વાયુપુરાણમ્

આધિપત્યં વિના તે વૈ ઐશ્વર્યેણ તુ તત્સમાઃ। ભવન્તિ બ્રહ્મણસ્તુલ્યા રૂપેણ વિષયેણ ચ

એ લોકો પાસે અધિપત્ય તો નથી, પણ વૈભવમાં સમાન છે; તેઓ રૂપ અને ક્ષેત્રે બ્રહ્મા જેવાં જ બની જાય છે.

તત્ર તે હ્યવતિષ્ઠન્તિ પ્રીતિયુક્તાઃ પ્રસઙ્ગમાત્। આનન્દં બ્રહ્મણઃ પ્રાપ્ય મુચ્યન્તે બ્રહ્મણા સહ

ત્યાં તેઓ પ્રેમથી ભરપૂર રહી, બ્રહ્માનંદ પ્રાપ્ત કરીને, બ્રહ્મા સાથે મુક્તિ પામે છે.

અવશ્યમ્ભાવિનાઽર્થેન પ્રાકૃતેનૈવ તે સ્વયમ્। નાના ત્વેનાભિસમ્બદ્ધાસ્તદા તત્કાલભાવિનઃ

અટલ ઘટનાઓથી, સ્વભાવ પ્રમાણે, તેઓ જાતે જ અનેક રીતે બંધાઈ જાય છે અને ત્યારે જેવું destined હોય તેમ બને છે.

સ્વરૂપતો બુદ્ધિપૂર્વં યથા ભવતિ જાગ્રતઃ। તત્કાલભાવિ તેષાં તુ તથા જ્ઞાનં પ્રવર્ત્તતે

જેમ જાગૃત અવસ્થામાં સ્વરૂપ અને બુદ્ધિ પ્રમાણે જ્ઞાન થાય છે, તેમ જ તે સમયે તેમનું જ્ઞાન પ્રગટે છે.

પ્રત્યાહારે તુ ભેદાનાં યેષાં ભિન્નાભિસૂષ્મણામ્। તૈઃ સાર્દ્ધં પ્રતિસૃજ્યન્તે કાર્યાણિ કરણાનિ ચ

પ્રત્યાહારમાં, જેમના સૂક્ષ્મ તત્વો જુદા હોય, તેઓ સાથે તેમના કર્મો અને ઇન્દ્રિયો પાછા ખેંચાઈ જાય છે.

નાનાત્વદર્શનાત્તેષાં બ્રહ્મલોકનિવાસિનામ્। વિનષ્ટસ્વાધિકારાણાં સ્વેન ધર્મેણ તિષ્ઠતામ્

બ્રહ્મલોકમાં વસતા, જુદાઈ જોનારા, અધિકાર ગુમાવેલા અને પોતાના ધર્મમાં સ્થિત એવા લોકો માટે.

તે તુલ્યલક્ષણાઃ સિદ્ધાઃ શુદ્ધાત્માનો નિરઞ્જનાઃ। પ્રકૃતૌ કારણાતીતાઃ સ્વાત્મન્યેવ વ્યવસ્થિતાઃ

તેઓ સમાન લક્ષણવાળા, સિદ્ધ, શુદ્ધ આત્માવાળા, નિર્મળ અને પ્રકૃતિ તથા કારણથી પર, પોતાના સ્વરૂપમાં સ્થિર રહે છે.

પ્રખ્યાપયિત્વા હ્યાત્માનં પ્રકૃતિસ્તેષુ સર્વશઃ। પુરુષાવ્યવહૃતત્વેન પ્રતીતા ન પ્રવર્ત્તતે

જ્યારે પ્રકૃતિ પોતાને સંપૂર્ણ રીતે દર્શાવે છે, ત્યારે પુરુષ માટે તે અક્રિય માનાઈ, કાર્ય કરવાનું બંધ કરે છે.

પ્રવર્તિતે પુનઃ સર્ગે તેષાં વા કારણં પુનઃ। સંયોગે પ્રાકૃતે તેષાં યુક્તાનાં તત્ત્વદર્શિનામ્

પછી ફરી સર્જન શરૂ થાય ત્યારે, તેમ માટે ફરી કારણ ઊભું થાય છે; પ્રકૃતિ સાથે સંયુક્ત અને તત્વને જાણનારા માટે.

અત્રાપવર્ગિણાં તેષામપુનર્માર્ગગામિનામ્। અભાવઃ પુનરુત્પત્તૌ શાન્તાનામર્ચ્ચિષામિવ

અહીં, જે મુક્ત છે અને પાછા માર્ગે આવતા નથી, તેમના માટે પુનર્જન્મ સમયે અસ્તિત્વ રહેતું નથી, જેમ શાંત જ્યોત બુઝાઈ જાય છે.

