વાયુપુરાણમ્

સ્નાતોઽથ પિણ્ડદો બ્રહ્મલોકં કુલશતં નયેત્। દેવનદ્યાં વૈતરણ્યાં સ્નાતઃ સ્વર્ગં નયેત્પિતૄન્ ।। ૫૦.

સ્નાન કરીને પિંડ આપનાર પુરુષ, પોતાનું સો કુળ બ્રહ્મલોકમાં લઈ જાય છે; દેવનદી વૈતરણીમાં સ્નાન કરવાથી પિતૃઓને સ્વર્ગમાં પહોંચાડે છે.

સ્નાતો ગોદો વૈતરણ્યાં ત્રિઃસપ્તકુલમુદ્ધરેત્। સત્યં સત્યં પુનઃ સત્યં વૈતરણ્યાં તુ નારદ ।। ૫૦.

વૈતરણીમાં સ્નાન કરીને ગાય આપનાર પુરુષ, એકત્રીસ કુળને ઉદ્ધાર કરે છે; નારદ, સાચું કહું છું, વૈતરણીમાં આવું થાય છે.

એકવિંશતિકુલાન્યાહુસ્તારયેન્નાત્ર સંશયઃ। યા સા વૈતરણી નામ નદી ત્રૈલોક્યવિશ્રુતા ।। ૫૦.

કહે છે કે તે એકવીસ કુળને પાર પાડે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી—એ વૈતરણી નામની નદી ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે.

સાવતીર્ણા ગયાક્ષેત્રે પિતૄણાં તરણાય વૈ। ગોદાવર્ય્યાં વૈતરણ્યાં યમુનાયાં તથૈવ ચ ।। ૫૦.

એ નદી ગયા ક્ષેત્રે પિતૃઓના ઉદ્ધાર માટે અવતરેલી છે, અને ગોદાવરી, વૈતરણી અને યમુના માં પણ એ જ છે.

દેવનદ્યાં ગોપ્રચારે શ્રાદ્ધદઃ સ્વર્નયેત્પિતૄન્। પુષ્કરિણ્યાં ઘૃતકુલ્યાં મધુકુલ્યાં તથૈવ ચ ।। ૫૦.

દેવનદીમાં, ગૌચરમાં શ્રાદ્ધ આપનાર પિતૃઓને સ્વર્ગમાં પહોંચાડે છે; પુષ્કરિણી, ઘૃતકુલ્યા અને મધુકુલ્યા માં પણ એ જ ફળ મળે છે.

કોટિતીર્થે રુક્મિણીયે પિણ્ડદઃ સ્વર્નયેત્પિતૄન્। ત્રિરાત્રોપોષણેનૈવ તીર્થાભિગમનેન ચ ।। ૫૦.

કોટી તીર્થ અને રુક્મિણીના સ્થળે પિંડ આપનાર પિતૃઓને સ્વર્ગમાં પહોંચાડે છે; ત્રણ રાત ઉપવાસ અને તીર્થ યાત્રાથી પણ એ ફળ મળે છે.

અદત્ત્વા કાઞ્ચનઙ્ગાશ્ચ દરિદ્રો જાયતે નરઃ। ઘૃતકુલ્યા મધુકુલ્યા દેવિકા ચ મહાનદી ।। ૫૦.

સોનું ધરાવતી ગાય આપ્યા વિના મનુષ્ય ગરીબ બને છે; ઘૃતકુલ્યા, મધુકુલ્યા, દેવિકા અને મહાનદીમાં પણ આવું થાય છે.

શિલાયાઃ સઙ્ગમો યત્ર મધુસ્રવા પ્રકીર્તિતા। અયુતં ચાશ્વમેધાનાં સ્નાનકૃલ્લભતે નરઃ ।। ૫૦.

જ્યાં શિલાઓનું સંગમ છે, જેને મધુસરવા કહે છે, ત્યાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય દસ હજાર અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મેળવે છે.

શ્રાદ્ધં સપિણ્ડકં કૃત્વા પિણ્ડદાનં તથૈવ ચ। કુલાનાં શતમુદ્ધૃત્ય વિષ્ણુલોકં નયેન્નરઃ ।। ૫૦.

પિંડ સાથે શ્રાદ્ધ અને પિંડદાન કરીને, પુરુષ સો કુળને ઉદ્ધાર કરીને તેમને વિષ્ણુના લોકમાં પહોંચાડે છે.

દશાશ્ચ મેધિકે હંસતીર્થે ચામરકઙ્કટે। કોટિતીર્થે રુક્મકુણ્ડે પિણ્ડદઃ સ્વર્નયેત્પિતૄન્ ।। ૫૦.

મેધિકા, હંસતીર્થ, અમરકંકટ, કરોડીતીથ અને રુક્મકુંડમાં જે વ્યક્તિ પિંડ અર્પણ કરે છે, તે પોતાના પિતૃઓને સ્વર્ગમાં લઈ જાય છે.

