વાયુપુરાણમ્

મહર્લ્લોકસ્થિતૈર્દૃષ્ટઃ કાલઃ સુપ્તસ્તદા ચ તૈઃ। સત્યાદ્યાઃ સપ્ત યેહ્યાસન્ કલ્પેઽતીતે મહર્ષયઃ

મહર્લોકમાં રહેલા મહર્ષિઓએ સુતો સમય જોયો છે; અને ગયા કલ્પમાં પણ સત્ય વગેરે સાત મહર્ષિઓ હતા.

એવં બ્રાહ્મીષુ રાત્રીષુ હ્યતી તાસુ સહસ્રશઃ। દૃષ્ટવન્તસ્તથા હ્યન્યે સુપ્તં કાલં મહર્ષયઃ

આ રીતે, અનેક બ્રહ્માની રાત્રિઓ પસાર થઈ ગઈ છે, અને બીજા મહર્ષિઓએ પણ એ જ રીતે સુતો સમય જોયો છે.

કલ્પયામાસ વૈ બ્રહ્મા તસ્માત્ કાલો નિરુચ્યતે

બ્રહ્માએ જ કલ્પની રચના કરી છે; તેથી, તેને સમય કહેવાય છે.

સ સ્રષ્ટા સર્વભૂતાનાં કલ્પાદિષુ પુનઃ પુનઃ। વ્યક્તાવ્યક્તો મહાદેવસ્તસ્ય સર્વમિદં જગત્

એ સર્વ જીવોની વારંવાર કલ્પના આરંભે સર્જન કરનાર છે; એ મહાદેવ, દેખાતા અને ન દેખાતા, અને આ આખું જગત એનું છે.

ઇત્યેષ પ્રતિસન્ધિર્વઃ કીર્ત્તિતઃ કલ્પયોર્દ્વયોઃ। સામ્પ્રતાતીતયોર્મધ્યે પ્રાગવસ્થા બભૂવ યા

આ રીતે, બે કલ્પો — ગયા અને હાલના — વચ્ચેનું સંબંધ અને એ વચ્ચે જે સ્થિતિ હતી, તે તમને સમજાવવામાં આવી છે.

કીર્ત્તિતા તુ સમાસેન કલ્પે કલ્પે યથા તથા। સામ્પ્રતં તે પ્રવક્ષ્યામિ કલ્પમેતં નિબોધત

દરેક કલ્પમાં જે રીતે થાય છે, તે સંક્ષિપ્તમાં કહ્યુ છે; હવે હું તને આ વર્તમાન કલ્પ વિશે કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.

તુલ્યં યુગસહસ્રસ્ય નૈશં કાલમુપાસ્ય સઃ। શર્વર્યન્તે પ્રકુરુતે બ્રહ્મત્વં સર્ગકારણાત્

હજારો યુગ જેટલી રાત્રિને પૂજ્યા પછી, એ અંધકારના અંતે, સર્જન માટે બ્રહ્માપદ પ્રાપ્ત કરે છે.

બ્રહ્મા તુ સલિલે તસ્મિન્ વાયુર્ભૂત્વા તદાચરત્। અન્ધકારે તદા તસ્મિન્ નષ્ટે સ્થાવરજઙ્ગમે

બ્રહ્મા એ સમયે પાણીમાં પવન બનીને ફરી રહ્યા હતા; એ અંધકારમાં સ્થાવર અને જંગમ બધું નાશ પામ્યું હતું.

જલેન સમનુવ્યાપ્તે સર્વતઃ પૃથિવીતલે। અવિભાગેન ભૂતેષુ સમન્તાત્સુસ્થિતેષુ ચ

જ્યારે પાણી સર્વત્ર ધરતી પર વ્યાપી ગયું હતું અને બધા જીવ એકરૂપે, ચારે બાજુ સ્થિર હતા,

નિશાયામિવ ખદ્યોતઃ પ્રાવૃટ્‌કાલે તતસ્તતઃ। તદાકાશે ચરન્ સોઽથ વીક્ષ્યમાણઃ સ્વયમ્ભુવઃ

વરસાદના સમયમાં રાત્રે જેમ જલમકડી ચમકે છે, તેમ આકાશમાં ફરતો સ્વયંભૂ જોવા મળ્યો.

પ્રતિષ્ઠાયા હ્યપાયન્તુ માર્ગમાણસ્તદા પ્રભુઃ। તતસ્તુ સલિલે તસ્મિન્ જ્ઞાત્વા હ્યન્તર્ગતાં મહીમ્

પાયો અને ઉતરવાનો માર્ગ શોધતા ભગવાને એ પાણીમાં ધરતી અંદર છુપાયેલી છે એ જાણ્યું.