તતસ્તેષુ ગતેષૂર્દ્ધ્વં ત્રૈલોક્યાત્સુમહાત્મસુ। તૈઃ સાર્દ્ધં યે મહર્લ્લોકાત્તદા નાસાદિતા જનાઃ। તચ્છિષ્ટાશ્ચેહ તિષ્ઠન્તિ કલ્પાદ્દેહમુપાસતે

પછી, જ્યારે મહાન આત્માઓ ત્રણેય લોકમાંથી ઉપર જાય છે, ત્યારે મહર્લોકમાંથી ન પામેલા લોકો અહીં રહે છે અને બાકી રહેલા કલ્પના અંત સુધી શરીરની ઉપાસના કરે છે.

ગન્ધર્વાદ્યાઃ પિશાચાન્તા માનુષા બ્રાહ્મણાદયઃ। પશવઃ પક્ષિણશ્ચૈવ સ્થાવરાઃ સસરીસૃપાઃ

ગંધર્વથી લઈને પિશાચ સુધી, માનવ, બ્રાહ્મણ વગેરે, પશુ, પક્ષી, વૃક્ષ અને સાપ વગેરે.

તિષ્ઠત્સુ તેષુ તત્કાલં પૃથિવીતલવાસિષુ। સહસ્રં યત્તુ રશ્મીનાં સૂર્યસ્યેહ વિભાસતે। તે સપ્તરશ્મયો ભૂત્વા હ્યેકૈકો જાયતે રવિઃ

ત્યારે પૃથ્વી પર રહેતા એ તમામ લોકો વચ્ચે, સૂર્યની હજાર કિરણો તેજ આપે છે; એ સાત કિરણો અલગ-અલગ સૂર્ય બની જાય છે.

ક્રમેણોત્તિષ્ઠમાનાસ્તે ત્રીન્ લોકાન્ પ્રદહન્ત્યુત। જઙ્ગમાઃ સ્થાવરાઃ ચૈવ નદીઃ સંર્વાશ્ચ પર્વતાન્। પૂર્વે શુષ્કા હ્યનાવૃષ્ટ્યા સૂર્યૈસ્તૈશ્ચ પ્રધૂપિતાઃ

એક પછી એક ઊગતા એ સૂર્યો ત્રણેય લોકને, ચર અને અચર જીવો, નદીઓ અને તમામ પર્વતોને દહન કરે છે; પહેલાં તો અનાવૃષ્ટિથી સુકાઈ જાય છે અને પછી એ સૂર્યો દ્વારા દાઝી જાય છે.

તદા તે વિવિશુઃ સર્વે નિર્દ્દગ્ધાઃ સૂર્યરશ્મિભિઃ। જઙ્ગમાઃ સ્થાવરાઃ સર્વે ધર્માધર્માત્મકાસ્તુ વૈ

પછી, બધા ચર અને અચર જીવો, ધર્મ અને અધર્મથી બનેલા, સૂર્યકિરણોથી દહાઈને અંદર પ્રવેશી જાય છે.

દગ્ધદેહાસ્તતસ્તે વૈ ગતાઃ પાપયુગાત્યયે। યોન્યા તયા હ્યનિર્મુક્તાઃ શુભપાપાનુબન્ધયા

દહન થયેલા શરીરવાળા, પાપયુગના અંતે, જે પુણ્ય અને પાપના બંધનથી જન્મથી મુક્ત નથી, તેઓ વિદાય પામે છે.

તતસ્તે હ્યુપપદ્યન્તે તુલ્યરૂપા જને જનાઃ। વિશુદ્ધિબહુલાઃ સર્વે માનસીં સિદ્ધિમાસ્થિતાઃ

પછી, લોકો સમાન સ્વરૂપવાળા લોકોમાં જન્મે છે; બધા શુદ્ધિથી ભરપૂર અને માનસિક સિદ્ધિમાં સ્થિર હોય છે.

ઉષિત્વા રજનીં તત્ર બ્રહ્મણોઽવ્યક્તજન્મનઃ। પુનઃ સર્ગે ભવન્તીહ બ્રહ્મણો માનસીપ્રજાઃ

ત્યાં બ્રહ્માના અવ્યક્ત જન્મસ્થાને રાત વિતાવી, નવા સર્જનમાં તેઓ અહીં બ્રહ્માની માનસિક સંતાન બને છે.

તતસ્તેષુ પ્રવૃત્તેષુ જને ત્રૈલોક્યવાસિષુ। નિર્દગ્ધેષુ ચ લોકેષુ તેષુ સૂર્યૈસ્તુ સપ્તભિઃ। વૃષ્ટ્યા ક્ષિતૌ પ્લાવિતાયાં વિશીર્ણેષ્વાલયેષુ ચ

પછી, જ્યારે એ લોકો ત્રણેય લોકના નિવાસીઓમાં પ્રગટે છે અને એ લોકોએ સાત સૂર્યો દ્વારા દહન થાય છે, પૃથ્વી વરસાદથી પૂરી જાય છે અને ઘર-વસતિઓ નાશ પામે છે.

