વાયુપુરાણમ્

ઇત્યેવં મનસા પૂર્વં પ્રાક્સૃષ્ટિર્યા પ્રજાપતેઃ। તસ્યાન્વવાયે સમ્ભૂતા યૈરિદં પૂરિતં જગત્

આ રીતે, શરૂઆતમાં પ્રજાપતિની સર્જના મનથી થઈ; તેના વંશમાંથી એ લોકો જન્મ્યા, જેમણે આ જગત ભર્યું છે.

સરિત્સરઃ સમુદ્રાંશ્ચ સેવન્તે પર્વતાનપિ। તદા નાત્યમ્બુશીતોષ્ણા યુગે તસ્મિન્ ચરન્તિ વૈ

નદીઓ, તળાવો, સમુદ્રો અને પહાડો સૌની સેવા થાય છે; ત્યારે વધારે ઠંડક કે ગરમી નથી, અને એ યુગમાં જીવો સ્વતંત્ર રીતે ફરતા રહે છે.

પૃથ્વીરસોદ્ભવં નામ આહારં હ્યાહરન્તિ વૈ। તાઃ પ્રજાઃ કામચારિણ્યો માનસીં સિદ્ધિમાસ્થિતાઃ

એ prajaઓ પૃથ્વીમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું ખોરાક લે છે; તેઓ પોતાની ઇચ્છા પ્રમાણે વર્તે છે, અને માનસિક સિદ્ધિમાં સ્થિર રહે છે.

ધર્માધર્મૌ ન તાસ્વાસ્તાં નિર્વિશેષાઃ પ્રજાસ્તુ તાઃ। તુલ્યમાયુઃ સુખં રૂપં તાસાં તસ્મિન્ કૃતે યુગે

તેમના વચ્ચે ધર્મ કે અધર્મ નથી; એ prajaઓમાં કોઈ ભેદ નથી, અને કૃત યુગમાં સૌનું આયુષ્ય, સુખ અને રૂપ સમાન છે.

ધર્માધર્મૌ ન તાસ્વાસ્તાં કલ્પાદૌ તુ કૃતે યુગે। સ્વેન સ્વેનાધિકારેણ જજ્ઞિરે તે કૃતે યુગે

કલ્પના શરૂઆતમાં, કૃત યુગમાં, ધર્મ અને અધર્મ નથી; દરેક પોતપોતાના અધિકાર પ્રમાણે કૃત યુગમાં જન્મે છે.

ચત્વારિ તુ સહસ્રાણિ વર્ષાણાં દિવ્યસંખ્યયા। આદ્યં કૃતયુગં પ્રાહુઃ સન્ધ્યાનાન્તુ ચતુઃ શતમ્

પ્રથમ કૃત યુગને દેવોની ગણતરી પ્રમાણે ચાર હજાર વર્ષ કહેવામાં આવે છે, અને તેની સંધ્યાઓ ચાર સો વર્ષની હોય છે.

તતઃ સહસ્રશસ્તાસુ પ્રજાસુ પ્રથિતાસ્વપિ। ન તાસાં પ્રતિઘાતોઽસ્તિ ન દ્વન્દ્વન્નાપિ ચ ક્રમઃ

પછી, એ હજારોમાં પ્રસિદ્ધ prajaઓમાં પણ, કોઈ વિરોધ, ઝઘડો કે ક્રમ નથી.

પર્વતોદધિસેવિન્યો હ્યનિકેતાશ્રયાસ્તુ તાઃ। વિશોકાઃ સત્ત્વબહુલા એકાન્તસુખિતપ્રજાઃ

એ prajaઓ પહાડો અને સમુદ્રોમાં રહે છે, કોઈ સ્થાયી ઘર નથી; દુઃખથી મુક્ત, શુદ્ધતા ભરપૂર, અને સંપૂર્ણ સુખી છે.

તા વૈ નિકામચારિણ્યો નિત્યં મુદિતમાનસાઃ। પશવઃ પક્ષિણશ્ચૈવ ન તદાસન્ સરીસૃપાઃ

તેઓ પોતાની ઇચ્છા પ્રમાણે વર્તે છે, અને મન હંમેશા આનંદિત રહે છે; ત્યારે પશુ, પક્ષી કે સરીસૃપો નહોતા.

નોદ્ભિજ્જા નારકાશ્ચૈવ તે હ્યધર્મપ્રસૂતયઃ। ન મૂલફલપુષ્પઞ્ચ નાર્ત્તવં હ્યૃતવો ન ચ

એ સમયે અંડામાંથી જન્મેલાં કે નરકથી ઉત્પન્ન થયેલાં, અધર્મથી પેદા થયેલાં જીવો નહોતા; મૂળ, ફળ, ફૂલ કે ઋતુઓ પણ નહોતા.

