વાયુપુરાણમ્

કથં પુત્રાદયો મે સ્યુર્વિશાલં ચાબ્રુવન્દ્વિજાઃ। ગયાયાં પિણ્ડદાનેન તવ સર્વ્વં ભવિષ્યતિ ।। ૫૦.

'મને પુત્રો કેમ થશે?' વિશાળે બ્રાહ્મણોને પૂછ્યું; તેમણે ઉત્તર આપ્યો: 'ગયામાં પિંડદાન કરવાથી તારો સર્વ કાર્ય સિદ્ધ થશે.'

વિશાલોઽપિ ગયાશીર્ષ પિણ્ડદઃ પુત્રવાનભૂત્। દૃષ્ટ્વાકાશે સિતં રક્તં કૃષ્ણં પુરુષમબ્રવીત્ ।। ૫૦.

વિશાળે પણ ગયાશીર્ષે પિંડદાન કરીને પુત્રપ્રાપ્તિ કરી; આકાશમાં એક સફેદ, એક લાલ અને એક કાળો પુરુષ જોઈને તેણે પૂછ્યું.

કે યૂયં તેષુ ચૈવૈકઃ સિતઃ પ્રોચે વિશાલકમ્। અહં સિતસ્તે જનક ઇન્દ્રલોકાદિહાગતઃ ।। ૫૦.

'તમે કોણ છો?' તેમાંના સફેદે વિશાળને કહ્યું: 'હું તારો પૂર્વજ, ઇન્દ્રલોકથી અહીં આવ્યો છું.'

મમ પુત્ર પિતા રક્તો બ્રહ્મહા પાપકૃત્તમઃ । અયં પિતામહઃ કૃષ્ણ ઋષયો યેન ઘાતિતાઃ ।। ૫૦.

'મારો પુત્ર લાલ છે, બ્રાહ્મણહંત અને અત્યંત પાપી છે; આ કાળો મારા પિતામહ છે, જેણે ઋષિઓને મારે છે.'

અવીચિનરકં પ્રાપ્તૌ મુક્તૌ ત્વત્પિણ્ડદાનતઃ। પિતૄન્પિતામહાંશ્ચૈવ તથૈવ પ્રપિતામહાન્ ।। ૫૦.

'એ બંને અવીચિ નરકમાં ગયા હતા, પણ તારા પિંડદાનથી મુક્તિ પામી; પિતા, પિતામહ અને પ્રપિતામહ સૌને આવું જ ફળ મળે છે.'

પ્રીણયામીતિ યત્તોયં ત્વયા દત્તમરિન્દમ। તેનાસ્મદ્યુગપદ્યોગો જાતો વાક્યેન સત્તમ ।। ૫૦.

'હે શત્રુવિનાશક, તારા આપેલા જળથી અમે તૃપ્ત થયા છીએ; તારા કર્મ અને વચનથી અમારે સૌનું એકત્વ થયું છે.'

મુક્તિઃ કૃતા ત્વયા પુત્ર વ્રજામઃ સ્વર્ગમુત્તમમ્। એવં પુત્રૈઃ પિતૄણાં ચ કર્તવ્યા મુક્તિરુત્તમા ।। ૫૦.

'પુત્ર, તું અમને મુક્તિ આપી છે; હવે અમે સર્વોત્તમ સ્વર્ગમાં જઈશું. આવું પુત્રોએ પોતાના પિતૃઓ માટે કરવું જોઈએ.'

ત્વઞ્ચ રાજ્યં ચિરં કૃત્વા ભુક્ત્વા ભોગાંશ્ચ દુર્લ્લભાન્। યજ્ઞાન્સદક્ષિણાન્કૃત્વા યાયાદ્વિષ્ણુપુરં તતઃ ।। ૫૦.

'તુ પણ લાંબા સમય સુધી રાજ્ય કરી, દુર્લભ ભોગ ભોગવી, યથાયોગ્ય દાનવાળા યજ્ઞો કરીને, પછી વિષ્ણુપુરીમાં જશે.'

એવં લબ્ધવરો રાજા રાજ્યં કૃત્વા દિવંગતઃ। પ્રેતરાજઃ સહ પ્રેતૈર્ગયાશ્રાદ્ધાદ્દિવં ગતઃ ।। ૫૦.

આ રીતે વર પ્રાપ્ત કરીને રાજાએ રાજ્ય કર્યું અને પછી સ્વર્ગમાં ગયો; પ્રેતરાજ પણ પ્રેતો સાથે ગયાશ્રાદ્ધથી સ્વર્ગમાં ગયો.

પ્રેતઃ કશ્ચિદ્વિમુક્ત્યર્થં વણિજં કઞ્ચિદબ્રવીત્। મમ નામ્ના ગયાશીર્ષે પિણ્ડનિર્વ્વાપણં કુરુ ।। ૫૦.

