વાયુપુરાણમ્

સ્થિતા ગયાયામન્નાદિપર્વ્વતાઃ પઞ્ચવિંશતિઃ। પ્રશંસન્તિ દ્વિજાસ્તત્ર દેશે દેશે સુપૂજિતાઃ ।। ૫૦.

ગયા ખાતે પચ્ચીસ અન્નાદિ પર્વતો ઊભા હતા; ત્યાં દ્વિજાતિઓ દરેક જગ્યાએ તેમનું સન્માન કરીને સ્તુતિ કરે છે.

નૈવ પૂર્વ્વં કેપ્યકુર્વ્વન્ન કરિષ્યન્તિ ચાપરે। સિકતા વા યથા લોકે યથા ચ દિવિ તારકાઃ ।। ૫૦.

એવો યજ્ઞ પહેલાં કોઈએ કર્યો નથી અને પછી પણ કોઈ કરી શકશે નહીં; જેમ ધરતી પર રેતી કે આકાશમાં તારાઓની ગણતરી શક્ય નથી.

તથા બહુસુવર્ણાદ્યૈરસઙ્ખ્યાતાસ્તુ દક્ષિણાઃ । નૈવેહ પૂર્વે યે કેચિન્ન કરિષ્યન્તિ ચાપરે ।। ૫૦.

એવી રીતે ઘણાં સોનાં અને અન્ય દાન અણગણ્ય હતા; પહેલાં પણ કોઈએ આવું કર્યું નથી અને પછી પણ કોઈ કરી શકશે નહીં.

પ્રશંસન્તિ દ્વિજાસ્તૃપ્તા દેશે દેશે સુપૂજિતાઃ। ગયં વિષ્ણ્વાદયસ્તુષ્ટા વરં બ્રૂહીતિ ચાબ્રુવન્ ।। ૫૦.

દરેક સ્થળે સન્માન પામેલા અને તૃપ્ત થયેલા દ્વિજોએ તેની ખૂબ પ્રશંસા કરી; અને ગયામાં pleased થયેલા વિષ્ણુ અને અન્ય દેવોએ કહ્યું: 'તમે કોઈ વર માંગો.'

ગયસ્તાન્પ્રાર્થયામાસ હ્યભિશપ્તાશ્ચ ચે પુરા। બ્રહ્મણા તે દ્વિજાઃ પૂતા ભવન્તુ ક્રતુપૂજિતાઃ ।। ૫૦.

ગયાએ તેમની પાસે વિનંતી કરી, કારણ કે એ બ્રાહ્મણો પહેલેથી શાપિત હતા; બ્રહ્માએ તેમને યજ્ઞમાં પૂજિત કરીને પવિત્ર કર્યા.

ગયાશ્રાદ્ધવિધાનાય દ્વિજા મૂર્ત્તાશ્ચદુર્દ્દશ। તેષાં વાક્યં પ્રકુર્વ્વીત યદિ બ્રહ્મા સ્વયં ભવેત્ ।। ૫૦.

ગયામાં શ્રાદ્ધવિધિ માટે, બ્રાહ્મણો અને અન્ય શરીરધારી, ભલે મુશ્કેલીમાં હોય, તેમ છતાં તેમનું કહેવું માનવું જોઈએ, ભલે બ્રહ્મા પોતે હાજર હોય.

ગૌતમં કાશ્યપં કૌત્સં કૌશિકં કણ્વમેવ ચ। ભારદ્વાજં હ્યૌશનસં વાત્સ્યં પારાશરં તથા ।। ૫૦.

ગૌતમ, કાશ્યપ, કૌત્સ, કૌશિક અને કણ્વ; ભારદ્વાજ, ઔશનસ, વાત્સ્ય અને પારાશર પણ—

હરિત્કુમારમાણ્ડવ્યં લોકાક્ષિં લોકસંમહત્। વાસિષ્ઠઞ્ચ તથાત્રેયં ગોત્રાણ્યેષાં ચતુર્દ્દશ ।। ૫૦.

હરિતકુમાર, માંડવ્ય, લોકાક્ષિ, લોકસંમહત, વાસિષ્ઠ અને અત્રિ—આ એમના ચૌદ કુળ છે.

ગયાપુરીતિ મન્નામ્ના ખ્યાતા બ્રહ્મ પુરી યથા। એવમસ્તુ વરં દત્ત્વા તથા ચાન્તર્દધુઃ સુરાઃ ।। ૫૦.

મારા નામે આ શહેર ગયાપુરી તરીકે જાણીતી છે, જેમ બ્રહ્માની પુરી પ્રસિદ્ધ છે; આવું જ થાઓ, એવો વર આપી દેવતાઓ અદૃશ્ય થયા.

ગયશ્ચ ભોગાન્સમ્ભુજ્ય વિષ્ણુલોકં પરં યયૌ। વિશાલાયાં વિશાલોઽભૂદ્રાજાઽપુત્રો ઽબ્રવીદ્દ્વિજાન્ ।। ૫૦.