સર્વકામસુખઃ કાલો નાત્યર્થં હ્યુષ્ણશીતતા। મનોભિલષિતાઃ કામાસ્તાસાં સર્વત્ર સર્વદા

સમયમાં સર્વ ઇચ્છિત સુખો હતા, વધારે ગરમી કે ઠંડક નહોતી; મનમાં જે ઇચ્છા થાય, એ સર્વત્ર અને હંમેશા પૂરી થતી.

ઉત્તિષ્ઠન્તિ પૃથિવ્યાં વૈ તાભિર્ધ્યાતા રસોત્થિતાઃ। બલવર્ણકરી તાસાં સિદ્ધિઃ સા રોગનાશિની

પૃથ્વીમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી વસ્તુઓ, તેઓ ધ્યાન કરે ત્યારે, ઊભી થાય છે; એ સિદ્ધિ તેમને બળ અને રંગ આપે છે, અને રોગ દૂર કરે છે.

અસંસ્કાર્યૈઃ શરીરૈશ્ચ પ્રજાસ્તાઃ સ્થિરયૌવનાઃ। તાસાં વિશુદ્ધાત્ સઙ્કલ્પાજ્જાયન્તે મિથુનાઃ પ્રજાઃ

શરીર શુદ્ધ કરવાની જરૂર નહોતી, અને એ prajaઓનું યુવાનપણ સ્થિર રહે છે; તેમની શુદ્ધ ઇચ્છાથી, જોડે જોડે સંતાન જન્મે છે.

સમં જન્મ ચ રૂપઞ્ચ મ્રિયન્તે ચૈવ તાઃ સમમ્। તદા સત્યમલોભશ્ચ ક્ષમા તુષ્ટિઃ સુખં દમઃ

જન્મ અને રૂપ સમાન હોય છે, અને મૃત્યુ પણ સૌનું એકસમાન થાય છે; ત્યારે સત્ય, લોભનો અભાવ, ક્ષમાશીલતા, સંતોષ, સુખ અને દમ રહે છે.

નિર્વિશેષાઃ કૃતાઃ સર્વા રૂપાયુઃશીલચેષ્ટિતૈઃ। અબુદ્ધિપૂર્વકં વૃત્તં પ્રજાનાં જાયતે સ્વયમ્

સૌનું રૂપ, આયુષ્ય, સ્વભાવ અને વર્તન સમાન છે; prajaઓમાં વર્તન સ્વયં, વિચાર વિના, ઉત્પન્ન થાય છે.

અપ્રવૃત્તિઃ કૃતયુગે કર્મણોઃ શુભપાપયોઃ। વર્ણાશ્રમવ્યવસ્થાશ્ચ ન તદાસન્ન સઙ્કરઃ

કૃત યુગમાં શુભ કે અશુભ કર્મમાં પ્રવૃત્તિ નથી; varn અને આશ્રમની વ્યવસ્થા છે, પણ સંકર નથી.

અનિચ્છાદ્વેષયુક્તાસ્તે વર્ત્તયન્તિ પરસ્પરમ્। તુલ્યરૂપાયુષઃ સર્વા અધમોત્તમવર્જ્જિતાઃ

તેઓ પરસ્પર neither ઇચ્છા nor દ્વેષ સાથે વર્તે છે; સૌનું રૂપ અને આયુષ્ય સમાન છે, અને કોઈ ઊંચ-નીચ નથી.

સુખપ્રાયા હ્યશોકાશ્ચ ઉત્પદ્યન્તે કૃતે યુગે। નિત્યપ્રહૃષ્ટમનસો મહાસત્ત્વા મહાબલાઃ

મોટાભાગે સુખી અને દુઃખથી મુક્ત, તેઓ કૃત યુગમાં જન્મે છે; મન હંમેશા પ્રસન્ન, અને મહાન શુદ્ધતા અને બળ ધરાવે છે.

લાભાલાભૌ નાસ્વાસ્તાં મિત્રામિત્રે પ્રિયાપ્રિયે। મનસા વિષયસ્તાસાન્નિરીહાણાં પ્રવર્ત્તતે। ન લિપ્સન્તિ હિ તાઽન્યોન્યન્નાનુગૃહ્ણન્તિ ચૈવ હિ

લાભ-અલાભ, મિત્ર-શત્રુ, પ્રિય-અપ્રિય નથી; ઇચ્છા વિનાના માટે, વિષય માત્ર મનમાં આવે છે; તેઓ એકબીજાની ઈચ્છા નથી રાખતા કે સહાયતા નથી કરતા.

ધ્યાનં પરં કૃતયુગે ત્રેતાયાં જ્ઞાનમુચ્યતે। પ્રવૃત્તં દ્વાપરે યજ્ઞં દાનં કલિયુગે વરમ્

કૃતા યુગમાં ધ્યાન શ્રેષ્ઠ છે, ત્રેતામાં જ્ઞાન મહત્વનું છે, દ્વાપર યુગમાં યજ્ઞ કરવામાં આવે છે અને કળિયુગમાં દાન સૌથી ઉત્તમ માનવામાં આવે છે.