મુક્તિની ઇચ્છાથી એક પ્રેતએ એક વેપારીને કહ્યું: 'મારા નામે ગયાશીર્ષે પિંડદાન કર.'

પ્રેતભાવવિમુક્ત્યર્થં ત્વં ગૃહાણ ધનં મમ। તદ્વનં સર્વ્વમાદાય ગયાશ્રાદ્ધવ્યયં કુરુ ।। ૫૦.

'પ્રેત અવસ્થાથી મુક્તિ માટે, તું મારું ધન લઈ લે; આખું વન લઈ, ગયાશ્રાદ્ધના ખર્ચ માટે વાપર.'

ષોડશપઞ્ચભાગાંશ્ચ તુભ્યં વૈ દત્તવાનહમ્। સ્વનામાનિ યથાન્યાયં સમ્યગાખ્યાતવાનહમ્ ।। ૫૦.

હું તને સોળ અને પાંચ ભાગ આપ્યા છે અને તેમના નામો યોગ્ય રીતે સમજાવ્યા છે.

ગત્વા ગયાં ગયાશીર્ષ પ્રેતરાજાય પિણ્ડકમ્। સમદાદ્બન્ધુભિઃ સાર્દ્ધં સ્વપિતૃભ્યસ્તતો દદૌ ।। ૫૦.

ગયા જઈને ગયા શિર્ષે, તેણે પ્રેતરાજને પિંડ અર્પણ કર્યો અને પછી પોતાના સગાંઓ સાથે પિતૃઓને પણ પિંડ આપ્યો.

પ્રેતઃ પ્રેતત્વનિર્મ્મુક્તો વણિક્ સ્વગૃહમાગતઃ । એવં ગયસ્ય શમ્ભોશ્ચ ક્ષેત્રં વિષ્ણો રવેસ્તથા ।। ૫૦.

પ્રેત અવસ્થાથી મુક્ત થયેલો વેપારી પોતાના ઘરે પાછો આવ્યો; Gayા, શંભુ, વિષ્ણુ અને રવિનું ક્ષેત્ર એમ કહેવાય છે.

ઉપોષિતોઽથ ગાયત્રીતીર્થે મહાનદીસ્થિતે। ગાયત્ર્યાઃ પુરતઃ સ્નાત્વા પ્રાતઃસન્ધ્યામુપાસયેત્ ।। ૫૦.

મહાનદી પર આવેલા ગાયત્રી તીર્થે ઉપવાસ કર્યા પછી, ગાયત્રીની સામે સ્નાન કરી અને પ્રાત: સંધ્યાનું પૂજન કરવું જોઈએ.

શ્રાદ્ધં સપિણ્ડકં કૃત્વાનયેદ્બ્રહ્મણ્યતાં કુલમ્। તીર્થે સમુદિતે સ્નાત્વા સાવિત્ર્યાઃ પુરતો નરઃ ।। ૫૦.

પિંડ સાથે શ્રાદ્ધ કરીને, પોતાનું કુળ બ્રાહ્મણત્વ તરફ લઈ જાય છે; તીર્થમાં સ્નાન કર્યા પછી પુરુષે સાવિત્રીની સામે ઊભો રહેવું જોઈએ.

સન્ધ્યામુપાસ્ય મધ્યાહ્ને નયેત્કુલશતન્દિવમ્। પિણ્ડદાનં તતઃ કુર્ય્યાત્પિતૄણાં મુક્તિકામ્યયા ।। ૫૦.

મધ્યાહ્ન સંધ્યા પૂજીને, પોતાના કુળને સો દિવસ સુધી માર્ગદર્શન આપવું જોઈએ; પછી પિતૃઓની મુક્તિ ઈચ્છતા પિંડદાન કરવું જોઈએ.

પ્રાચીસરસ્વતીતીર્થે સ્નાત્વા ચાપિ યથાવિધિ। સન્ધ્યામુપાસ્ય સાયાહ્ને વિષ્ણુલોકં નયેત્પિતૄન્ ।। ૫૦.

પૂર્વ દિશાની સરસ્વતી તીર્થમાં વિધિપૂર્વક સ્નાન કરીને અને સાંજની સંધ્યા પૂજીને, પોતાના પિતૃઓને વિષ્ણુના લોકમાં પહોંચાડે છે.

બહુજન્મકૃતાત્સન્ધ્યાલોપાન્મુક્તસ્ત્રિસન્ધ્ય કૃત્। વિશાલાયાં લેલિહાને તીર્થે ચ ભરતાશ્રમે ।। ૫૦.

ઘણા જન્મોથી સંધ્યા વિધિ છોડવાની ભૂલમાંથી મુક્ત થનાર, વિશાળા, લેલિહાન તીર્થ અને ભરત આશ્રમમાં ત્રણેય સંધ્યા કરનાર—

પાદાઙ્કિતે મુણ્ડપૃષ્ઠે ગદાધરસમીપતઃ। તીર્થે ચાકાશગઙ્ગાયાં ગિરિકર્ણમુખેષુ ચ ।। ૫૦.

