનો ઉપાય કરવા માટે, તેમણે ઘર બનાવ્યાં; પહેલાં તેઓ મોટાભાગે ઘર વિના રહેતા.

યથાયોગ્યં યથાપ્રીતિ નિકેતેષ્વવસન્ પુનઃ। મરુધન્વસુ નિમ્નેષુ પર્વતેષુ નદીષુ ચ। સંશ્રયન્તિ ચ દુર્ગાણિ ધન્વાનં શાશ્વતોદકમ્

પછી, યોગ્યતા અને પસંદગી પ્રમાણે, તેઓ ઘરોમાં રહેવા લાગ્યા—મેદાનોમાં, રણમાં, નીચાણવાળા પ્રદેશોમાં, પર્વતો પર અને નદીઓ પાસે; અને કિલ્લાઓમાં તથા સતત પાણીવાળા રણોમાં પણ આશરો લીધો.

યથાયોગં યથાકામં સમેષુ વિષમેષુ ચ। આરબ્ધાસ્તે નિકેતા વૈ કર્ત્તં શીતોષ્ણ વારણમ્

પછી, યોગ્યતા અને ઇચ્છા પ્રમાણે, સમાન અને ઉંચા-નીચા સ્થળોએ, તેમણે ઠંડી અને ગરમીથી બચવા માટે ઘર બનાવવાનું શરૂ કર્યું.

તતઃ સંસ્થાપયામાસ ખેટાનિ ચ પુરાણિ ચ। ગ્રામાંશ્ચૈવ યથાભાગં તથૈવાન્તઃ પુરાણિ ચ

પછી તેમણે ગામડાં અને શહેરો, તેમજ જરૂર મુજબ ગામો અને અંદરના મોહલ્લા સ્થાપ્યા.

તાસામાયામવિષ્કમ્ભાન્ સંનિવેશાન્તરાણિ ચ। ચક્રુસ્તદા યથાપ્રજ્ઞં પ્રદેશઃ સંજ્ઞિતસ્તુ તૈઃ

પછી તેમણે પોતાની સમજ પ્રમાણે વસવાટની લંબાઈ, પહોળાઈ અને અંતર નક્કી કર્યા; અને એ પ્રદેશને નામ આપ્યો.

અંગુષ્ઠસ્ય પ્રદેશિન્યા વ્યાસઃ પ્રાદેશ ઉચ્યતે। તાલઃ સ્મૃતો મધ્યમયા ગોકર્ણશ્ચાપ્યનામયા

અંગુઠા અને સૂચી આંગળીથી માપેલી પહોળાઈને પ્રદેશન કહે છે; મધ્યમા આંગળીથી તાળ, અને અનામિકા આંગળીથી ગોકર્ણ માપાય છે.

કનિષ્ઠયા વિતસ્તિસ્તુ દ્વાદશાઙુલ ઉચ્યતે। રત્નિરઙ્ગુલપર્વ્વાણિ સંખ્યયા ત્વેકવિંશતિઃ

કાનીષ્ઠા આંગળીથી વિતસ્તિ માપાય છે, જે બાર આંગળ જેટલી હોય છે; અને રત્નિ એકવીસ આંગળ જેટલી ગણાય છે.

ચતુર્વિંશતિભિશ્ચૈવ હસ્તઃ સ્યાદઙ્ગુલાનિ તુ। કિષ્કુઃ સ્મૃતો દ્વિરત્નિસ્તુ દ્વિચત્વારિંશદઙ્ગુલમ્

હાથની માપણી ચોવીસ આંગળ જેટલી કહેવાય છે. કિષ્કુને બે રત્ની ગણાય છે, એટલે કે તે ચવ્વાલીસ આંગળ જેટલું થાય છે.

ચતુર્હસ્તં ધનુર્દણ્ડો નાલિકાયુગમેવ ચ। ધનુઃ સહસ્રે દ્વે તત્ર ગવ્યૂતિસ્તૈર્વિભાવ્યતે

ધનુષ અને બાણની લાકડી ચાર હાથ જેટલી લાંબી હોય છે. આવા બે હજાર ધનુષ મળીને ગવ્યૂતિની માપણી થાય છે.

અષ્ટૌ ધનુઃસહસ્રાણિ યોજનં તૌર્નિરુચ્યતે। એતેન યોજનેનૈવ સન્નિવેશસ્તતઃ કૃતઃ

આઠ હજાર ધનુષને એક યોજન ગણાય છે. આ યોજનથી પછી વ્યવસ્થા નક્કી થાય છે.

ચતુર્ણામેવ દુર્ગાણાં સ્વસમુત્થાનિ ત્રીણિ તુ। ચતુર્થં કૃત્રિમં દુર્ગં તસ્ય વક્ષ્યામ્યહં વિધિમ્

ચાર પ્રકારના કિલ્લાઓમાંથી ત્રણ તો કુદરતી રીતે બનેલા હોય છે. ચોથું કિલ્લું બનાવટનું હોય છે, તેનું નિયમ હું સમજાવું છું.