સત્ત્વં કૃતં રજસ્ત્રેતા દ્વાપરન્તુ રજસ્તમૌ। કલૌ તમસ્તુ વિજ્ઞેયં યુગવૃત્તવશેન તુ

કૃતા યુગમાં સત્વ ગુણ પ્રભુત્વ ધરાવે છે, ત્રેતામાં રજસ, દ્વાપર યુગમાં રજસ અને તમસ બંને, અને કળિયુગમાં માત્ર તમસ ગુણ જ છે; યુગોની સ્વભાવ પ્રમાણે આ જાણવું.

કાલઃ કૃતે યુગે ત્વેષ તસ્ય સંખ્યાન્નિબોધત। ચત્વારિ તુ સહસ્રાણિ વર્ષાણાં ત્ત કૃતં યુગમ્

હવે કૃતા યુગમાં સમય આ રીતે છે: તેની ગણતરી સાંભળો—કૃતા યુગ ચાર હજાર વર્ષનો હોય છે.

સન્ધ્યાંશૌ તસ્ય દિવ્યાનિ શતાન્યષ્ટૌ ચ સંખ્યયા। તદા તાસાં બભૂવાયુર્ન્ન ચ ક્લેશવિપત્તયઃ

કૃતા યુગના સંધ્યાકાળના ભાગો આઠ સો દિવ્ય વર્ષ છે; એ સમયે વાયુ હાજર હતો અને કોઈ દુઃખ કે આપત્તિ નહોતી.

તતઃ કૃતયુગે તસ્મિન્ સન્ધ્યાંશે હિ ગતે તુ વૈઃ। પાદાવશિષ્ટો ભવતિ યુગધર્મસ્તુ સર્વશઃ

કૃતા યુગના સંધ્યાકાળનો ભાગ પસાર થયા પછી, યુગના ધર્મનો માત્ર એક ચોથો ભાગ બાકી રહે છે, અને તેની બધી વિશેષતાઓ.

સન્ધ્યાયામપ્યતીતાયામન્તકાલે યુગસ્ય તુ। પાદતશ્વાવતિષ્ઠેત્તુ સન્ધ્યાધર્મો યુગસ્ય તુ। એવં કૃતે તુ નિઃશેષે સિદ્ધિ સ્ત્વન્તર્દધે તદા

સંધ્યાકાળ પૂરી થઈ જાય અને યુગના અંતે, સંધ્યાના ધર્મનો માત્ર ચોથો ભાગ બાકી રહે છે; એ રીતે કૃતા યુગમાં પૂર્ણતા એ સમયે સંપૂર્ણ રીતે અદૃશ્ય થઈ જાય છે.

તસ્યાઞ્ચ સિદ્ધૌ ભ્રષ્ટાયાં માનસ્યામભવત્તતઃ। સિદ્ધિરન્યા યુગે તસ્મિસ્ત્રેતાયામન્તરે કૃતાઃ

જ્યારે એ પૂર્ણતા ગુમાઈ જાય છે, ત્યારે ત્રેતામાં બીજી એક પૂર્ણતા ઉદ્ભવે છે, માનસિક પૂર્ણતાની જગ્યાએ.

સર્ગાદૌ યા મયાષ્ટૌ તુ માનસ્યો વૈ પ્રકીર્ત્તિતાઃ। અષ્ટૌ તાઃ ક્રમયોગેન સિદ્ધયો યાન્તિ સંક્ષયમ્

સૃષ્ટિની શરૂઆતમાં મેં જે આઠ માનસિક પૂર્ણતાઓ જણાવેલી, એ આઠ પૂર્ણતાઓ ક્રમશઃ ઘટતી જાય છે.

કલ્પાદૌ માનસી હ્યેષા સિદ્ધિર્ભવતિ સા કૃતે। મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ ચતુર્યુગવિભાગશઃ। વર્ણાશ્રમાચારકૃતઃ કર્મસિદ્ધોદ્ભવઃ સ્મૃતઃ

કલ્પના આરંભે કૃતા યુગમાં એ માનસિક પૂર્ણતા રહે છે; દરેક મન્વંતરમાં, ચાર યુગોની વહેંચણી પ્રમાણે, વર્ણ અને આશ્રમના આચારથી કરેલા કર્મથી પૂર્ણતા પ્રાપ્ત થાય છે.

સન્ધ્યાકૃતસ્ય પાદેન સન્ધ્યાપાદેન ચાંશતઃ। કૃતસન્ધ્યાંશકા હ્યેતે ત્રીંસ્ત્રીન્ પાદાન્ પરસ્પરાન્। હ્રસન્તિ યુગધર્મૈસ્તે તપઃ શ્રુતબલાયુષૈઃ

કૃતા યુગના સંધ્યાકાળના ભાગથી અને એના ભાગના અંશથી, એ ત્રણ ચોથા ભાગો ઘટી જાય છે, અને યુગના ધર્મો—તપ, શાસ્ત્રબળ અને આયુષ્ય—પણ ઘટે છે.