ગયાએ સર્વ ભોગ ભોગવીને વિષ્ણુના પરમ લોકમાં પ્રસ્થાન કર્યું; વિશાળામાં વિશાળ રાજા બન્યો, પણ સંતાન વિના હતો, અને તેણે બ્રાહ્મણોને પૂછ્યું.

કથં પુત્રાદયો મે સ્યુર્વિશાલં ચાબ્રુવન્દ્વિજાઃ। ગયાયાં પિણ્ડદાનેન તવ સર્વ્વં ભવિષ્યતિ ।। ૫૦.

'મને પુત્રો કેમ થશે?' વિશાળે બ્રાહ્મણોને પૂછ્યું; તેમણે ઉત્તર આપ્યો: 'ગયામાં પિંડદાન કરવાથી તારો સર્વ કાર્ય સિદ્ધ થશે.'

વિશાલોઽપિ ગયાશીર્ષ પિણ્ડદઃ પુત્રવાનભૂત્। દૃષ્ટ્વાકાશે સિતં રક્તં કૃષ્ણં પુરુષમબ્રવીત્ ।। ૫૦.

વિશાળે પણ ગયાશીર્ષે પિંડદાન કરીને પુત્રપ્રાપ્તિ કરી; આકાશમાં એક સફેદ, એક લાલ અને એક કાળો પુરુષ જોઈને તેણે પૂછ્યું.

કે યૂયં તેષુ ચૈવૈકઃ સિતઃ પ્રોચે વિશાલકમ્। અહં સિતસ્તે જનક ઇન્દ્રલોકાદિહાગતઃ ।। ૫૦.

'તમે કોણ છો?' તેમાંના સફેદે વિશાળને કહ્યું: 'હું તારો પૂર્વજ, ઇન્દ્રલોકથી અહીં આવ્યો છું.'

મમ પુત્ર પિતા રક્તો બ્રહ્મહા પાપકૃત્તમઃ । અયં પિતામહઃ કૃષ્ણ ઋષયો યેન ઘાતિતાઃ ।। ૫૦.

'મારો પુત્ર લાલ છે, બ્રાહ્મણહંત અને અત્યંત પાપી છે; આ કાળો મારા પિતામહ છે, જેણે ઋષિઓને મારે છે.'

અવીચિનરકં પ્રાપ્તૌ મુક્તૌ ત્વત્પિણ્ડદાનતઃ। પિતૄન્પિતામહાંશ્ચૈવ તથૈવ પ્રપિતામહાન્ ।। ૫૦.

'એ બંને અવીચિ નરકમાં ગયા હતા, પણ તારા પિંડદાનથી મુક્તિ પામી; પિતા, પિતામહ અને પ્રપિતામહ સૌને આવું જ ફળ મળે છે.'

પ્રીણયામીતિ યત્તોયં ત્વયા દત્તમરિન્દમ। તેનાસ્મદ્યુગપદ્યોગો જાતો વાક્યેન સત્તમ ।। ૫૦.

'હે શત્રુવિનાશક, તારા આપેલા જળથી અમે તૃપ્ત થયા છીએ; તારા કર્મ અને વચનથી અમારે સૌનું એકત્વ થયું છે.'

મુક્તિઃ કૃતા ત્વયા પુત્ર વ્રજામઃ સ્વર્ગમુત્તમમ્। એવં પુત્રૈઃ પિતૄણાં ચ કર્તવ્યા મુક્તિરુત્તમા ।। ૫૦.

'પુત્ર, તું અમને મુક્તિ આપી છે; હવે અમે સર્વોત્તમ સ્વર્ગમાં જઈશું. આવું પુત્રોએ પોતાના પિતૃઓ માટે કરવું જોઈએ.'

ત્વઞ્ચ રાજ્યં ચિરં કૃત્વા ભુક્ત્વા ભોગાંશ્ચ દુર્લ્લભાન્। યજ્ઞાન્સદક્ષિણાન્કૃત્વા યાયાદ્વિષ્ણુપુરં તતઃ ।। ૫૦.

'તુ પણ લાંબા સમય સુધી રાજ્ય કરી, દુર્લભ ભોગ ભોગવી, યથાયોગ્ય દાનવાળા યજ્ઞો કરીને, પછી વિષ્ણુપુરીમાં જશે.'

એવં લબ્ધવરો રાજા રાજ્યં કૃત્વા દિવંગતઃ। પ્રેતરાજઃ સહ પ્રેતૈર્ગયાશ્રાદ્ધાદ્દિવં ગતઃ ।। ૫૦.

આ રીતે વર પ્રાપ્ત કરીને રાજાએ રાજ્ય કર્યું અને પછી સ્વર્ગમાં ગયો; પ્રેતરાજ પણ પ્રેતો સાથે ગયાશ્રાદ્ધથી સ્વર્ગમાં ગયો.

