વાયુપુરાણમ્

યત્ર દત્તં પિતૃભ્યસ્તુ ભવત્યક્ષયમિત્યુત। તત્ર સ્નાતો દિવં યાતિ સ્વશરીરેણ માનવઃ ।। ૫૦.

ત્યાં પિતૃઓને જે કંઈ અપાય છે, તે ક્યારેય ક્ષય પામતું નથી; અને ત્યાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય પોતાના શરીરથી સ્વર્ગે જાય છે.

પાપ્માનં પ્રજહાત્યેષ જીર્ણત્વચમિવોરગઃ। તત્પઙ્ગજવનં પુણ્યં પુણ્યકૃદ્ભિર્નિષેવિતમ્ ।। ૫૦.

ત્યાં તે પોતાના પાપો છોડી દે છે, જેમ સાપ જૂની ચામડી ઉતારે છે; એ પારીજાતવન પવિત્ર છે, અને પુણ્યશાળી લોકો ત્યાં જાય છે.

પાણ્ડુશિલા વૈ તત્રાસ્તે શ્રાદ્ધં યત્રાક્ષયં ભવેત્। યુધિષ્ઠિરસ્તુ તસ્યાં હિ શ્રાદ્ધં કર્ત્તું યયૌ મુને ।। ૫૦.

ત્યાં પાંડુશિલા છે, જ્યાં શ્રાદ્ધ અક્ષય બને છે; યુધિષ્ઠિરે ત્યાં શ્રાદ્ધ કરવા માટે, હે મુનિ, યાત્રા કરી હતી.

તત્ર કાલે પાણ્ડુનોક્તં મદ્ધસ્તે દેહિ પિણ્ડકમ્। હસ્તં ત્યક્ત્વા શિલાયાઞ્ચ પિણ્ડદાનઞ્ચકાર સઃ ।। ૫૦.

એ સમયે પાંડુએ કહ્યું, 'પિંડ મારા હાથમાં મૂકી દે.' પણ તેણે હાથ છોડીને પથ્થર પર પિંડ અર્પણ કર્યું.

શિલાયાં પિણ્ડદાનેન પ્રહૃષ્ટો વ્યાસનન્દનઃ। વરં દદૌ સ્વપુત્રાય રાજ્યં કુરુ મહીતલે ।। ૫૦.

પથ્થર પર પિંડ અર્પણ કરીને વ્યાસપુત્ર આનંદિત થયા; તેમણે પોતાના પુત્રને ધરતી પર રાજય કરવાનો વરદાન આપ્યો.

અકણ્ટકન્તુ સમ્પૂર્ણં ત્વં મે ત્રાતા હિ પુત્રક। સ્વર્ગં વ્રજ શરીરેણ ભ્રાતૃભિઃ પરિવારિતઃ ।। ૫૦.

'મારો પુત્ર સુરક્ષિત રહે, તેનું રાજય સંપૂર્ણ અને નિર્વિઘ્ન રહે; તું પોતાના ભાઈઓ સાથે શરીરથી સ્વર્ગે જા.'

દૃષ્ટિમાત્રેણ સમ્પૂતાન્નરકસ્થાન્દિવં નય। ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ પાણ્ડુઃ શાશ્વતં પદમવ્યયમ્ ।। ૫૦.

'માત્ર નજરથી જ નરકવાસીઓને પવિત્ર કરી, તેમને સ્વર્ગે લઈ જા.' એવું કહી પાંડુ શાશ્વત અને અવિનાશી સ્થાન તરફ ગયા.

ઉદ્ભિજ્જાઃ સ્વેદજા વાપિ હ્યણ્ડજા યે જરાયુજાઃ। મધુસ્રવાં સમાસાદ્ય મૃતાઃ સ્વર્ગપુરં યયુઃ ।। ૫૦.

નમી, પસીનો, અંડા કે ગર્ભમાંથી જન્મેલા બધા જીવોએ, જો તેઓ મૃત્યુ પામ્યા હોય છતાં પણ, મધની ધારા પ્રાપ્ત કરીને સ્વર્ગપુરીમાં પહોંચી ગયા છે.

દશાશ્વમેધિકે હંસતીર્થે શ્રાદ્ધાદ્દિવં વ્રજેત્। દશાશ્વમેધહંસૌ ચ નત્વા શિવપુરં વ્રજેત્ ।। ૫૦.

હંસતીર્થમાં, જે દસ અશ્વમેધ યજ્ઞ જેટલું ફળ આપે છે, ત્યાં શ્રાદ્ધ કરવાથી સ્વર્ગ પ્રાપ્ત થાય છે; અને દસ અશ્વમેધ હંસને વંદન કરીને શિવપુરિ મળે છે.

ભરતસ્યાશ્રમે શ્રાદ્ધાન્નયેદ્બ્રહ્માલયં પિતૄન્। મતઙ્ગસ્ય પદે શ્રાદ્ધી બ્રહ્મલોકં નયેત્પિતૄન્ ।। ૫૦.

ભરતના આશ્રમમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી પિતૃઓને બ્રહ્માના ધામમાં લઈ જવાય છે; અને મતંગના સ્થાન પર શ્રાદ્ધ કરવાથી પિતૃઓને બ્રહ્મલોક મળે છે.