વૈતરણ્યાં ઘૃતકુલ્યાં મધુકુલ્યાં તથૈવ ચ। કોટિતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા દૃષ્ટ્વા કોટીશ્વરઞ્ચ યઃ ।। ૫૦.

વૈતરણી, ઘૃતકુળી, મધુકુળી અને કરોડીતીથમાં જે મનુષ્ય સ્નાન કરે છે અને કરોડીશ્વરને દર્શન કરે છે—

કોટિજન્મ ભવેદ્વિપ્રો ધનાઢ્યો વેદપારગઃ । માર્કણ્ડેયેશકોચીશૌ નત્વા સ્યાત્પિતૃતારકઃ ।। ૫૦.

એ બ્રાહ્મણ કરોડો જન્મ સુધી ધનવાન અને વેદોમાં પારંગત થાય છે; અને જ્યારે તે માર્કંડેય અને કોચીશને વંદન કરે છે, ત્યારે પિતૃઓને તારો બને છે.

રુક્મ પારિજાતવને પાર્વ્વત્યા સહ શઙ્કરઃ। રહસ્યે સંસ્થિતો રેમે યુગાનામયુતં પુરા ।। ૫૦.

સોનાના પારીજાતવનમાં, શિવજી પાર્વતીજી સાથે ગુપ્ત રીતે રહેતા હતા અને અનેક યુગો સુધી ત્યાં આનંદ માણ્યો હતો.

મરીચિઃ ફલપુષ્પાર્થં પારિજાતવનં ગતઃ। દૃષ્ટ્વા શપ્તો મહેશેન યસ્માત્સુખવિઘાતકઃ ।। ૫૦.

મરીચિ ફળ અને ફૂલોની ઈચ્છાથી પારીજાતવનમાં ગયા; તેમને જોઈને મહેશ્વરે શાપ આપ્યો, કારણ કે તેઓ સુખમાં વિઘ્નરૂપ બન્યા હતા.

દુઃખી ભવેતિ તદ્ભીતો મરિચિસ્તુષ્ટુવે શિવમ્। તુષ્ટઃ પ્રોવાચ તં શમ્ભુર્વૃણીષ્વ વરમુત્તમમ્ ।। ૫૦.

શાપથી ડરીને, મરીચિ દુઃખી બન્યા અને શિવજીની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા; શંભુ પ્રસન્ન થઈને કહ્યું, 'શ્રેષ્ઠ વર માંગ.'

શાપાદ્ ભવતુ મુક્તિર્મ્મે મરીચિઃ પ્રાહ શઙ્કરમ્। ભવેદ્ગયાયાં મુક્તિસ્તે શિવોક્તઃ પ્રયયૌ ગયામ્ ।। ૫૦.

મરીચિએ શંકરને કહ્યું, 'મને આ શાપમાંથી મુક્તિ મળે.' શિવજીએ ઉત્તર આપ્યો, 'ગયામાં તને મોક્ષ મળશે,' અને તેઓ ગયા તરફ ગયા.

શિલાસ્થિતસ્તપસ્તેપે સર્વ્વેષાં દુષ્કરઞ્ચ યત્। મરીચિરીશ્વરાચ્છપ્તઃ કૃષ્ણત્વમગમત્પુરા ।। ૫૦.

પથ્થર પર ઊભા રહીને મરીચિએ અત્યંત કઠિન તપ કર્યું; ઈશ્વરનાં શાપથી તેઓ અગાઉ કાળા રંગના થઈ ગયા હતા.

તપસા દારુણેનેહ સ વિપ્રઃ શુક્લતાં ગતઃ । હરિરૂચે મરીચિઞ્ચ વરં વૃણુહિ પુત્રક ।। ૫૦.

કઠિન તપસ્યાથી એ ઋષિએ ફરીથી સફેદતા પામી; હરિએ મરીચિને કહ્યું, 'પુત્ર, તું વર માંગ.'

કિમલભ્યં ત્વયિ તુષ્ટે મરીચિઃ પ્રાહ માધવમ્। હરશાપાદ્વિમુક્તોઽહં શિલા ભવતુ પાવની ।। ૫૦.

મરીચિએ માધવને કહ્યું, 'તમે પ્રસન્ન થાઓ ત્યારે શું અપ્રાપ્ય છે? હું હરાના શાપથી મુક્ત થયો છું, હવે આ પથ્થર પાવન બને.'

પિતૃમુક્તિકરી ચ સ્યાત્તથેત્યુક્ત્વા દિવં ગતઃ। દિવૌકસાં પુષ્કરિણીં સમાસાદ્ય નરઃ શુચિઃ ।। ૫૦.