પ્રેતઃ કશ્ચિદ્વિમુક્ત્યર્થં વણિજં કઞ્ચિદબ્રવીત્। મમ નામ્ના ગયાશીર્ષે પિણ્ડનિર્વ્વાપણં કુરુ ।। ૫૦.

મુક્તિની ઇચ્છાથી એક પ્રેતએ એક વેપારીને કહ્યું: 'મારા નામે ગયાશીર્ષે પિંડદાન કર.'

પ્રેતભાવવિમુક્ત્યર્થં ત્વં ગૃહાણ ધનં મમ। તદ્વનં સર્વ્વમાદાય ગયાશ્રાદ્ધવ્યયં કુરુ ।। ૫૦.

'પ્રેત અવસ્થાથી મુક્તિ માટે, તું મારું ધન લઈ લે; આખું વન લઈ, ગયાશ્રાદ્ધના ખર્ચ માટે વાપર.'

ષોડશપઞ્ચભાગાંશ્ચ તુભ્યં વૈ દત્તવાનહમ્। સ્વનામાનિ યથાન્યાયં સમ્યગાખ્યાતવાનહમ્ ।। ૫૦.

હું તને સોળ અને પાંચ ભાગ આપ્યા છે અને તેમના નામો યોગ્ય રીતે સમજાવ્યા છે.

ગત્વા ગયાં ગયાશીર્ષ પ્રેતરાજાય પિણ્ડકમ્। સમદાદ્બન્ધુભિઃ સાર્દ્ધં સ્વપિતૃભ્યસ્તતો દદૌ ।। ૫૦.

ગયા જઈને ગયા શિર્ષે, તેણે પ્રેતરાજને પિંડ અર્પણ કર્યો અને પછી પોતાના સગાંઓ સાથે પિતૃઓને પણ પિંડ આપ્યો.

પ્રેતઃ પ્રેતત્વનિર્મ્મુક્તો વણિક્ સ્વગૃહમાગતઃ । એવં ગયસ્ય શમ્ભોશ્ચ ક્ષેત્રં વિષ્ણો રવેસ્તથા ।। ૫૦.

પ્રેત અવસ્થાથી મુક્ત થયેલો વેપારી પોતાના ઘરે પાછો આવ્યો; Gayા, શંભુ, વિષ્ણુ અને રવિનું ક્ષેત્ર એમ કહેવાય છે.

ઉપોષિતોઽથ ગાયત્રીતીર્થે મહાનદીસ્થિતે। ગાયત્ર્યાઃ પુરતઃ સ્નાત્વા પ્રાતઃસન્ધ્યામુપાસયેત્ ।। ૫૦.

મહાનદી પર આવેલા ગાયત્રી તીર્થે ઉપવાસ કર્યા પછી, ગાયત્રીની સામે સ્નાન કરી અને પ્રાત: સંધ્યાનું પૂજન કરવું જોઈએ.

શ્રાદ્ધં સપિણ્ડકં કૃત્વાનયેદ્બ્રહ્મણ્યતાં કુલમ્। તીર્થે સમુદિતે સ્નાત્વા સાવિત્ર્યાઃ પુરતો નરઃ ।। ૫૦.

પિંડ સાથે શ્રાદ્ધ કરીને, પોતાનું કુળ બ્રાહ્મણત્વ તરફ લઈ જાય છે; તીર્થમાં સ્નાન કર્યા પછી પુરુષે સાવિત્રીની સામે ઊભો રહેવું જોઈએ.

સન્ધ્યામુપાસ્ય મધ્યાહ્ને નયેત્કુલશતન્દિવમ્। પિણ્ડદાનં તતઃ કુર્ય્યાત્પિતૄણાં મુક્તિકામ્યયા ।। ૫૦.

મધ્યાહ્ન સંધ્યા પૂજીને, પોતાના કુળને સો દિવસ સુધી માર્ગદર્શન આપવું જોઈએ; પછી પિતૃઓની મુક્તિ ઈચ્છતા પિંડદાન કરવું જોઈએ.

પ્રાચીસરસ્વતીતીર્થે સ્નાત્વા ચાપિ યથાવિધિ। સન્ધ્યામુપાસ્ય સાયાહ્ને વિષ્ણુલોકં નયેત્પિતૄન્ ।। ૫૦.

પૂર્વ દિશાની સરસ્વતી તીર્થમાં વિધિપૂર્વક સ્નાન કરીને અને સાંજની સંધ્યા પૂજીને, પોતાના પિતૃઓને વિષ્ણુના લોકમાં પહોંચાડે છે.

બહુજન્મકૃતાત્સન્ધ્યાલોપાન્મુક્તસ્ત્રિસન્ધ્ય કૃત્। વિશાલાયાં લેલિહાને તીર્થે ચ ભરતાશ્રમે ।। ૫૦.

ઘણા જન્મોથી સંધ્યા વિધિ છોડવાની ભૂલમાંથી મુક્ત થનાર, વિશાળા, લેલિહાન તીર્થ અને ભરત આશ્રમમાં ત્રણેય સંધ્યા કરનાર—