પગલાંવાળા સ્થળે, મુંડાના પીઠ પર, ગદાધર પાસે, આકાશગંગાના તીર્થે અને પર્વત ગુફાના મુખ પર—

સ્નાતોઽથ પિણ્ડદો બ્રહ્મલોકં કુલશતં નયેત્। દેવનદ્યાં વૈતરણ્યાં સ્નાતઃ સ્વર્ગં નયેત્પિતૄન્ ।। ૫૦.

સ્નાન કરીને પિંડ આપનાર પુરુષ, પોતાનું સો કુળ બ્રહ્મલોકમાં લઈ જાય છે; દેવનદી વૈતરણીમાં સ્નાન કરવાથી પિતૃઓને સ્વર્ગમાં પહોંચાડે છે.

સ્નાતો ગોદો વૈતરણ્યાં ત્રિઃસપ્તકુલમુદ્ધરેત્। સત્યં સત્યં પુનઃ સત્યં વૈતરણ્યાં તુ નારદ ।। ૫૦.

વૈતરણીમાં સ્નાન કરીને ગાય આપનાર પુરુષ, એકત્રીસ કુળને ઉદ્ધાર કરે છે; નારદ, સાચું કહું છું, વૈતરણીમાં આવું થાય છે.

એકવિંશતિકુલાન્યાહુસ્તારયેન્નાત્ર સંશયઃ। યા સા વૈતરણી નામ નદી ત્રૈલોક્યવિશ્રુતા ।। ૫૦.

કહે છે કે તે એકવીસ કુળને પાર પાડે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી—એ વૈતરણી નામની નદી ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે.

સાવતીર્ણા ગયાક્ષેત્રે પિતૄણાં તરણાય વૈ। ગોદાવર્ય્યાં વૈતરણ્યાં યમુનાયાં તથૈવ ચ ।। ૫૦.

એ નદી ગયા ક્ષેત્રે પિતૃઓના ઉદ્ધાર માટે અવતરેલી છે, અને ગોદાવરી, વૈતરણી અને યમુના માં પણ એ જ છે.

દેવનદ્યાં ગોપ્રચારે શ્રાદ્ધદઃ સ્વર્નયેત્પિતૄન્। પુષ્કરિણ્યાં ઘૃતકુલ્યાં મધુકુલ્યાં તથૈવ ચ ।। ૫૦.

દેવનદીમાં, ગૌચરમાં શ્રાદ્ધ આપનાર પિતૃઓને સ્વર્ગમાં પહોંચાડે છે; પુષ્કરિણી, ઘૃતકુલ્યા અને મધુકુલ્યા માં પણ એ જ ફળ મળે છે.

કોટિતીર્થે રુક્મિણીયે પિણ્ડદઃ સ્વર્નયેત્પિતૄન્। ત્રિરાત્રોપોષણેનૈવ તીર્થાભિગમનેન ચ ।। ૫૦.

કોટી તીર્થ અને રુક્મિણીના સ્થળે પિંડ આપનાર પિતૃઓને સ્વર્ગમાં પહોંચાડે છે; ત્રણ રાત ઉપવાસ અને તીર્થ યાત્રાથી પણ એ ફળ મળે છે.

અદત્ત્વા કાઞ્ચનઙ્ગાશ્ચ દરિદ્રો જાયતે નરઃ। ઘૃતકુલ્યા મધુકુલ્યા દેવિકા ચ મહાનદી ।। ૫૦.

સોનું ધરાવતી ગાય આપ્યા વિના મનુષ્ય ગરીબ બને છે; ઘૃતકુલ્યા, મધુકુલ્યા, દેવિકા અને મહાનદીમાં પણ આવું થાય છે.

શિલાયાઃ સઙ્ગમો યત્ર મધુસ્રવા પ્રકીર્તિતા। અયુતં ચાશ્વમેધાનાં સ્નાનકૃલ્લભતે નરઃ ।। ૫૦.

જ્યાં શિલાઓનું સંગમ છે, જેને મધુસરવા કહે છે, ત્યાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય દસ હજાર અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મેળવે છે.

શ્રાદ્ધં સપિણ્ડકં કૃત્વા પિણ્ડદાનં તથૈવ ચ। કુલાનાં શતમુદ્ધૃત્ય વિષ્ણુલોકં નયેન્નરઃ ।। ૫૦.

પિંડ સાથે શ્રાદ્ધ અને પિંડદાન કરીને, પુરુષ સો કુળને ઉદ્ધાર કરીને તેમને વિષ્ણુના લોકમાં પહોંચાડે છે.