વાયુપુરાણમ્

અત્ર વંશ્યા મહાત્માનસ્તેષાં પાર્થિવસત્તમાઃ। કીર્ત્યન્તે દીર્ઘયશસો ભૂરિદ્રવિણતેજસઃ

આમાંથી તેમના વંશજ મહાન આત્માઓ હતા, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, લાંબા સમય સુધી યશવંત અને ઘણાં ધન તથા તેજ ધરાવતા.

કુશિકસ્ય ચ વિપ્રર્ષેઃ સમ્યગ્યો ધર્મસંશ્રયઃ। બાર્હસ્પત્યન્તુ સુરભિર્યત્ર શાપમિહાનુદત્

કુશિક, જે બ્રાહ્મણોમાં ઋષિ છે, તેનું વંશ ધર્મમાં સ્થિર છે. બૃહસ્પતિના વંશમાં, જ્યાં સુરભીએ શાપ દૂર કર્યો હતો, તેનું પણ વર્ણન છે.

કીર્ત્તનં જહ્નુવંશસ્ય શન્તનોર્વીર્યશબ્દનમ્। ભવિષ્યતાં તથા રાજ્ઞામુપસંહારશબ્દનમ્

જહ્નુ વંશનું વર્ણન અને શાંતનુના કાર્યો જણાવવામાં આવ્યા છે. આવનારા રાજાઓ અને તેમના વંશનો સંક્ષિપ્ત વર્ણન પણ છે.

અનાગતાનાં સપ્તાનાં મનૂનાં ચોપવર્ણનમ્। ભૌમસ્યાન્તે કલિયુગે ક્ષીણે સંહારવર્ણનમ્

આગળ આવનારા સાત મનુઓનું વર્ણન છે, અને ભૂમિ પર કળિયુગના અંતે, જ્યારે કાળ પૂરો થાય છે, ત્યારે વિનાશનું વર્ણન છે.

પરાર્દ્ધપરયોશ્ચૈવ લક્ષણં પરિકીર્ત્ત્યતે। બ્રહ્મણો યોજનાગ્રેણ પરિમાણવિનિર્ણયઃ

મહાકાળના બે ભાગોની વિશેષતાઓ જણાવવામાં આવી છે, અને બ્રહ્માના માપનું નિર્ધારણ યોજનથી કરવામાં આવ્યું છે.

નૈમિત્તિકઃ પ્રાકૃતિકસ્તથૈવાત્યન્તિકઃ સ્મૃતઃ। ત્રિવિધઃ સર્વ ભૂતાનાં કીર્ત્ત્યતે પ્રતિસઞ્ચરઃ

સર્વ જીવોના ત્રણ પ્રકારના વિનાશ—અવસરે, પ્રકૃતિથી અને સંપૂર્ણ—એનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.

અનાવૃષ્ટિર્ભાસ્કરાચ્ચ ઘોરઃ સંવર્ત્તકોઽનલઃ। મેઘો હ્યેકાર્ણવં વાયુસ્તથા રાત્રિર્મહાત્મનઃ

સૂર્યથી વરસાદ ન આવવાથી ભયાનક વિનાશક અગ્નિ, વાદળ, એકમાત્ર મહાસાગર, પવન અને મહાન આત્માની મહારાત્રીનું વર્ણન છે.

સંખ્યાલક્ષણમુદ્દિષ્ટં તતો બ્રાહ્મં વિશેષતઃ। ભૂરાદીનાં ચ લોકાનાં સપ્તાનામુપવર્ણનમ્। કીર્ત્ત્યન્તે ચાત્ર નિરયાઃ પાપાનાં રૌરવાદયઃ

અંક અને લક્ષણોનું વર્ણન, ખાસ કરીને બ્રહ્મનું, અને ભૂથી શરૂ થતા સાત લોકોના વર્ણન છે. અહીં પાપી માટે રૌરવ વગેરે નરકો પણ જણાવવામાં આવ્યા છે.

