વાયુપુરાણમ્

બ્રહ્મપ્રકલ્પિતાન્વિપ્રાન્ હવ્યકવ્યાદિનાર્ચ્ચયેત્। તૈસ્તુષ્ટૈસ્તોષિતાઃ સર્વ્વાઃ પિતૃભિઃ સહ દેવતાઃ ।। ૪૯.

બ્રહ્માએ નિમ્ન બ્રાહ્મણોને હવ્ય-કવ્ય વગેરેથી પૂજવું જોઈએ; તેઓ પ્રસન્ન થાય ત્યારે પિતૃઓ સાથે બધા દેવતાઓ પણ પ્રસન્ન થાય છે.

કૃતે શ્રાદ્ધેઽક્ષયવટે અન્નેનૈવ પ્રયત્નતઃ। પિતૄન્નયેદ્બ્રહ્મલોકમક્ષયન્તુ સનાતનમ્ ।। ૪૯.

અક્ષયવટ પાસે શ્રાદ્ધ ભોજનથી, શ્રદ્ધાપૂર્વક અને પ્રયત્નપૂર્વક કરવાથી, પિતૃઓને શાશ્વત અક્ષય બ્રહ્મલોકમાં પહોંચાડે છે.

વટવૃક્ષસમીપે તુ શાકેનાપ્યુદકેન વા। એકસ્મિન્ભોજિતે વિપ્રે કોટિર્ભવતિ ભોજિતા ।। ૪૯.

વટવૃક્ષ પાસે, માત્ર શાક કે પાણીથી પણ, એક બ્રાહ્મણને ભોજન કરાવવાથી કરોડ જેટલાં ભોજન કરાવ્યા ગણાય છે.

દેયં દાનં ષોડશકં ગયાતીર્થપુરોધસે। વસ્ત્રં ગન્ધાદિભિઃ પુત્રૈઃ સમ્યક્સંપૂજ્ય યત્નતઃ ।। ૪૯.

ગયા તીર્થના પુરોહિતને સોળ દાન આપવું જોઈએ અને પુત્રો દ્વારા કાપડ, સુગંધ વગેરેથી શ્રદ્ધાપૂર્વક સન્માન કરવું જોઈએ.

ગયાતીર્થવટે ચૈવ પિતૄણાં દત્તમક્ષયમ્ । દૃષ્ટ્વા નત્વા ચ સંપૂજ્ય વટેશં સુસમાહિતઃ ।। ૪૯.

ગયા તીર્થના વટવૃક્ષ પાસે પિતૃઓને આપેલું દાન અક્ષય છે; વટેશનું દર્શન કરીને, નમન કરીને અને પૂજન કરીને, મન એકાગ્ર કરવું જોઈએ.

પિતૄન્નયેદ્બ્રહ્મલોકમક્ષયન્તુ સનાતનમ્। ગયાયાં ધર્મ્મપૃષ્ઠે ચ સરસિ બ્રહ્મણસ્ત થા ।। ૪૯.

પિતૃઓને શાશ્વત અક્ષય બ્રહ્મલોકમાં પહોંચાડે છે; ગયા ખાતે ધર્મપૃષ્ઠ અને બ્રહ્માના સરોવર પર પણ એ જ ફળ મળે છે.

ગયાશીર્ષે વટે ચૈવ પિતૄણાં દત્તમક્ષયમ્। એકાર્ણવે વટસ્યાગ્રે યઃ શેતે યોગનિદ્રયા ।। ૪૯.

ગયાના શિર્ષ અને વટવૃક્ષ પાસે પિતૃઓને આપેલું દાન અક્ષય છે; એકમાત્ર મહાસાગર પાસે વટવૃક્ષ આગળ જે યોગનિદ્રામાં શયન કરે છે—

બાલરૂપધરસ્તસ્મૈ નમસ્તે યોગશાયિને। સંસારવૃક્ષશસ્ત્રાયાશેષપાપહરાય ચ ।। ૪૯.

એ બાળરૂપ ધારણ કરનાર, યોગશયન કરનારને હું નમસ્કાર કરું છું; સંસારરૂપી વૃક્ષના શસ્ત્રથી બચાવનાર અને સર્વ પાપો દૂર કરનારને પણ નમું છું.

અક્ષયબ્રહ્મદાત્રે ચ નમોઽક્ષયવટાય વૈ। કલૌ માહેશ્વરા લોકા યેન તસ્માદ્ગદાધરઃ। લિઙ્ગરૂપોઽભવત્તઞ્ચ વન્દે શ્રીપ્રપિતામહમ્ ।। ૪૯.

અક્ષય બ્રહ્મ આપનાર અને સાચા અક્ષયવટને નમસ્કાર; કલિયુગમાં મહેશ્વરનાં લોક, જેમના દ્વારા ગદાધર લિંગરૂપ થયો—એ શ્રી પ્રપિતામહને હું વંદન કરું છું.

યજ્ઞઞ્ચક્રે ગયો રાજા બહ્વન્નં બહુદક્ષિણમ્। યત્ર દ્રવ્યસમૂહાનાં સંખ્યા કર્ત્તું ન શક્યતે ।। ૫૦.