સમુદ્રાશ્ચૈવ મેઘાશ્ચ આપઃ સર્વાશ્ચ પાર્થિવાઃ। વ્રજન્ત્યેકાર્ણવત્વં હિ સલિલાખ્યાસ્તદાશ્રિતાઃ

સમુદ્રો, મેઘો, બધી જળધારાઓ અને ધરતીની બધી વસ્તુઓ એ બધું એક જ વિશાળ જળરૂપ બની જાય છે, કારણ કે એ બધું ત્યારે જળમાં જ સમાઈ જાય છે.

આગતાગતિકં તદ્વૈ યદા તુ સલિલં બહુ। સંછાદ્યેમાં સ્થિતાં ભૂમિમર્ણવાખ્યા તદા ચ સા

આ જળ જે આવે છે અને જાય છે, જ્યારે એ ઘણું વધી જાય છે ત્યારે આખી ધરતીને ઢાંકી લે છે; ત્યારે તેને સમુદ્ર કહે છે.

આભાતિ યસ્માન્નાભાન્તિ ભાસન્તો વ્યાપ્તિદીપ્તિષુ। સર્વતઃ સમનુપ્લાવ્ય તાસાઞ્ચામ્ભો વિભાવ્યતે

જેમ એ જળ ચમકે છે અને બીજું કંઈ ચમકતું નથી, એમ તેની તેજસ્વિતા અને વ્યાપકતાથી, બધું ભળી જાય પછી એ જળ બીજાં બધાંમાં સ્પષ્ટ દેખાય છે.

તદમ્ભસ્તનુતે યસ્માત્ સર્વાં પૃથ્વીં સમન્તતઃ। ધાતુસ્તનોતિર્વિસ્તારે તેનામ્ભસ્તનવઃ સ્મૃતાઃ

કારણ કે એ જળ આખી ધરતીમાં સર્વત્ર ફેલાઈ જાય છે, તેથી તેની વ્યાપકતા માટે જ તેને 'ફેલાવનાર' કહેવાય છે.

અરમિત્યેષ શીઘ્રન્તુ નિપાતઃ કવિભિઃ સ્મૃતઃ। એકાર્ણવે ભવન્ત્યાપો ન શીઘ્રાસ્તેન તે નરાઃ

'અરમ' શબ્દ કવિઓએ ઝડપથી પડવાનો અર્થ આપ્યો છે; પણ એક જ વિશાળ સમુદ્રમાં એ જળ વહેતું નથી, એટલે એ નામ પડ્યું છે, હે મનુષ્યો.

તસ્મિન્ યુગસહસ્રાન્તે સંસ્થિતે બ્રહ્મણોઽહનિ। રાજન્યાં વર્ત્તમાનાયાન્તાવત્તત્ સલિલાત્મના

હજારો યુગોના અંતે, જ્યારે બ્રહ્માનો દિવસ પૂરો થાય છે અને રાજયુગ ચાલી રહ્યો હોય છે, ત્યારે બધું જળરૂપ થઈ જાય છે.

તતસ્તુ સલિલે તસ્મિન્નષ્ટેઽગ્નૌ પૃથિવીતલે। પ્રશાન્તવાતેઽન્ધકારે નિરાલોકે સમન્તતઃ

પછી જ્યારે એ જળ પણ નથી રહેતું, ધરતી પર અગ્નિ શાંત થઈ જાય છે, પવન પણ થમાઈ જાય છે, બધે અંધકાર છવાઈ જાય છે અને પ્રકાશ ક્યાંય રહેતો નથી.

યેનૈવાધિષ્ઠિતં હીદં બ્રહ્મા સ પુરુષઃ પ્રભુઃ। વિભાગમસ્ય લોકસ્ય પુનર્વૈ કર્તુમિચ્છતિ

જે પ્રભુએ આ જગતનું સંચાલન કર્યું છે, એ બ્રહ્મા ફરીથી જગતના વિભાગો સર્જવા ઈચ્છે છે.

એકાર્ણવે તદા તસ્મિન્નષ્ટે સ્થાવરજઙ્ગમે। તદા સ ભવતિ બ્રહ્મા સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્

પછી એ એક જ વિશાળ સમુદ્રમાં, જ્યારે સ્થાવર અને જંગમ બધું લુપ્ત થઈ જાય છે, ત્યારે બ્રહ્મા હજાર આંખો અને હજાર પગવાળા રૂપે પ્રગટ થાય છે.

સહસ્રશીર્ષા પુરુષો રુક્મવર્ણો હ્યતીન્દ્રિયઃ। બ્રહ્મા નારાયણાખ્યસ્તુ સુષ્વાપ સલિલે તદા

હજાર મથાળાવાળો, સોનાની જેમ તેજસ્વી, ઇન્દ્રિયોથી પર, બ્રહ્મા અને નારાયણ નામે ઓળખાતો પુરુષ, ત્યારે જળમાં સુઈ રહ્યો હતો.