વાયુપુરાણમ્

સર્વકામસુખઃ કાલો નાત્યર્થં હ્યુષ્ણશીતતા। મનોભિલષિતાઃ કામાસ્તાસાં સર્વત્ર સર્વદા

સમયમાં સર્વ ઇચ્છિત સુખો હતા, વધારે ગરમી કે ઠંડક નહોતી; મનમાં જે ઇચ્છા થાય, એ સર્વત્ર અને હંમેશા પૂરી થતી.

ઉત્તિષ્ઠન્તિ પૃથિવ્યાં વૈ તાભિર્ધ્યાતા રસોત્થિતાઃ। બલવર્ણકરી તાસાં સિદ્ધિઃ સા રોગનાશિની

પૃથ્વીમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી વસ્તુઓ, તેઓ ધ્યાન કરે ત્યારે, ઊભી થાય છે; એ સિદ્ધિ તેમને બળ અને રંગ આપે છે, અને રોગ દૂર કરે છે.

અસંસ્કાર્યૈઃ શરીરૈશ્ચ પ્રજાસ્તાઃ સ્થિરયૌવનાઃ। તાસાં વિશુદ્ધાત્ સઙ્કલ્પાજ્જાયન્તે મિથુનાઃ પ્રજાઃ

શરીર શુદ્ધ કરવાની જરૂર નહોતી, અને એ prajaઓનું યુવાનપણ સ્થિર રહે છે; તેમની શુદ્ધ ઇચ્છાથી, જોડે જોડે સંતાન જન્મે છે.

સમં જન્મ ચ રૂપઞ્ચ મ્રિયન્તે ચૈવ તાઃ સમમ્। તદા સત્યમલોભશ્ચ ક્ષમા તુષ્ટિઃ સુખં દમઃ

જન્મ અને રૂપ સમાન હોય છે, અને મૃત્યુ પણ સૌનું એકસમાન થાય છે; ત્યારે સત્ય, લોભનો અભાવ, ક્ષમાશીલતા, સંતોષ, સુખ અને દમ રહે છે.

નિર્વિશેષાઃ કૃતાઃ સર્વા રૂપાયુઃશીલચેષ્ટિતૈઃ। અબુદ્ધિપૂર્વકં વૃત્તં પ્રજાનાં જાયતે સ્વયમ્

સૌનું રૂપ, આયુષ્ય, સ્વભાવ અને વર્તન સમાન છે; prajaઓમાં વર્તન સ્વયં, વિચાર વિના, ઉત્પન્ન થાય છે.

અપ્રવૃત્તિઃ કૃતયુગે કર્મણોઃ શુભપાપયોઃ। વર્ણાશ્રમવ્યવસ્થાશ્ચ ન તદાસન્ન સઙ્કરઃ

કૃત યુગમાં શુભ કે અશુભ કર્મમાં પ્રવૃત્તિ નથી; varn અને આશ્રમની વ્યવસ્થા છે, પણ સંકર નથી.

અનિચ્છાદ્વેષયુક્તાસ્તે વર્ત્તયન્તિ પરસ્પરમ્। તુલ્યરૂપાયુષઃ સર્વા અધમોત્તમવર્જ્જિતાઃ

તેઓ પરસ્પર neither ઇચ્છા nor દ્વેષ સાથે વર્તે છે; સૌનું રૂપ અને આયુષ્ય સમાન છે, અને કોઈ ઊંચ-નીચ નથી.

સુખપ્રાયા હ્યશોકાશ્ચ ઉત્પદ્યન્તે કૃતે યુગે। નિત્યપ્રહૃષ્ટમનસો મહાસત્ત્વા મહાબલાઃ

મોટાભાગે સુખી અને દુઃખથી મુક્ત, તેઓ કૃત યુગમાં જન્મે છે; મન હંમેશા પ્રસન્ન, અને મહાન શુદ્ધતા અને બળ ધરાવે છે.

લાભાલાભૌ નાસ્વાસ્તાં મિત્રામિત્રે પ્રિયાપ્રિયે। મનસા વિષયસ્તાસાન્નિરીહાણાં પ્રવર્ત્તતે। ન લિપ્સન્તિ હિ તાઽન્યોન્યન્નાનુગૃહ્ણન્તિ ચૈવ હિ

લાભ-અલાભ, મિત્ર-શત્રુ, પ્રિય-અપ્રિય નથી; ઇચ્છા વિનાના માટે, વિષય માત્ર મનમાં આવે છે; તેઓ એકબીજાની ઈચ્છા નથી રાખતા કે સહાયતા નથી કરતા.

ધ્યાનં પરં કૃતયુગે ત્રેતાયાં જ્ઞાનમુચ્યતે। પ્રવૃત્તં દ્વાપરે યજ્ઞં દાનં કલિયુગે વરમ્

કૃતા યુગમાં ધ્યાન શ્રેષ્ઠ છે, ત્રેતામાં જ્ઞાન મહત્વનું છે, દ્વાપર યુગમાં યજ્ઞ કરવામાં આવે છે અને કળિયુગમાં દાન સૌથી ઉત્તમ માનવામાં આવે છે.

