વાયુપુરાણમ્

કુલાનાં શતમુદ્ધૃત્ય બ્રહ્મલોકં નયેત્ પિતૄન્। ગયા ગયો ગયા દિત્યો ગાયત્રી ચ ગદાધરઃ ।। ૫૦.

સો કુટુંબોને ઉદ્ધાર કરીને પિતૃઓને બ્રહ્મલોકમાં લઈ જવાય છે; ગયા, ગયા, ગયાદિત્ય, ગાયત્રી અને ગદાધરનું પણ ઉલ્લેખ થાય છે.

ગયા ગયાસુરશ્ચૈવ ષઙ્ગયા મુક્તિદાયકાઃ। ગયાખ્યાનમિદં પુણ્યં યઃ પઠેત્સતતં નરઃ ।। ૫૦.

ગયા, ગયાસુર અને છ ગયા મુક્તિ આપનાર છે; જે મનુષ્ય સતત ગયાનું પવિત્ર વર્ણન વાંચે છે—

શ્રૃણુયાચ્છ્રદ્ધયા યસ્તુ સ યાતિ પરમાં ગતિમ્। પાઠયેદ્વા ગયાખ્યાનં વિપ્રેભ્યઃ પુણ્યકૃન્નરઃ ।। ૫૦.

જે શ્રદ્ધાથી સાંભળે છે તે પરમ ગતિ મેળવે છે; અથવા જે ગયાનું વર્ણન બ્રાહ્મણોને વાંચે છે, એ પુણ્યશાળી મનુષ્ય—

ગયાશ્રાદ્ધં કૃતં તેન કૃતં તેન સુનિશ્ચિતમ્। ગયાયા મહિમાનઞ્ચ હ્યભ્યસેદ્યઃ સમાહિતઃ ।। ૫૦.

તે માટે ગયામાં શ્રાદ્ધ કરવું ગણાય છે, ખરેખર કરેલું માનાય છે; અને જે મનથી ગયાની મહિમા અભ્યાસ કરે છે—

તેનેષ્ટં રાજસૂયેન અશ્વમેધેન નારદ। લિખેદ્વા લેખયેદ્વાપિ પૂજયેદ્વાપિ પુસ્તકમ્ ।। ૫૦.

તેને રાજસૂય અને અશ્વમેધ યજ્ઞ કર્યાનું ફળ મળે છે, હે નારદ; અથવા જે લખે, લખાવડે અથવા આ પુસ્તકની પૂજા કરે છે.

તસ્ય ગેહે સ્થિરા લક્ષ્મીઃ સુપ્રસન્ના ભવિષ્યતિ। ઉપાખ્યાનમિદં પુણ્યં ગૃહે તિષ્ઠતિ પુસ્તકમ્ ।। ૫૦.

જેના ઘરે આ પવિત્ર વાર્તાનું પુસ્તક રહેશે, ત્યાં સ્થિર અને શુભ લક્ષ્મી હંમેશા વસે છે.

સર્પાગ્નિચૌરજનિતં ભયં તત્ર ન વિદ્યતે। શ્રાદ્ધકાલે પઠેદ્યસ્તુ ગયામાહાત્મ્યમુત્તમમ્ ।। ૫૦.

એ ઘરે સાપ, અગ્નિ કે ચોરથી કોઈ ભય રહેતું નથી; જે શ્રાદ્ધકાળે ગયાનું મહાત્મ્ય વાંચે છે—

વિધિહીનન્તુ તત્સર્વં પિતૄણાન્તુ ગયાસમમ્। યાનિ તીર્થાનિ ત્રૈલોક્યે તાનિ દૃષ્ટાનિ તત્ર વૈ। યેન જ્ઞાતં ગયાખ્યાનં શ્રુતં વા પઠિતં મુને ।। ૫૦.

યાદિ વિધિ વિના પણ ત્યાં પિતૃઓને કરેલા સર્વ કર્મો ગયાની સમાન ગણાય છે; ત્રણેય લોકના બધા તીર્થો ત્યાં જ જોવા મળે છે, જે ગયાની વાર્તા જાણે, સાંભળે અથવા વાંચે છે, હે મુનિ.

સનત્કુમારો મુનિપુઙ્ગવાય પુણ્યાં કથાઞ્ચાથ નિવેદ્ય ભક્ત્યા। સ્વમાશ્રમં પુણ્યવનૈરુપેતં વિસૃજ્ય સંગીતગુરું જગામ ।। ૫૦.

સનતકુમારે ભક્તિપૂર્વક આ પવિત્ર વાર્તા મુનિશ્રેષ્ઠને કહી, પોતાના આશ્રમ તરફ, પવિત્ર વનોથી ઘેરાયેલા સ્થાનમાં, પોતાના ગુરુને વિદાય આપી ને ચાલ્યા ગયા.