નિર્મ્મથ્યાગ્નિં શમીગર્ભે વિધિર્વિષ્ણ્વાદિભિઃ સહ। લેભે તીર્થન્તુ યજ્ઞાર્થં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ।। ૫૦.

શમી વૃક્ષની અંદર અગ્નિ મથન કરીને, વિધિ વિષ્ણુ અને અન્ય દેવતાઓ સાથે મળીને કરવામાં આવી; તે તીર્થ યજ્ઞ માટે પ્રાપ્ત થયું, જે ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે.

મખસંજ્ઞન્તુ તત્તીર્થં પિતૄણાં મુક્તિ દાયકમ્। સ્નાત્વા ચ તર્પણં કૃત્વા પિણ્ડદો મુક્તિમાપ્નુયાત્ ।। ૫૦.

મખ નામનું તે તીર્થ પિતૃઓને મુક્તિ આપે છે; ત્યાં સ્નાન કરીને, તર્પણ અને પિંડદાન કરનારને પણ મુક્તિ મળે છે.

પિતૄન્સ્વર્ગં નયેન્નત્વા સઙ્ગમેઽઙ્ગારકેશ્વરૌ। ગયાકૂટે પિણ્ડદાનાદશ્વમેધફલં લભેત્ ।। ૫૦.

સંગમ પર અંગારક અને ઈશ્વરને વંદન કરીને પિતૃઓને સ્વર્ગમાં લઈ જવાય છે; ગયાના શિખરે પિંડદાન કરવાથી અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મળે છે.

ભસ્મકૂટે ભસ્મનાથં નત્વા ચ તારયેત્પિતૄન્ । ત્યક્તપાપો ભવેન્મુક્તઃ સઙ્ગમે સ્નાનમાચરેત્ ।। ૫૦.

ભસ્મકૂટે ભસ્મનાથને વંદન કરીને પિતૃઓને તારવામાં આવે છે; પાપ છોડીને મુક્ત બને છે અને સંગમ પર સ્નાન કરવું જોઈએ.

ઇષ્ટિં ચક્રેઽશ્વમેધાખ્યં વસિષ્ઠો મુનિસત્તમઃ। ઇષ્ટિતો નિર્ગતઃ શમ્ભુર્વરં વૃણુ વસિષ્ઠકમ્ ।। ૫૦.

મહાન ઋષિ વસિષ્ઠે અશ્વમેધ નામનું યજ્ઞ કર્યું; એ યજ્ઞમાંથી શંભુ પ્રગટ થયા અને કહ્યું, 'વસિષ્ઠ, તું જે ઈચ્છે તે વર માંગ.'

પ્રાહેતિ તં વસિષ્ઠોઽપિ શિવ તુષ્ઠોઽસિ મે યદિ। વસ્તવ્યં ચાત્ર દેવેશ તથેત્યુક્ત્વા શિવઃ સ્થિતઃ ।। ૫૦.

વસિષ્ઠે કહ્યું, 'દેવોના સ્વામી, જો તમે મારા પર પ્રસન્ન હોવ તો અહીં નિવાસ કરો.' શિવે 'તેમ જ રહેશે' કહીને ત્યાં જ નિવાસ કર્યો.

પિણ્ડદો ધેનુકારણ્યે કામધેનુપદેષુ ચ। સ્નાત્વા નત્વાથ સમ્પૂજ્ય બ્રહ્મલોકં નયેત્પિતૄન્ ।। ૫૦.

ધેનુક વનમાં અને કામધેનુના સ્થળોએ પિંડદાન કરીને, સ્નાન, વંદન અને પૂજા કર્યા પછી પિતૃઓને બ્રહ્મલોકમાં લઈ જવાય છે.

કર્દ્દમાલે ગયાનાભૌ મુણ્ડપૃષ્ઠસમીપતઃ। સ્નાત્વા શ્રાદ્ધાદિકં કૃત્વા પિતૄણામનૃણો ભવેત્ ।। ૫૦.

કર્દમ તળાવ, ગયાનાભિ અને મુંડપૃષ્ઠ પાસે સ્નાન કરીને, શ્રાદ્ધ અને અન્ય વિધિઓ કરીને પિતૃઋણ મુક્તિ મળે છે.

ફલ્ગુચણ્ડીશ્મશાનાક્ષીમઙ્ગલાદ્યાઃ સમર્ચ્ચયેત્। ગયાયાઞ્ચ વૃષોત્સર્ગાત્રિઃ સપ્તકુલમુદ્ધરેત્ ।। ૫૦.

ફલ્ગુ, ચંડી, સ્મશાન, અક્ષી, મંગળ વગેરેની પૂજા કરવી જોઈએ; અને ગયામાં વાછરડો છોડવાથી સાત પેઢી સુધીના કુટુંબને ઉદ્ધાર મળે છે.

યત્ર તત્ર સ્થિતા દેવા ઋષયોઽપિ જિતેન્દ્રિયાઃ । આદ્યં ગદાધરં ધ્યાયઞ્છ્રાદ્ધપિણ્ડાદિદાનતઃ ।। ૫૦.