બ્રહ્મલોકોપરિષ્ટાત્તુ શિવસ્ય સ્થાનમુત્તમમ્। યત્ર સંહારમાયાન્તિ સર્વભૂતાનિ સંક્ષયે

બ્રહ્મલોકથી ઉપર શિવનું શ્રેષ્ઠ સ્થાન છે, જ્યાં સર્વ જીવો વિનાશ સમયે અંતે આવે છે.

સર્વેષાં ચૈવ સત્ત્વાનાં પરિણામવિનિર્ણયઃ। બ્રહ્મણઃ પ્રતિસંસર્ગે સર્વસંહારવર્ણનમ્

સર્વ જીવોના પરિવર્તનનું નિર્ધારણ અને બ્રહ્મા સાથે સંયોજન સમયે સર્વના સંપૂર્ણ વિનાશનું વર્ણન છે.

અષ્ટરૂપ્યમતઃ પ્રોક્તં પ્રાણસ્યાષ્ટકમેવ ચ। ગતિશ્ચોર્ધ્વમધશ્ચોક્તા ધર્માધર્મસમાશ્રયાત્

આ રીતે, આઠરૂપનું અને પ્રાણના આઠ ભાગનું વર્ણન છે. ધર્મ અને અધર્મના આધાર પર ઉપર અને નીચેની ગતિઓ પણ જણાવવામાં આવી છે.

કલ્પે કલ્પે ચ ભૂતાનાં મહતામપિ સંક્ષયઃ। પ્રસંખ્યાય ચ દુઃખાનિ બ્રહ્મણશ્ચાપ્યનિત્યતા

દરેક કલ્પમાં—even મહાન જીવો પણ—વિનાશ પામે છે; દુઃખોની ગણતરી અને બ્રહ્માની અનિત્યતા પણ વર્ણવામાં આવી છે.

દૌરાત્મ્યં ચૈવ ભોગાનાં પરિણામવિનિર્ણંયઃ। દુર્લભત્વં ચ મોક્ષસ્ય વૈરાગ્યાદ્દોષદર્શનમ્

ભોગોની દુઃખદ સ્થિતિ તેમના પરિવર્તનથી નિર્ધારિત થાય છે, અને મુક્તિ દુર્લભ છે, કારણ કે વૈરાગ્યથી દોષો દેખાય છે.

વ્યક્તાવ્યક્તં પરિત્યજ્ય સત્ત્વં બ્રહ્મણિ સંસ્થિતમ્। નાનાત્વદર્શનાચ્છુદ્ધં તતસ્તદભિવર્ત્તતે

સ્પષ્ટ અને અસ્પષ્ટ બંનેને ત્યજીને, જે બ્રહ્મમાં સ્થિર છે તે તત્વ શુદ્ધ છે, કારણ કે એમાં ભેદ નથી; તેથી એ બ્રહ્મને પ્રાપ્ત થાય છે.

તતસ્તાપત્રયાતીતો નીરૂપાખ્યો નિરઞ્જનઃ। આનન્દો બ્રહ્મણઃ પ્રોક્તો ન બિભેતિ કુતશ્ચન

પછી, ત્રણ પ્રકારના દુઃખથી પર, જે નિરાકાર અને નિરંજન કહેવાય છે, બ્રહ્મનો આનંદ વર્ણવામાં આવ્યો છે, અને એ કશુંથી ડરે નહીં.

કીર્ત્ત્યતે ચ પુનઃ સર્ગો બ્રહ્મણોઽન્યસ્ય પૂર્વવત્। કીર્ત્ત્યતે ઋષિવંશશ્ચ સર્વપાપપ્રણાશનઃ

પુનઃ, બીજાં બ્રહ્માની સર્જન પણ પૂર્વની જેમ વર્ણવામાં આવે છે, અને ઋષિઓના વંશનું વર્ણન છે, જે સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે.