ગયા રાજાએ એવો યજ્ઞ કર્યો જેમાં ઘણું અન્ન અને ઘણી દક્ષિના હતી; જ્યાં એકઠા થયેલા સામાનની ગણતરી કરવી શક્ય નહોતી.

સ્થિતા ગયાયામન્નાદિપર્વ્વતાઃ પઞ્ચવિંશતિઃ। પ્રશંસન્તિ દ્વિજાસ્તત્ર દેશે દેશે સુપૂજિતાઃ ।। ૫૦.

ગયા ખાતે પચ્ચીસ અન્નાદિ પર્વતો ઊભા હતા; ત્યાં દ્વિજાતિઓ દરેક જગ્યાએ તેમનું સન્માન કરીને સ્તુતિ કરે છે.

નૈવ પૂર્વ્વં કેપ્યકુર્વ્વન્ન કરિષ્યન્તિ ચાપરે। સિકતા વા યથા લોકે યથા ચ દિવિ તારકાઃ ।। ૫૦.

એવો યજ્ઞ પહેલાં કોઈએ કર્યો નથી અને પછી પણ કોઈ કરી શકશે નહીં; જેમ ધરતી પર રેતી કે આકાશમાં તારાઓની ગણતરી શક્ય નથી.

તથા બહુસુવર્ણાદ્યૈરસઙ્ખ્યાતાસ્તુ દક્ષિણાઃ । નૈવેહ પૂર્વે યે કેચિન્ન કરિષ્યન્તિ ચાપરે ।। ૫૦.

એવી રીતે ઘણાં સોનાં અને અન્ય દાન અણગણ્ય હતા; પહેલાં પણ કોઈએ આવું કર્યું નથી અને પછી પણ કોઈ કરી શકશે નહીં.

પ્રશંસન્તિ દ્વિજાસ્તૃપ્તા દેશે દેશે સુપૂજિતાઃ। ગયં વિષ્ણ્વાદયસ્તુષ્ટા વરં બ્રૂહીતિ ચાબ્રુવન્ ।। ૫૦.

દરેક સ્થળે સન્માન પામેલા અને તૃપ્ત થયેલા દ્વિજોએ તેની ખૂબ પ્રશંસા કરી; અને ગયામાં pleased થયેલા વિષ્ણુ અને અન્ય દેવોએ કહ્યું: 'તમે કોઈ વર માંગો.'

ગયસ્તાન્પ્રાર્થયામાસ હ્યભિશપ્તાશ્ચ ચે પુરા। બ્રહ્મણા તે દ્વિજાઃ પૂતા ભવન્તુ ક્રતુપૂજિતાઃ ।। ૫૦.

ગયાએ તેમની પાસે વિનંતી કરી, કારણ કે એ બ્રાહ્મણો પહેલેથી શાપિત હતા; બ્રહ્માએ તેમને યજ્ઞમાં પૂજિત કરીને પવિત્ર કર્યા.

ગયાશ્રાદ્ધવિધાનાય દ્વિજા મૂર્ત્તાશ્ચદુર્દ્દશ। તેષાં વાક્યં પ્રકુર્વ્વીત યદિ બ્રહ્મા સ્વયં ભવેત્ ।। ૫૦.

ગયામાં શ્રાદ્ધવિધિ માટે, બ્રાહ્મણો અને અન્ય શરીરધારી, ભલે મુશ્કેલીમાં હોય, તેમ છતાં તેમનું કહેવું માનવું જોઈએ, ભલે બ્રહ્મા પોતે હાજર હોય.

ગૌતમં કાશ્યપં કૌત્સં કૌશિકં કણ્વમેવ ચ। ભારદ્વાજં હ્યૌશનસં વાત્સ્યં પારાશરં તથા ।। ૫૦.

ગૌતમ, કાશ્યપ, કૌત્સ, કૌશિક અને કણ્વ; ભારદ્વાજ, ઔશનસ, વાત્સ્ય અને પારાશર પણ—

હરિત્કુમારમાણ્ડવ્યં લોકાક્ષિં લોકસંમહત્। વાસિષ્ઠઞ્ચ તથાત્રેયં ગોત્રાણ્યેષાં ચતુર્દ્દશ ।। ૫૦.

હરિતકુમાર, માંડવ્ય, લોકાક્ષિ, લોકસંમહત, વાસિષ્ઠ અને અત્રિ—આ એમના ચૌદ કુળ છે.

ગયાપુરીતિ મન્નામ્ના ખ્યાતા બ્રહ્મ પુરી યથા। એવમસ્તુ વરં દત્ત્વા તથા ચાન્તર્દધુઃ સુરાઃ ।। ૫૦.

મારા નામે આ શહેર ગયાપુરી તરીકે જાણીતી છે, જેમ બ્રહ્માની પુરી પ્રસિદ્ધ છે; આવું જ થાઓ, એવો વર આપી દેવતાઓ અદૃશ્ય થયા.