જ્યાં ક્યાં દેવતાઓ અને ઇન્દ્રિયજિત ઋષિઓ વસે છે, ત્યાં ગદાધરનું ધ્યાન કરીને અને શ્રાદ્ધ-પિંડદાન વગેરે આપવાથી પુણ્ય મળે છે.

કુલાનાં શતમુદ્ધૃત્ય બ્રહ્મલોકં નયેત્ પિતૄન્। ગયા ગયો ગયા દિત્યો ગાયત્રી ચ ગદાધરઃ ।। ૫૦.

સો કુટુંબોને ઉદ્ધાર કરીને પિતૃઓને બ્રહ્મલોકમાં લઈ જવાય છે; ગયા, ગયા, ગયાદિત્ય, ગાયત્રી અને ગદાધરનું પણ ઉલ્લેખ થાય છે.

ગયા ગયાસુરશ્ચૈવ ષઙ્ગયા મુક્તિદાયકાઃ। ગયાખ્યાનમિદં પુણ્યં યઃ પઠેત્સતતં નરઃ ।। ૫૦.

ગયા, ગયાસુર અને છ ગયા મુક્તિ આપનાર છે; જે મનુષ્ય સતત ગયાનું પવિત્ર વર્ણન વાંચે છે—

શ્રૃણુયાચ્છ્રદ્ધયા યસ્તુ સ યાતિ પરમાં ગતિમ્। પાઠયેદ્વા ગયાખ્યાનં વિપ્રેભ્યઃ પુણ્યકૃન્નરઃ ।। ૫૦.

જે શ્રદ્ધાથી સાંભળે છે તે પરમ ગતિ મેળવે છે; અથવા જે ગયાનું વર્ણન બ્રાહ્મણોને વાંચે છે, એ પુણ્યશાળી મનુષ્ય—

ગયાશ્રાદ્ધં કૃતં તેન કૃતં તેન સુનિશ્ચિતમ્। ગયાયા મહિમાનઞ્ચ હ્યભ્યસેદ્યઃ સમાહિતઃ ।। ૫૦.

તે માટે ગયામાં શ્રાદ્ધ કરવું ગણાય છે, ખરેખર કરેલું માનાય છે; અને જે મનથી ગયાની મહિમા અભ્યાસ કરે છે—

તેનેષ્ટં રાજસૂયેન અશ્વમેધેન નારદ। લિખેદ્વા લેખયેદ્વાપિ પૂજયેદ્વાપિ પુસ્તકમ્ ।। ૫૦.

તેને રાજસૂય અને અશ્વમેધ યજ્ઞ કર્યાનું ફળ મળે છે, હે નારદ; અથવા જે લખે, લખાવડે અથવા આ પુસ્તકની પૂજા કરે છે.

તસ્ય ગેહે સ્થિરા લક્ષ્મીઃ સુપ્રસન્ના ભવિષ્યતિ। ઉપાખ્યાનમિદં પુણ્યં ગૃહે તિષ્ઠતિ પુસ્તકમ્ ।। ૫૦.

જેના ઘરે આ પવિત્ર વાર્તાનું પુસ્તક રહેશે, ત્યાં સ્થિર અને શુભ લક્ષ્મી હંમેશા વસે છે.

સર્પાગ્નિચૌરજનિતં ભયં તત્ર ન વિદ્યતે। શ્રાદ્ધકાલે પઠેદ્યસ્તુ ગયામાહાત્મ્યમુત્તમમ્ ।। ૫૦.

એ ઘરે સાપ, અગ્નિ કે ચોરથી કોઈ ભય રહેતું નથી; જે શ્રાદ્ધકાળે ગયાનું મહાત્મ્ય વાંચે છે—

વિધિહીનન્તુ તત્સર્વં પિતૄણાન્તુ ગયાસમમ્। યાનિ તીર્થાનિ ત્રૈલોક્યે તાનિ દૃષ્ટાનિ તત્ર વૈ। યેન જ્ઞાતં ગયાખ્યાનં શ્રુતં વા પઠિતં મુને ।। ૫૦.

યાદિ વિધિ વિના પણ ત્યાં પિતૃઓને કરેલા સર્વ કર્મો ગયાની સમાન ગણાય છે; ત્રણેય લોકના બધા તીર્થો ત્યાં જ જોવા મળે છે, જે ગયાની વાર્તા જાણે, સાંભળે અથવા વાંચે છે, હે મુનિ.

સનત્કુમારો મુનિપુઙ્ગવાય પુણ્યાં કથાઞ્ચાથ નિવેદ્ય ભક્ત્યા। સ્વમાશ્રમં પુણ્યવનૈરુપેતં વિસૃજ્ય સંગીતગુરું જગામ ।। ૫૦.

સનતકુમારે ભક્તિપૂર્વક આ પવિત્ર વાર્તા મુનિશ્રેષ્ઠને કહી, પોતાના આશ્રમ તરફ, પવિત્ર વનોથી ઘેરાયેલા સ્થાનમાં, પોતાના ગુરુને વિદાય આપી ને ચાલ્યા ગયા.