વાયુપુરાણમ્

સપ્ત દ્વીપાઃ સમુદ્રાશ્ચ અન્યોન્યસ્ય તુ મણ્ડલમ્। સન્નિકૃષ્ટાઃ સ્વભાવેન સમાવૃત્ય પરસ્પરમ્

સાતેય દ્વીપો અને સમુદ્રો એકબીજાને ઘેરીને, કુદરતી રીતે નજીક-નજીક અને પરસ્પર આવરીને સ્થિત છે.

ભૂરાખ્યાંશ્ચતુરો લોકાંશ્ચન્દ્રાદિત્યૌ ગ્રહૈઃ સહ। પૂર્વં તુ નિર્મ્મમે બ્રહ્મા સ્થાનાનીમાનિ સર્વશઃ

બ્રહ્માએ સૌપ્રથમ ભૂ નામની ધરતી, ચાર લોક, ચંદ્ર-સૂર્ય અને ગ્રહો સાથે, આ બધાં સ્થાન સંપૂર્ણ રીતે સર્જ્યાં.

કલ્પસ્ય ચાસ્ય બ્રહ્મા વૈ હ્યસૃજત્ સ્થાનિનઃ પુરા। આપોઽગ્રિઃ પૃથિવી વાયુરન્તરિક્ષં દિવં તથા

આ કલ્પના આરંભે બ્રહ્માએ પાણી, અગ્નિ, ધરતી, પવન, આકાશ અને સ્વર્ગ—આ સ્થિર તત્વો પહેલેથી જ સર્જ્યાં.

સ્વર્ગં દિશઃ સમુદ્રાંશ્ચ નદીઃ સર્વાંશ્ચ પર્વતાન્। ઓષધીનાં તથાત્માનમાત્માનં વૃક્ષવીરુધામ્

તેમણે સ્વર્ગ, દિશાઓ, સમુદ્રો, બધી નદીઓ અને પર્વતો, તેમજ ઔષધિઓ અને વૃક્ષ-વનસ્પતિઓનું તત્વ પણ સર્જ્યું.

લવાઃ કાષ્ઠાઃ કલાશ્ચૈવ મુહૂર્તં સન્ધિરાત્ર્યહમ્। અર્દ્ધમાસાંશ્ચ માસાંશ્ચ અયનાબ્દયુગાનિ ચ

તેમણે ક્ષણો, સમયના ભાગો, તિથિઓ, સંધ્યાઓ, રાત-દિવસ, પખવાડિયા, મહિના, અયન, વર્ષ અને યુગો સર્જ્યાં.

સ્થાનાભિમાનિનશ્ચૈવ સ્થાનાનિ ચ પૃથક્ પૃથક્। સ્થાનાત્માનઃ સ સૃષ્ટ્વા વૈ યુગાવસ્થાં વિનિર્મમે

તેમણે દરેક સ્થાનના દેવતાઓ અને સ્થળોને અલગ-અલગ સર્જ્યાં; અને સ્થાનોના તત્વો સર્જી, યુગોની વ્યવસ્થા ગોઠવી.

કૃતં ત્રેતા દ્વાપરં ચ કલિં ચૈવ તથા યુગમ્। કલ્પસ્યાદૌ કૃતયુગે પ્રથમે સોઽસૃજત્ પ્રજાઃ

કૃત, ત્રેત, દ્વાપર અને કળિ—આ ચાર યુગોમાંથી, કલ્પના આરંભે પ્રથમ કૃતયુગમાં તેમણે પ્રજાઓનું સર્જન કર્યું.

પ્રાગુક્તા યા મયા તુભ્યં પૂર્વકાલં પ્રજાસ્તુ તાઃ। તસ્મિન્ સંવર્ત્તમાને તુ કલ્પે દગ્ધાસ્તદાઽગ્નિના

જે પ્રજાઓનું વર્ણન મેં તને પહેલાં કર્યું, એ પૂર્વકાળની પ્રજાઓ—જ્યારે એ કલ્પનું પ્રલય થયું, ત્યારે અગ્નિથી ભસ્મ થઈ ગઈ.

અપ્રાપ્તા યાસ્તપોલોકં જનલોકં સમાશ્રિતાઃ। પ્રવર્તન્તિ પુનઃ સર્ગે બીજાર્થં તા ભવન્તિ હિ

જે આત્માઓ તપોલોક સુધી પહોંચ્યા નહોતા પણ જનલોકમાં રહ્યા હતા, તેઓ ફરી સર્જન સમયે બીજરૂપે પ્રગટ થાય છે.