અનુમાનાત્તુ સમ્બુદ્ધો ભૂમેરુદ્ધરણં પ્રતિ। ચકારાન્યાં તનુઞ્ચૈવ પૂર્વકલ્પાદિષુ સ્મૃતામ્

અનુમાનથી ધરતી ઉંચેરવાની રીત સમજ્યા અને અગાઉના કલ્પોમાં જે રૂપ ધારણ કર્યું હતું, તે બીજું રૂપ ધારણ કર્યું.

સ તુ રૂપં વરાહસ્ય કૃત્વાઽપઃ પ્રાવિશત્ પ્રભુઃ। અદ્ભિઃ સઞ્છાદિતામુર્વીં સમીક્ષ્યાથ પ્રજાપતિઃ

પ્રભુએ વરાહનું રૂપ ધારણ કરી પાણીમાં પ્રવેશ કર્યો; અને પાણીથી ઢંકાયેલી ધરતીને જોઈને પ્રજાપતિએ વિચાર્યું.

ઉદ્ધૃત્યોર્વીમથાદ્ભ્યસ્તુ અપસ્તાસ્તુ સ વિન્યસત્। સામુદ્રીસ્તુ સમુદ્રેષુ નાદેયીર્નિમ્નગાસ્વપિ। પાર્થિવીસ્તુ સ વિન્યસ્ય પૃથિવ્યાં સોઽચિનોદ્ગિરીન્

પાણીમાંથી ધરતીને ઉંચેરી, એણે દરિયાના પાણી દરિયામાં, નદીઓનું પાણી નદીઓમાં અને ધરતીનું પાણી ધરતી પર મૂક્યું; અને પર્વતોને ગોઠવ્યા.

પ્રાક્સર્ગે દહ્યમાને તુ તદા સંવર્ત્તકાગ્નિના। તેનાગ્નિના પ્રલીનાસ્તે પર્વતા ભુવિ સર્વશઃ

પહેલા સર્જનમાં, જ્યારે સર્વત્ર સંહારક અગ્નિથી બધું બળી રહ્યું હતું, ત્યારે એ અગ્નિથી ધરતી上的 બધા પર્વતો નાશ પામ્યા હતા.

શૈત્યાદેકાર્ણવે તસ્મિન્ વાયુનાપસ્તુ સંહૃતાઃ। નિષક્તા યત્ર યત્રાસંસ્તત્રતત્રાઽચલોઽભવત્

ઠંડીના કારણે એ એકમાત્ર મહાસાગરમાં પવનથી પાણી ભેગાં થઈ ગયાં; જ્યાં જ્યાં એ પાણી સ્થિર થયાં, ત્યાં ત્યાં ધરતી ઘન બની ગઈ.

સ્કન્નાચલત્વાદચલાઃ પર્વભિઃ પર્વતાઃ સ્મૃતાઃ। ગિરયોઽદ્ભિર્નિગીર્ણત્વાચ્ચયનાચ્ચ શિલોચ્ચયાઃ

પાણી વહેતાં વહેતાં જ્યાં પથ્થરો જમાઈ ગયા, એ કારણે તેને પર્વતો કહેવાય છે; અને પાણીમાં ડૂબેલા તથા શિખરોવાળા હોવાથી તેને પથ્થરનાં ઢગલા કહેવાય છે.

તતસ્તુ તાં સમુદ્ધૃત્ય ક્ષિતિમન્તર્જ્જલાત્ પ્રભુઃ। સ્વસ્થાને સ્થાપયિત્વા ચ વિભાગમકરોત્ પુનઃ

પછી ભગવાને એ ધરતીને પાણીમાંથી બહાર કાઢી, યોગ્ય જગ્યાએ મૂકી, ફરીથી તેની વહેંચણી કરી.

સપ્ત સપ્ત તુ વર્ષાણિ તસ્યા દ્વીપેષુ સપ્તસુ। વિષમાણિ સમીકૃત્ય શિલાભિરચિનોદ્ગિરીન્

પછી એ સાત દ્વીપોમાંના ઊંચા-નીચા પ્રદેશોને સમાન બનાવી, પથ્થરો વડે પર્વતો ઊભા કર્યા.

દ્વીપેષુ તેષુ વર્ષાણિ ચત્વારિંશત્તથૈવ ચ। તાવન્તઃ પર્વતાશ્ચૈવ વર્ષાન્તે સમવસ્થિતાઃ। સર્ગાદૌ સન્નિવિષ્ટાસ્તે સ્વભાવેનૈવ નાન્યથા

એ દ્વીપોમાં ચાળીસ પ્રદેશો છે, અને દરેક પ્રદેશના અંતે એટલાં જ પર્વતો સ્થિત છે; સર્જનના આરંભે એ બધું સ્વાભાવિક રીતે જ ગોઠવાયું હતું, બીજું કશું નહોતું.