સત્ત્વં કૃતં રજસ્ત્રેતા દ્વાપરન્તુ રજસ્તમૌ। કલૌ તમસ્તુ વિજ્ઞેયં યુગવૃત્તવશેન તુ

કૃતા યુગમાં સત્વ ગુણ પ્રભુત્વ ધરાવે છે, ત્રેતામાં રજસ, દ્વાપર યુગમાં રજસ અને તમસ બંને, અને કળિયુગમાં માત્ર તમસ ગુણ જ છે; યુગોની સ્વભાવ પ્રમાણે આ જાણવું.

કાલઃ કૃતે યુગે ત્વેષ તસ્ય સંખ્યાન્નિબોધત। ચત્વારિ તુ સહસ્રાણિ વર્ષાણાં ત્ત કૃતં યુગમ્

હવે કૃતા યુગમાં સમય આ રીતે છે: તેની ગણતરી સાંભળો—કૃતા યુગ ચાર હજાર વર્ષનો હોય છે.

સન્ધ્યાંશૌ તસ્ય દિવ્યાનિ શતાન્યષ્ટૌ ચ સંખ્યયા। તદા તાસાં બભૂવાયુર્ન્ન ચ ક્લેશવિપત્તયઃ

કૃતા યુગના સંધ્યાકાળના ભાગો આઠ સો દિવ્ય વર્ષ છે; એ સમયે વાયુ હાજર હતો અને કોઈ દુઃખ કે આપત્તિ નહોતી.

તતઃ કૃતયુગે તસ્મિન્ સન્ધ્યાંશે હિ ગતે તુ વૈઃ। પાદાવશિષ્ટો ભવતિ યુગધર્મસ્તુ સર્વશઃ

કૃતા યુગના સંધ્યાકાળનો ભાગ પસાર થયા પછી, યુગના ધર્મનો માત્ર એક ચોથો ભાગ બાકી રહે છે, અને તેની બધી વિશેષતાઓ.

સન્ધ્યાયામપ્યતીતાયામન્તકાલે યુગસ્ય તુ। પાદતશ્વાવતિષ્ઠેત્તુ સન્ધ્યાધર્મો યુગસ્ય તુ। એવં કૃતે તુ નિઃશેષે સિદ્ધિ સ્ત્વન્તર્દધે તદા

સંધ્યાકાળ પૂરી થઈ જાય અને યુગના અંતે, સંધ્યાના ધર્મનો માત્ર ચોથો ભાગ બાકી રહે છે; એ રીતે કૃતા યુગમાં પૂર્ણતા એ સમયે સંપૂર્ણ રીતે અદૃશ્ય થઈ જાય છે.

તસ્યાઞ્ચ સિદ્ધૌ ભ્રષ્ટાયાં માનસ્યામભવત્તતઃ। સિદ્ધિરન્યા યુગે તસ્મિસ્ત્રેતાયામન્તરે કૃતાઃ

જ્યારે એ પૂર્ણતા ગુમાઈ જાય છે, ત્યારે ત્રેતામાં બીજી એક પૂર્ણતા ઉદ્ભવે છે, માનસિક પૂર્ણતાની જગ્યાએ.

સર્ગાદૌ યા મયાષ્ટૌ તુ માનસ્યો વૈ પ્રકીર્ત્તિતાઃ। અષ્ટૌ તાઃ ક્રમયોગેન સિદ્ધયો યાન્તિ સંક્ષયમ્

સૃષ્ટિની શરૂઆતમાં મેં જે આઠ માનસિક પૂર્ણતાઓ જણાવેલી, એ આઠ પૂર્ણતાઓ ક્રમશઃ ઘટતી જાય છે.

કલ્પાદૌ માનસી હ્યેષા સિદ્ધિર્ભવતિ સા કૃતે। મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ ચતુર્યુગવિભાગશઃ। વર્ણાશ્રમાચારકૃતઃ કર્મસિદ્ધોદ્ભવઃ સ્મૃતઃ

કલ્પના આરંભે કૃતા યુગમાં એ માનસિક પૂર્ણતા રહે છે; દરેક મન્વંતરમાં, ચાર યુગોની વહેંચણી પ્રમાણે, વર્ણ અને આશ્રમના આચારથી કરેલા કર્મથી પૂર્ણતા પ્રાપ્ત થાય છે.

સન્ધ્યાકૃતસ્ય પાદેન સન્ધ્યાપાદેન ચાંશતઃ। કૃતસન્ધ્યાંશકા હ્યેતે ત્રીંસ્ત્રીન્ પાદાન્ પરસ્પરાન્। હ્રસન્તિ યુગધર્મૈસ્તે તપઃ શ્રુતબલાયુષૈઃ

કૃતા યુગના સંધ્યાકાળના ભાગથી અને એના ભાગના અંશથી, એ ત્રણ ચોથા ભાગો ઘટી જાય છે, અને યુગના ધર્મો—તપ, શાસ્ત્રબળ અને આયુષ્ય—પણ ઘટે છે.