બીજાર્થેન સ્થિતાસ્તત્ર પુનઃ સર્ગસ્ય કારણાત્। તતસ્તાઃ સૃજ્યમાનાસ્તુ સન્તાનાર્થં ભવન્તિ હિ

બીજરૂપે ત્યાં સ્થિત રહી, તેઓ ફરી સર્જનનું કારણ બને છે; પછી જ્યારે તેઓ સર્જાય છે, ત્યારે વંશની સતતતા માટે રહે છે.

ધર્મ્માર્થકામમોક્ષાણામિહ તાઃ સાધકાઃ સ્મૃતાઃ। દેવાશ્ચ પિતરશ્ચૈવ ઋષયો મનવસ્તથા

અહીં તેઓ ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષના સાધક ગણાય છે; તેઓ દેવતાઓ, પિતૃઓ, ઋષિઓ અને મનુઓ છે.

તતસ્તે તપસા યુક્તઃ સ્થાનાન્યાપૂરયન્તિ હિ। બ્રહ્મણો માનસાસ્તે વૈ સિદ્ધાત્માનો ભવન્તિ હિ

તપસ્યા વડે યુક્ત થઈ, તેઓ સ્થળોને પૂર્ણ કરે છે; બ્રહ્માના મનમાંથી ઉત્પન્ન થઈ, તેઓ સિદ્ધાત્મા બને છે.

યે સર્ગા દ્વેષયુક્તેન કર્મણા તે દિવં ગતાઃ। આવર્ત્તમાના ઇહ તે સમ્ભવન્તિ યુગે યુગે

જે લોકો દ્વેષયુક્ત કર્મથી સ્વર્ગમાં ગયા છે, તેઓ ફરીથી અહીં જન્મ લે છે અને દરેક યુગે પૃથ્વી પર આવે છે.

સ્વકર્મફલશેષેણ ખ્યાતાશ્ચૈવ તથાત્મિકાઃ। સંભવન્તિ જનાલ્લોકાત્ કર્મસંશયબન્ધનાત્

પોતાના કર્મોના બાકી રહેલા ફળથી, એવા સ્વરૂપ ધરાવનાર જીવો, લોકમાંથી જન્મે છે; તેઓ કર્મના અનિશ્ચિત બંધનથી બંધાયેલા હોય છે.

આશયઃ કારણં તત્ર બોદ્ધવ્યં કર્મણાં તુ સઃ। તૈઃ કર્મભિસ્તુ જાયન્તે જનાલ્લોકાઃ શુભાશુભૈઃ

અહિં ઈચ્છા એ કર્મોનું કારણ છે, એ સમજવું જોઈએ; એ ઈચ્છાથી જ કર્મ થાય છે. એ કર્મો દ્વારા, શુભ કે અશુભ, જીવ અને લોકનો જન્મ થાય છે.

ગૃહ્ણન્તિ તે શરીરાણિ નાનારૂપાણિ યોનિષુ। દેવાદ્યસ્થાવરાન્તે ચ ઉત્પદ્યન્તે પરસ્પરમ્

તેઓ વિવિધ યોનિમાં, અનેક પ્રકારના શરીર ધારણ કરે છે; દેવથી લઈને સ્થાવર સુધી, પરસ્પર અનુક્રમમાં જન્મે છે.

તેષાં યે યાનિ કર્માણિ પ્રાક્ સૃષ્ટેઃ પ્રતિપેદિરે। તાન્યેતે પ્રતિપદ્યન્તે સૃજ્યમાનાઃ પુનઃ પુનઃ

તે જીવોએ સર્જન પહેલાં જે કર્મો મેળવ્યા હતા, એ જ કર્મો નવી સર્જાયેલી પ્રજાઓ વારંવાર ગ્રહણ કરે છે.

હિસ્રાહિંસ્રે મૃદુક્રૂરે ધર્માધર્મે ઋતાનૃતે। તદ્ભાવિતાઃ પ્રપદ્યન્તે તસ્માત્તત્તસ્ય રોચતે

હિંસા-અહિંસા, મૃદુતા-ક્રૂરતા, ધર્મ-અધર્મ, સત્ય-અસત્યથી જે સ્વરૂપ બને છે, તે પ્રમાણે તેઓ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે; તેથી દરેકને પોતાનું સ્વરૂપ અનુકૂળ જ ગમે છે.

કલ્પેષ્વાસન્ વ્યતીતેષુ રૂપનામાનિ યાનિ ચ। તાન્યેવાનાગતે કાલે પ્રાયશઃ પ્રતિપેદિરે

પાછલા કલ્પોમાં જે રૂપ અને નામ હતા, એ જ રૂપ અને નામ આગામી સમયમાં મોટાભાગે ફરીથી પ્રાપ્ત થાય છે.