શ્રીગણેશાય નમઃ ।। નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરઞ્ચૈવ નરોત્તમમ્। દેવીં સરસ્વતીં ચૈવ તતો જયમુદીરયેત્।। જયતિ પરાશરસૂનુઃ સત્યવતીહૃદયનન્દનો વ્યાસઃ। યસ્યાસ્યકમલગલિતં વાઙ્મયમમૃતં જગત્ પિબતિ।। પ્રપદ્યે દેવમીશાનં શાશ્વતં ધ્રુવમવ્યયમ્। મહાદેવં મહાત્માનં સર્વસ્ય જગતઃ પતિમ્

શ્રીગણેશને વંદન. પછી નારાયણ, ઉત્તમ પુરુષ નર અને દેવી સરસ્વતીને નમન કરીને વિજયનું ઘોષણ કરો. પરાશરપુત્ર, સત્યવતીના હૃદયના આનંદ, વ્યાસ વિજયી છે, જેમના કમળ સમાન મુખમાંથી વાણીનું અમૃત વહે છે અને જગત તેને પીવે છે. હું ઈશાન દેવ, સદા રહેતા, અડગ, અવિનાશી, મહાદેવ, મહાત્મા અને સમગ્ર જગતના સ્વામીની શરણું લઉં છું.

બ્રહ્માણં લોકકર્ત્તારં સર્વજ્ઞમપરાજિતમ્। પ્રભું ભૂતભવિષ્યસ્ય સામ્પ્રતસ્ય ચ સત્પતિમ્

બ્રહ્મા, જે લોકોના સર્જક, સર્વજ્ઞ, અજેય અને ભૂત, ભવિષ્ય તથા વર્તમાનના સ્વામી છે—

જ્ઞાનમપ્રતિમં યસ્ય વૈરાગ્યં ચ જગત્પતેઃ। ઐશ્વર્યઞ્ચૈવ ધર્મશ્ચ સહસિદ્ધિચતુષ્ટયઃ

જેનુ જ્ઞાન અનન્ય છે, વૈરાગ્ય અદ્વિતીય છે, જગતના સ્વામી, જેમનું ઐશ્વર્ય, ધર્મ અને ચાર પ્રકારની સિદ્ધિઓ પૂર્ણ છે—

ય ઇમાન્ પશ્યતે ભાવાન્નિત્યં સદસદાત્મકાન્। આવિશન્તિ પુનસ્તં વૈ ક્રિયાભાવાર્થમીશ્વરમ્

જે હંમેશા સત્ય અને અસત્ય, બંને પ્રકારના તત્વોને જુએ છે; બધા જીવો ફરીથી ક્રિયાના હેતુથી એ ઈશ્વરમાં પ્રવેશ કરે છે.

લોકકૃલ્લોકતત્ત્વજ્ઞો યોગમાસ્થાય તત્ત્વવિત્। અસૃજત્ સર્વભૂતાનિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ

લોકોના સર્જક, લોકતત્વના જાણકાર, યોગ અને તત્વજ્ઞાનમાં સ્થિર રહીને, તેમણે સ્થાવર અને જંગમ બધા જીવોની રચના કરી.

તમજં વિશ્વકર્માણં ચિત્પતિં લોકસાક્ષિણમ્। પુરાણાખ્યાનજિજ્ઞાસુર્વ્રજામિ શરણં પ્રભુમ્

એ જન્મરહિત, સર્વ સર્જનહાર, ચેતનાના સ્વામી, જગતના સાક્ષી એવા પ્રભુને, પ્રાચીન વાર્તાઓ જાણવાની ઈચ્છાથી, હું શરણું જઉં છું.

બ્રહ્મવાયુમહેન્દ્રેભ્યો નમસ્કૃત્ય સમાહિતઃ। ઋષીણાઞ્ચ વરિષ્ઠાય વસિષ્ઠાય મહાત્મને

બ્રહ્મા, વાયુ અને ઇન્દ્રને તથા ઋષિમંડળમાં શ્રેષ્ઠ, મહાત્મા વસિષ્ઠને મનથી વંદન કરીને—

તન્નપ્ત્ત્રે ચાતિયશસે જાતૂકર્ણાય ચર્ષયે। વસિષ્ઠાય ચ શુચયે કૃષ્ણદ્વૈપાયનાય ચ

અને તેમના વિખ્યાત પૌત્ર, જાતૂકર્ણ ઋષિને, શુદ્ધ વસિષ્ઠને તથા કૃષ્ણ દ્વૈપાયનને પણ વંદન—

પુરાણં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ બ્રહ્મોક્તં વેદસમ્મિતમ્। ધર્માર્થન્યાયસંયુક્તૈરાગમૈઃ સુવિભૂષિતમ્

હવે હું એ પુરાણ કહું છું, જે બ્રહ્માએ કહ્યું છે, જે વેદ અનુસાર છે અને ધર્મ, અર્થ અને ન્યાયના ઉપદેશોથી શોભિત છે.