'તે પિતૃમુક્તિ આપનાર પણ બને.' એવું કહીને તેઓ સ્વર્ગે ગયા. જે શુદ્ધ મનુષ્ય એ દિવ્ય તળાવ સુધી પહોંચે છે—

યત્ર દત્તં પિતૃભ્યસ્તુ ભવત્યક્ષયમિત્યુત। તત્ર સ્નાતો દિવં યાતિ સ્વશરીરેણ માનવઃ ।। ૫૦.

ત્યાં પિતૃઓને જે કંઈ અપાય છે, તે ક્યારેય ક્ષય પામતું નથી; અને ત્યાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય પોતાના શરીરથી સ્વર્ગે જાય છે.

પાપ્માનં પ્રજહાત્યેષ જીર્ણત્વચમિવોરગઃ। તત્પઙ્ગજવનં પુણ્યં પુણ્યકૃદ્ભિર્નિષેવિતમ્ ।। ૫૦.

ત્યાં તે પોતાના પાપો છોડી દે છે, જેમ સાપ જૂની ચામડી ઉતારે છે; એ પારીજાતવન પવિત્ર છે, અને પુણ્યશાળી લોકો ત્યાં જાય છે.

પાણ્ડુશિલા વૈ તત્રાસ્તે શ્રાદ્ધં યત્રાક્ષયં ભવેત્। યુધિષ્ઠિરસ્તુ તસ્યાં હિ શ્રાદ્ધં કર્ત્તું યયૌ મુને ।। ૫૦.

ત્યાં પાંડુશિલા છે, જ્યાં શ્રાદ્ધ અક્ષય બને છે; યુધિષ્ઠિરે ત્યાં શ્રાદ્ધ કરવા માટે, હે મુનિ, યાત્રા કરી હતી.

તત્ર કાલે પાણ્ડુનોક્તં મદ્ધસ્તે દેહિ પિણ્ડકમ્। હસ્તં ત્યક્ત્વા શિલાયાઞ્ચ પિણ્ડદાનઞ્ચકાર સઃ ।। ૫૦.

એ સમયે પાંડુએ કહ્યું, 'પિંડ મારા હાથમાં મૂકી દે.' પણ તેણે હાથ છોડીને પથ્થર પર પિંડ અર્પણ કર્યું.

શિલાયાં પિણ્ડદાનેન પ્રહૃષ્ટો વ્યાસનન્દનઃ। વરં દદૌ સ્વપુત્રાય રાજ્યં કુરુ મહીતલે ।। ૫૦.

પથ્થર પર પિંડ અર્પણ કરીને વ્યાસપુત્ર આનંદિત થયા; તેમણે પોતાના પુત્રને ધરતી પર રાજય કરવાનો વરદાન આપ્યો.

અકણ્ટકન્તુ સમ્પૂર્ણં ત્વં મે ત્રાતા હિ પુત્રક। સ્વર્ગં વ્રજ શરીરેણ ભ્રાતૃભિઃ પરિવારિતઃ ।। ૫૦.

'મારો પુત્ર સુરક્ષિત રહે, તેનું રાજય સંપૂર્ણ અને નિર્વિઘ્ન રહે; તું પોતાના ભાઈઓ સાથે શરીરથી સ્વર્ગે જા.'

દૃષ્ટિમાત્રેણ સમ્પૂતાન્નરકસ્થાન્દિવં નય। ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ પાણ્ડુઃ શાશ્વતં પદમવ્યયમ્ ।। ૫૦.

'માત્ર નજરથી જ નરકવાસીઓને પવિત્ર કરી, તેમને સ્વર્ગે લઈ જા.' એવું કહી પાંડુ શાશ્વત અને અવિનાશી સ્થાન તરફ ગયા.

ઉદ્ભિજ્જાઃ સ્વેદજા વાપિ હ્યણ્ડજા યે જરાયુજાઃ। મધુસ્રવાં સમાસાદ્ય મૃતાઃ સ્વર્ગપુરં યયુઃ ।। ૫૦.

નમી, પસીનો, અંડા કે ગર્ભમાંથી જન્મેલા બધા જીવોએ, જો તેઓ મૃત્યુ પામ્યા હોય છતાં પણ, મધની ધારા પ્રાપ્ત કરીને સ્વર્ગપુરીમાં પહોંચી ગયા છે.

દશાશ્વમેધિકે હંસતીર્થે શ્રાદ્ધાદ્દિવં વ્રજેત્। દશાશ્વમેધહંસૌ ચ નત્વા શિવપુરં વ્રજેત્ ।। ૫૦.

હંસતીર્થમાં, જે દસ અશ્વમેધ યજ્ઞ જેટલું ફળ આપે છે, ત્યાં શ્રાદ્ધ કરવાથી સ્વર્ગ પ્રાપ્ત થાય છે; અને દસ અશ્વમેધ હંસને વંદન કરીને શિવપુરિ મળે છે.