તતઃ કૃતાંશે ક્ષીણે તુ બભૂવ તદનન્તરમ્। ત્રેતાયાં યુગમન્યન્તુ કૃતાશમૃષિસત્તમાઃ

પછી, જ્યારે કૃતા યુગના સંધ્યાકાળનો ભાગ ઓછો થઈ જાય છે, તરત જ ત્રેતાયુગ શરૂ થાય છે, હે શ્રેષ્ઠ ઋષિ.

તસ્મિન્ ક્ષીણે કૃતાંશે તુ તચ્છિષ્ટાસુ પ્રજાસ્વિહ। કલ્પાદૌ સંપ્રવૃત્તાયાસ્ત્રેતાયાઃ પ્રમુખે તદા

જ્યારે કૃતા યુગના સંધ્યાકાળનો ભાગ ઘટી જાય છે, બાકી રહેલી પ્રજાઓમાં, ત્રેતાયુગના આરંભે, કલ્પની શરૂઆતમાં, એ યુગ શરૂ થાય છે.

પ્રણશ્યતિ તદા સિદ્ધિઃ કાલયોગેન નાન્યથા। તસ્યાં સિદ્ધૌ પ્રણષ્ટાયામન્યા સિદ્ધિરવર્ત્તત

પછી, સમયના પ્રભાવથી પૂર્ણતા અદૃશ્ય થઈ જાય છે, બીજું કોઈ કારણ નથી; જ્યારે એ પૂર્ણતા ગુમાઈ જાય છે, ત્યારે બીજી પૂર્ણતા ઉદ્ભવે છે.

અપાં સૌક્ષ્મ્યે પ્રતિગતે તદા મેઘાત્મના તુ તૌ। મેઘેભ્યસ્તનયિત્નુભ્યઃ પ્રવૃત્તં વૃષ્ટિસર્જ્જનમ્

જ્યારે પાણીની સૂક્ષ્મતા દૂર થઈ જાય છે, ત્યારે વાદળના સ્વરૂપથી, વાદળ અને વીજળીમાંથી વરસાદ શરૂ થાય છે.

સકૃદેવ તયા વૃષ્ટ્યા સંયુક્તે પૃથિવીતલે। પ્રાદુરાસંસ્તદા તાસાં વૃક્ષાસ્તુ ગૃહસંસ્થિતાઃ

એક વખત એ વરસાદથી પૃથ્વીનું સપાટી ભેગું થઈ ગયું; ત્યારબાદ, વૃક્ષો ઘર-ઘરમાં ઉભા થયા.

સર્વપ્રત્યુપભોગસ્તુ તાસાં તેભ્યઃ પ્રજાયતે। વર્ત્તયન્તિ હિ તેભ્યસ્તાસ્ત્રેતાયુગમુખે પ્રજાઃ

એમાંથી સર્વપ્રકારની ભોગવટા ઉત્પન્ન થાય છે; ત્રેતાયુગના આરંભે, પ્રજાઓ એમાંથી જીવન નિર્વાહ કરે છે.

તતઃ કાલેન મહતા તાસામેવ વિપર્યયાત્। રાગલોભાત્મકો ભાવસ્તદા હ્યાકસ્મિકોઽભવત્

પછી, લાંબા સમય પછી, એમાં ફેરફારથી, રાગ અને લોભથી ભરેલો ભાવ અચાનક જન્મે છે.

યત્તદ્ભવતિ નારીણાં જીવિતાન્તે તદાર્ત્તવમ્। તદા તદ્વૈ ન ભવતિ પુનર્યુગબલેન તુ

સ્ત્રીઓના જીવનના અંતે જે થાય છે, એટલે રજસ્રાવ, એ સમયે નહોતું, પણ પછી યુગના પ્રભાવથી એ દેખાવા લાગ્યું.

તાસાં પુનઃ પ્રવૃત્તં તુ માસે માસે તદાર્ત્તવમ્। તતસ્તેનૈવ યોગેન વર્ત્તતાં મિથુને તદા

તેમને ફરીથી દર મહિને સ્ત્રાવ થતો રહ્યો; એ જ રીતે, એ સમયે મિલન પણ થતું હતું.

. તાસાં તત્કાલભાવિત્વાન્માસિ માસ્યુપગચ્છતામ્। અકાલે હ્યાર્ત્તવોત્પત્તિર્ગર્ભોત્પત્તિરજાયત

એ સમયે એમના પર એ અસર થવાથી, જ્યારે તેઓ દર મહિને મળતા, અને અસમયે સ્ત્રાવ થતો, ત્યારે ગર્ભ પણ રહેતો.