તસ્માત્તુ નામરૂપાણિ તાન્યેવ પ્રતિપેદિરે। પુનઃ પુનસ્તે કલ્પેષુ જાયન્તે નામરૂપતઃ

તેથી, એ જ નામ અને રૂપ ફરીથી ગ્રહણ થાય છે; દરેક કલ્પમાં, એ નામ અને રૂપ સાથે વારંવાર જન્મે છે.

તતઃ સર્ગે હ્યવષ્ટબ્ધે સિસૃક્ષોર્બ્રહ્મણસ્તુ વૈ। પ્રજાસ્તા ધ્યાયતસ્તસ્ય સત્યાભિધ્યાયિનસ્તદા

પછી, જ્યારે સર્જન સ્થિર થયું અને બ્રહ્માએ સર્જવાની ઈચ્છા કરી, ત્યારે તે પ્રજાઓ, સત્યમાં મન લગાવી, ધ્યાનથી જન્મી.

મિથુનાનાં સહસ્રન્તુ સોઽસૃજદ્વૈ મુખાત્તદા। જનાસ્તે હ્યુપપદ્યન્તે સત્ત્વોદ્રિક્તાઃ સુચેતસઃ

એ સમયે, બ્રહ્માએ પોતાના મુખમાંથી હજારો જોડીઓ સર્જી; એ પ્રજાઓ સત્વથી ભરપૂર અને શુદ્ધ ચિત્તવાળી હતી.

સહસ્રમન્યદ્વક્ષસ્તો મિથુનાનાં સસર્જ્જ હ। તે સર્વે રજસોદ્રિક્તાઃ શુષ્મિણશ્ચાપ્યશુષ્મિણઃ

પછી, બ્રહ્માએ પોતાના છાતીમાંથી બીજી હજારો જોડીઓ સર્જી; એ બધાં રજસથી ભરેલા, કેટલાક ઉર્જાવાન અને કેટલાક ઉર્જા વિનાના હતા.

સૃષ્ટ્વા સહસ્રમન્યત્તુ દ્વન્દ્વાનામૂરુતઃ પુનઃ। રજસ્તમોભ્યામુદ્રિક્તા ઈહાશીલાસ્તુ તે સ્મૃતાઃ

પછી, બ્રહ્માએ પોતાના હાથમાંથી ફરીથી હજારો જોડીઓ સર્જી; એ બધા રજસ અને તમસથી ભરપૂર, ઈચ્છા અને આદતથી ચાલતા છે.

પદ્ભ્યાં સહસ્રમન્યત્તુ મિથુનાનાં સસર્જ્જ હ। ઉદ્રિક્તાસ્તમસા સર્વે નિઃશ્રીકા હ્યલ્પતેજસઃ

પછી, બ્રહ્માએ પોતાના પગમાંથી હજારો જોડીઓ સર્જી; એ બધા તમસથી ભરપૂર, તેજ વિનાના અને શોભા વિનાના હતા.

તતો વૈ હર્ષમાનાસ્તે દ્વન્દ્વોત્પન્નાસ્તુ પ્રાણિનઃ। અન્યોન્યા હૃચ્છપાવિપ્ટા મૈથુનાયોપચક્રમુઃ

પછી, એ જોડીઓથી જન્મેલા પ્રાણીઓ આનંદથી ભરેલા, એકબીજાની ઈચ્છાથી ઘેરાયેલા, મિલન માટે આગળ વધ્યા.

તતઃપ્રભૃતિ કલ્પેઽસ્મિન્ મિથુનોત્પત્તિરુચ્યતે। માસે માસેર્ત્તવં યદ્યત્તદાજ્ઞાસિદ્ધિ યોષિતાત્

ત્યારે, આ કલ્પમાં જોડીઓના જન્મની શરૂઆત કહેવાય છે; દરેક મહિને, સ્ત્રીઓમાં આજ્ઞા અને સિદ્ધિ પ્રમાણે ગર્ભધારણ થાય છે.

તસ્માત્તદા ન સુષુવુઃ સેવિતૈરપિ મૈથુનૈઃ। આયુષોઽન્તે પ્રસૂયન્તે મિથુનાન્યેવ તે સકૃત્

તેથી, એ સમયે, વારંવાર મિલન છતાં પણ તેઓ ગર્ભધારણ કરતા નહિં; જીવનના અંતે જ એ જોડીઓ એકવાર સંતાન પેદા કરે છે.

કુટકાઃ કુવિકાશ્ચૈવ ઉત્પદ્યન્તે મુમૂર્ષિતાઃ। તતઃપ્રભૃતિ કલ્પેઽસ્મિન્ મિથુનાનાં હિ સમ્ભવઃ

મરણની નજીક આવેલા લોકોમાં કુટક અને કુવિક જન્મે છે; ત્યારથી જ આ કલ્પમાં જોડીઓનો જન્મ થાય છે.