ઇતિ કૃત્યસમુદ્દેશઃ પુરાણસ્યોપવર્ણિતઃ। કીર્ત્ત્યન્તે જગતો હ્યત્ર સર્વપ્રલયવિક્રિયાઃ। પ્રવૃત્તયશ્ચ ભૂતાનાં નિવૃત્તીનાં ફલાનિ ચ

આ રીતે, પુરાણના વિષયોની સંક્ષિપ્ત યાદી આપવામાં આવી છે; અહીં જગતના સર્વ વિનાશના પરિવર્તન, જીવોના ઉત્પત્તિ, નિવૃત્તિ અને તેમના ફળોનું વર્ણન છે.

પ્રાદુર્ભાવો વસિષ્ઠસ્ય શક્તેર્જન્મ તથૈવ ચ। સૌદાસાન્નિગ્રહસ્તસ્ય વિશ્વામિત્રકૃતેન ચ

વશિષ્ઠજીનો પ્રાગટ્ય, શક્તિજીનો જન્મ, અને સૌદાસના વિજયની વાત, એમાં વિશ્વામિત્રજી દ્વારા થયેલી વિજય પણ છે.

પરાશરસ્ય ચોત્પત્તિરદૃશ્યત્વં યથા વિભોઃ। જજ્ઞે પિતૄણાં કન્યાયાં વ્યાસશ્ચાપિ યથા મુનિઃ

પરાશરજીની ઉત્પત્તિ અને ભગવાનના અદૃશ્ય થવાની રીત, અને વ્યાસજી કઈ રીતે પિતૃઓની દીકરીમાંથી જન્મ્યા, તથા તે કઈ રીતે મહામુનિ બન્યા, એ પણ છે.

શુકસ્ય ચ તથા જન્મ સહ પુત્રસ્ય ધીમતઃ। પરાશરસ્ય પ્રદ્વેષો વિશ્વામિત્રકૃતો યથા

શુકજીનો જન્મ અને તેમના બુદ્ધિશાળી પુત્ર સાથે, તથા પરાશરજીનો વિશ્વામિત્રજીથી થયેલો દ્વેષ, એ પણ વર્ણવાયું છે.

વસિષ્ઠસમ્ભૃતશ્ચાગ્નિર્વિશ્વામિત્રજિઘાંસયા। સન્તાનહેતોર્વિભુના ચીર્ણઃ સ્કન્દેન ધીમતા। દૈવેન વિધિના વિપ્ર વિશ્વામિત્રહિતૈષિણા

વશિષ્ઠજી દ્વારા વિશ્વામિત્રજીને નાશ કરવા માટે ઉત્પન્ન કરેલો અગ્નિ, અને સંતાન માટે વિવેકી સ્કંદજી દ્વારા, દૈવી નિયમ પ્રમાણે, વિશ્વામિત્રજીના હિત માટે કરાયેલ કાર્ય પણ છે.

એકં વેદઞ્ચતુષ્પાદઞ્ચતુર્દ્ધા પુનરીશ્વરઃ। યથા બિભેદ ભગવાન્ વ્યાસઃ સર્વાન્ સ્વબુદ્ધિતઃ। તસ્ય શિષ્યૈઃ પ્રશિષ્યૈશ્ચ શાખા ભેદાઃ પુનઃ કૃતાઃ

ભગવાન વ્યાસજીએ પોતાની બુદ્ધિથી એક ચતુરપદ વેદને ચાર ભાગમાં વિભાજિત કર્યા, અને તેમના શિષ્યો તથા શિષ્યોના શિષ્યો દ્વારા વેદની શાખાઓમાં વધુ વિભાજન કરવામાં આવ્યું.