અસીમકૃષ્ણે વિક્રાન્તે રાજન્યેઽનુપમત્વિષિ। પ્રશાસતીમાં ધર્મેણ ભૂમિં ભૂમિપસત્તમે

જ્યારે અસીમકૃષ્ણ, રાજાઓમાં અપ્રતિમ પરાક્રમી, સર્વશ્રેષ્ઠ રાજા તરીકે ધર્મથી પૃથ્વી પર શાસન કરતા હતા—

ઋષયઃ સંશિતાત્માનઃ સત્યવ્રતપરાયણાઃ। ઋજવો નષ્ટરજસઃ શાન્તા દાન્તા જિતેન્દ્રિયાઃ

ત્યારે ઋષિઓ આત્મસંયમી, સત્યવ્રત પરાયણ, સીધા, રાગરહિત, શાંત, દમયુક્ત અને ઇન્દ્રિયજિત હતા—

ધર્મક્ષેત્રે કુરુક્ષેત્રે દીર્ઘસત્રન્તુ ઈજિરે। નદ્યાસ્તીરે દૃષદ્વત્યાઃ પુણ્યાયાઃ શુચિરોધસઃ। દીક્ષિતાસ્તે યથાશાસ્ત્રં નૈમિષારણ્યગોચરાઃ

ધર્મક્ષેત્ર કુરુક્ષેત્રમાં, પવિત્ર દૃષદ્વતી નદીના શુદ્ધ કાંઠે, તેઓએ શાસ્ત્રોક્ત રીતે દીક્ષા લઈને, નૈમિષારણ્ય વિસ્તારમાં લાંબી યજ્ઞક્રિયા કરી.

દ્રષ્ટું તાન્ સ મહાબુદ્ધિઃ સૂતઃ પૌરાણિકોત્તમઃ। લોમાનિ હર્ષયાઞ્ચક્રે શ્રોત્રૂણાં યત્ સુભાષિતૈઃ। કર્મણા પ્રથિતસ્તેન લોકેઽસ્મિઁલ્લોમહર્ષણઃ

તેમને જોવા માટે, મહાબુદ્ધિશાળી સૂત, પુરાણકથાના શ્રેષ્ઠ, પોતાના મીઠા શબ્દોથી શ્રોતાઓના રોમકૂપ ઊભા કરી દીધા; તેથી તેઓ જગતમાં લોમહર્ષણ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા.

તપઃશ્રુતાચારનિધેર્વેદવ્યાસસ્ય ધીમતઃ। શિષ્યો બભૂવ મેધાવી ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ

તપ, શ્રવણ અને આચરણના ખજાના, વિદ્વાન વેદવ્યાસના શિષ્ય, તેઓ ત્રણેય લોકમાં વિખ્યાત થયા.

પુરાણ વેદો હ્યખિલો યસ્મિન્ સમ્યક્ પ્રતિષ્ઠિતઃ। ભારતી ચૈવ વિપુલા મહાભારતવર્દ્ધિની

જેમાં બધાં પુરાણો અને વેદો સંપૂર્ણ રીતે સ્થિર થયાં છે, અને વિશાળ ભારતી પણ, જે મહાભારતને વધારતી છે, એ પણ તેમાં છે.

ધર્માર્થકામમોક્ષાર્થાઃ કથા યસ્મિન્ પ્રતિષ્ઠિતાઃ। સૂક્તાઃ સુપરિભાષાશ્ચ ભૂમાવોષધયો યથા

જેમાં ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ વિશેની વાર્તાઓ સ્થિર થયેલી છે, અને જેમ જમીન પર ઔષધિઓ ઉગે છે તેમ જ તેમાં સુવિચાર અને સ્પષ્ટ ભાષા પણ છે.

સ તાન્ ન્યાયેન સુધિયો ન્યાયવિન્મુનિપુઙ્ગવાન્। અભિગમ્યોપસંસૃત્ય નમસ્કૃત્ય કૃતાઞ્જલિઃ। તોષયામાસ મેધાવી પ્રણિપાતેન તાનૃષીન્

બુદ્ધિશાળી અને ન્યાય જાણનારા એ મહાન ઋષિઓ પાસે ગયા, તેમને વિનમ્રતાથી નમસ્કાર કર્યા અને હાથ જોડીને તેમને પ્રસન્ન કર્યા.

તે ચાપિ સર્ત્રિણઃ પ્રીતાઃ સસદસ્યા મહૌજસઃ। તસ્મૈ સામ ચ પૂજાઞ્ચ યથાવત્ પ્રતિપેદિરે

અને એ શક્તિશાળી ઋષિઓ તથા તેમની સભાએ પ્રસન્ન થઈને તેને યોગ્ય રીતે સન્માન અને પૂજા આપી.

અથ તેષાં પુરાણસ્ય શુશ્રૂષા સમપદ્યત। દૃષ્ટ્વા તમાતિવિશ્વસ્તં વિદ્વાંસં લોમહર્ષણમ્

પછી, જ્યારે તેમણે લોહિતર્ષણને ખૂબ શ્રદ્ધાપૂર્વક અને સમર્પિત જોયા, ત્યારે તેમના મનમાં પુરાણ સાંભળવાની ઇચ્છા જાગી.

તસ્મિન્ સત્રે ગૃહપતિઃ સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ। ઇઙ્ગિતૈર્ભાવમાલક્ષ્ય તેષાં સૂતમનોદયત્

તે સભામાં, બધા શાસ્ત્રોમાં નિષ્ણાત ગૃહપતિએ, તેમની ભાવના ઇશારાથી સમજીને, સૂતને બોલવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યો.