ગયશ્ચ ભોગાન્સમ્ભુજ્ય વિષ્ણુલોકં પરં યયૌ। વિશાલાયાં વિશાલોઽભૂદ્રાજાઽપુત્રો ઽબ્રવીદ્દ્વિજાન્ ।। ૫૦.

ગયાએ સર્વ ભોગ ભોગવીને વિષ્ણુના પરમ લોકમાં પ્રસ્થાન કર્યું; વિશાળામાં વિશાળ રાજા બન્યો, પણ સંતાન વિના હતો, અને તેણે બ્રાહ્મણોને પૂછ્યું.

કથં પુત્રાદયો મે સ્યુર્વિશાલં ચાબ્રુવન્દ્વિજાઃ। ગયાયાં પિણ્ડદાનેન તવ સર્વ્વં ભવિષ્યતિ ।। ૫૦.

'મને પુત્રો કેમ થશે?' વિશાળે બ્રાહ્મણોને પૂછ્યું; તેમણે ઉત્તર આપ્યો: 'ગયામાં પિંડદાન કરવાથી તારો સર્વ કાર્ય સિદ્ધ થશે.'

વિશાલોઽપિ ગયાશીર્ષ પિણ્ડદઃ પુત્રવાનભૂત્। દૃષ્ટ્વાકાશે સિતં રક્તં કૃષ્ણં પુરુષમબ્રવીત્ ।। ૫૦.

વિશાળે પણ ગયાશીર્ષે પિંડદાન કરીને પુત્રપ્રાપ્તિ કરી; આકાશમાં એક સફેદ, એક લાલ અને એક કાળો પુરુષ જોઈને તેણે પૂછ્યું.

કે યૂયં તેષુ ચૈવૈકઃ સિતઃ પ્રોચે વિશાલકમ્। અહં સિતસ્તે જનક ઇન્દ્રલોકાદિહાગતઃ ।। ૫૦.

'તમે કોણ છો?' તેમાંના સફેદે વિશાળને કહ્યું: 'હું તારો પૂર્વજ, ઇન્દ્રલોકથી અહીં આવ્યો છું.'

મમ પુત્ર પિતા રક્તો બ્રહ્મહા પાપકૃત્તમઃ । અયં પિતામહઃ કૃષ્ણ ઋષયો યેન ઘાતિતાઃ ।। ૫૦.

'મારો પુત્ર લાલ છે, બ્રાહ્મણહંત અને અત્યંત પાપી છે; આ કાળો મારા પિતામહ છે, જેણે ઋષિઓને મારે છે.'

અવીચિનરકં પ્રાપ્તૌ મુક્તૌ ત્વત્પિણ્ડદાનતઃ। પિતૄન્પિતામહાંશ્ચૈવ તથૈવ પ્રપિતામહાન્ ।। ૫૦.

'એ બંને અવીચિ નરકમાં ગયા હતા, પણ તારા પિંડદાનથી મુક્તિ પામી; પિતા, પિતામહ અને પ્રપિતામહ સૌને આવું જ ફળ મળે છે.'

પ્રીણયામીતિ યત્તોયં ત્વયા દત્તમરિન્દમ। તેનાસ્મદ્યુગપદ્યોગો જાતો વાક્યેન સત્તમ ।। ૫૦.

'હે શત્રુવિનાશક, તારા આપેલા જળથી અમે તૃપ્ત થયા છીએ; તારા કર્મ અને વચનથી અમારે સૌનું એકત્વ થયું છે.'

મુક્તિઃ કૃતા ત્વયા પુત્ર વ્રજામઃ સ્વર્ગમુત્તમમ્। એવં પુત્રૈઃ પિતૄણાં ચ કર્તવ્યા મુક્તિરુત્તમા ।। ૫૦.

'પુત્ર, તું અમને મુક્તિ આપી છે; હવે અમે સર્વોત્તમ સ્વર્ગમાં જઈશું. આવું પુત્રોએ પોતાના પિતૃઓ માટે કરવું જોઈએ.'

ત્વઞ્ચ રાજ્યં ચિરં કૃત્વા ભુક્ત્વા ભોગાંશ્ચ દુર્લ્લભાન્। યજ્ઞાન્સદક્ષિણાન્કૃત્વા યાયાદ્વિષ્ણુપુરં તતઃ ।। ૫૦.

'તુ પણ લાંબા સમય સુધી રાજ્ય કરી, દુર્લભ ભોગ ભોગવી, યથાયોગ્ય દાનવાળા યજ્ઞો કરીને, પછી વિષ્ણુપુરીમાં જશે.'

એવં લબ્ધવરો રાજા રાજ્યં કૃત્વા દિવંગતઃ। પ્રેતરાજઃ સહ પ્રેતૈર્ગયાશ્રાદ્ધાદ્દિવં ગતઃ ।। ૫૦.

આ રીતે વર પ્રાપ્ત કરીને રાજાએ રાજ્ય કર્યું અને પછી સ્વર્ગમાં ગયો; પ્રેતરાજ પણ પ્રેતો સાથે ગયાશ્રાદ્ધથી સ્વર્ગમાં ગયો.