સપ્ત દ્વીપાઃ સમુદ્રાશ્ચ અન્યોન્યસ્ય તુ મણ્ડલમ્। સન્નિકૃષ્ટાઃ સ્વભાવેન સમાવૃત્ય પરસ્પરમ્

સાતેય દ્વીપો અને સમુદ્રો એકબીજાને ઘેરીને, કુદરતી રીતે નજીક-નજીક અને પરસ્પર આવરીને સ્થિત છે.

ભૂરાખ્યાંશ્ચતુરો લોકાંશ્ચન્દ્રાદિત્યૌ ગ્રહૈઃ સહ। પૂર્વં તુ નિર્મ્મમે બ્રહ્મા સ્થાનાનીમાનિ સર્વશઃ

બ્રહ્માએ સૌપ્રથમ ભૂ નામની ધરતી, ચાર લોક, ચંદ્ર-સૂર્ય અને ગ્રહો સાથે, આ બધાં સ્થાન સંપૂર્ણ રીતે સર્જ્યાં.

કલ્પસ્ય ચાસ્ય બ્રહ્મા વૈ હ્યસૃજત્ સ્થાનિનઃ પુરા। આપોઽગ્રિઃ પૃથિવી વાયુરન્તરિક્ષં દિવં તથા

આ કલ્પના આરંભે બ્રહ્માએ પાણી, અગ્નિ, ધરતી, પવન, આકાશ અને સ્વર્ગ—આ સ્થિર તત્વો પહેલેથી જ સર્જ્યાં.

સ્વર્ગં દિશઃ સમુદ્રાંશ્ચ નદીઃ સર્વાંશ્ચ પર્વતાન્। ઓષધીનાં તથાત્માનમાત્માનં વૃક્ષવીરુધામ્

તેમણે સ્વર્ગ, દિશાઓ, સમુદ્રો, બધી નદીઓ અને પર્વતો, તેમજ ઔષધિઓ અને વૃક્ષ-વનસ્પતિઓનું તત્વ પણ સર્જ્યું.

લવાઃ કાષ્ઠાઃ કલાશ્ચૈવ મુહૂર્તં સન્ધિરાત્ર્યહમ્। અર્દ્ધમાસાંશ્ચ માસાંશ્ચ અયનાબ્દયુગાનિ ચ

તેમણે ક્ષણો, સમયના ભાગો, તિથિઓ, સંધ્યાઓ, રાત-દિવસ, પખવાડિયા, મહિના, અયન, વર્ષ અને યુગો સર્જ્યાં.

સ્થાનાભિમાનિનશ્ચૈવ સ્થાનાનિ ચ પૃથક્ પૃથક્। સ્થાનાત્માનઃ સ સૃષ્ટ્વા વૈ યુગાવસ્થાં વિનિર્મમે

તેમણે દરેક સ્થાનના દેવતાઓ અને સ્થળોને અલગ-અલગ સર્જ્યાં; અને સ્થાનોના તત્વો સર્જી, યુગોની વ્યવસ્થા ગોઠવી.

કૃતં ત્રેતા દ્વાપરં ચ કલિં ચૈવ તથા યુગમ્। કલ્પસ્યાદૌ કૃતયુગે પ્રથમે સોઽસૃજત્ પ્રજાઃ

કૃત, ત્રેત, દ્વાપર અને કળિ—આ ચાર યુગોમાંથી, કલ્પના આરંભે પ્રથમ કૃતયુગમાં તેમણે પ્રજાઓનું સર્જન કર્યું.

પ્રાગુક્તા યા મયા તુભ્યં પૂર્વકાલં પ્રજાસ્તુ તાઃ। તસ્મિન્ સંવર્ત્તમાને તુ કલ્પે દગ્ધાસ્તદાઽગ્નિના

જે પ્રજાઓનું વર્ણન મેં તને પહેલાં કર્યું, એ પૂર્વકાળની પ્રજાઓ—જ્યારે એ કલ્પનું પ્રલય થયું, ત્યારે અગ્નિથી ભસ્મ થઈ ગઈ.

અપ્રાપ્તા યાસ્તપોલોકં જનલોકં સમાશ્રિતાઃ। પ્રવર્તન્તિ પુનઃ સર્ગે બીજાર્થં તા ભવન્તિ હિ

જે આત્માઓ તપોલોક સુધી પહોંચ્યા નહોતા પણ જનલોકમાં રહ્યા હતા, તેઓ ફરી સર્જન સમયે બીજરૂપે પ્રગટ થાય છે.