પ્રયોગૈઃ ષડ્‌ગુણીયૈશ્ચ યથા પૃષ્ટઃ સ્વયમ્ભુવા। પૃષ્ટેન ચાનુપૃષ્ટાસ્તે મુનયો ધર્મકાઙ્ક્ષિણઃ

કઈ રીતે સ્વયંભુએ છ ગુણવાળા પ્રયોગોથી ઋષિઓને પ્રશ્ન કર્યા, અને ધર્મની ઇચ્છા ધરાવતા ઋષિઓને પુન: પુછપરછ કરવામાં આવી.

સુનાભં દિવ્યરૂપાખ્યં સત્યાઙ્ગં શુભવિક્રમમ્। અનૌપમ્યમિદઞ્ચક્રં વર્ત્તમાનમતન્દ્રિતાઃ। પૃષ્ઠતો યાત નિયતાસ્તતઃ પ્રાપ્સ્યથ યદ્ધિતમ્

સુનાભ નામે દિવ્યરૂપ, સાચા અંગો અને શુભ પરાક્રમ ધરાવતું, અનન્ય અને અવિરત ચાલતું આ ચક્ર tireless લોકો દ્વારા ચલાવવામાં આવ્યું; તમે ક્રમથી પાછળ ચાલશો તો જે હિત છે તે પ્રાપ્ત કરશો.

ગચ્છતો ધર્મચક્રસ્ય યત્ર નેમિર્વિશીર્યતે। પુણ્યઃ સ દેશો મન્તવ્ય ઇત્યુવાચ તદા પ્રભુઃ। ઉક્ત્વા ચૈવમૃષીન્ બ્રહ્મા હ્યદૃશ્યત્વમગાત્પુનઃ

ધર્મચક્ર જ્યાં ચાલે છે અને તેનું કાંઠું તૂટતું નથી, એ સ્થળ પવિત્ર માનવું, એમ ત્યારે ભગવાને કહ્યું; અને ઋષિઓને આવું કહીને બ્રહ્માજી ફરી અદૃશ્ય થયા.

ગઙ્ગાગર્ભસમાહારં નૈમિષેયત્વમેવ ચ। ઈજિરે ચૈવ સત્રેણ મુનયો નૈમિષે તદા। મૃતે શરદ્વતિ તથા તસ્ય ચોત્થાપનં કૃતમ્

ગંગાના તત્વના સંગ્રહ અને નૈમિષ ક્ષેત્ર, ત્યારબાદ ઋષિઓએ નૈમિષમાં યજ્ઞ કર્યો; શરદ્વતીના મૃત્યુ પછી, તેનો પુનઃઉત્થાન પણ કરવામાં આવ્યો.

ઋષયો નૈમિષેયાસ્તુ શ્રદ્ધયા પરયા પુનઃ। નિઃસીમાં ગામિમાં કૃત્સ્નાં કૃત્વા રાજાનમાહરન્। યથાવિધિ યથાશાસ્ત્રં તમાતિથ્યૈરપૂજયન્

નૈમિષના ઋષિઓએ શ્રદ્ધાથી આખી અશીમ ધરતી એકત્ર કરી, રાજાને લાવ્યા; અને વિધિ તથા શાસ્ત્ર પ્રમાણે, તેને આતિથ્યથી સન્માન આપ્યો.

પ્રીતં તથા કૃતાતિથ્યં રાજાનં વિધિવત્તદા। અન્તર્દ્ધાનગતઃ ક્રૂરઃ સ્વર્ભાનુરસુરોઽહરત્

રાજા, જે આનંદિત અને યોગ્ય રીતે આતિથ્ય પ્રાપ્ત કર્યો હતો, તેને ક્રૂર અસુર સ્વર્ભાનુએ અદૃશ્ય થઈને પકડી લીધો.

અનુસસ્રુર્હતં ચાપિ નૃપમૈડં યથા પુરા। ગન્ધર્વ સહિતં દૃષ્ટ્વા કલાપગ્રામવાસિનમ્

તેઓએ પછાત રાજા પાછળ દોડ્યા, જેમ પહેલાં થયું હતું; અને કલાપ ગામમાં વસતા, ગંધર્વ સાથે રાજાને જોયા.