વાયુપુરાણમ્

નાવાહનં ન દિગ્બન્ધો ન દોષો દૃષ્ટિસમ્ભવઃ। ન કારુણ્યેન કર્ત્તવ્યં તીર્થશ્રાદ્ધં વિચક્ષણૈઃ ।। ૪૮.

અહીં આવાહન કરવું નથી, દિશાઓ બાંધવી નથી, નજરથી કોઈ દોષ થતો નથી; વિદ્વાનોને તીર્થમાં શ્રાદ્ધ કરવું હોય તો માત્ર દયા માટે કરવું નહીં.

પિણ્ડાસનં પિણ્ડદાનં પુનઃ પ્રત્યવનેજનમ્। દક્ષિણા ચાન્નસઙ્કલ્પં તીર્થશ્રાદ્ધેષ્વયંવિધિઃ ।। ૪૮.

પિંડ માટેનું આસન, પિંડદાન અને પછી ફરીથી હાથ ધોવું; દક્ષિણાનું દાન અને અન્નનો સંકલ્પ—આ બધું તીર્થ શ્રાદ્ધ માટેનું નિયમ છે.

અસ્મત્કુલે મૃતા યે ચ ગતિર્યેષાં ન વિદ્યતે। આવાહયિષ્યે તાન્સર્વાન્દર્ભપૃષ્ઠે તિલોદકૈઃ ।। ૪૮.

મારા કુળમાં જે મૃત્યુ પામ્યા છે અને જેમને કોઈ માર્ગ મળ્યો નથી, તેમને હું દર્ભા પર તિલના પાણીથી આવાહન કરું છું.

બન્ધુવર્ગકુલે યે ચ ગતિર્યેષાં ન વિદ્યતે। આવાહયિષ્યે તાન્ત્સર્વાન્ દર્ભપૃષ્ઠે તિલોદકૈઃ ।। ૪૮.

બંધુવર્ગના કુળમાં જે મૃત્યુ પામ્યા છે અને જેમને કોઈ માર્ગ મળ્યો નથી, તેમને પણ હું દર્ભા પર તિલના પાણીથી આવાહન કરું છું.

ઇત્યેતૈર્મન્ત્રૈઃ સજલૈસ્તિલૈર્દર્ભેષુ ધ્યાનવાન્। આવાહ્યાભ્યર્ચ્ય તેભ્યશ્ચ પિણ્ડાન્દદ્યાદ્યથાક્રમમ્ ।। ૪૮.

આ મંત્રો સાથે, પાણી અને તિલ લઈને, દર્ભા પર ધ્યાનપૂર્વક બેસી, તેમને આવાહન કરીને પૂજા કરી, યોગ્ય ક્રમમાં પિંડ અર્પણ કરવો.

અસ્મત્કુલે મૃતા યે ચ ગતિર્યેષાં ન વિદ્યતે। તેષામુદ્ધરણાર્થાય ઇમં પિણ્ડં દદામ્યહમ્ ।। ૪૮.

મારા કુળમાં જે મૃત્યુ પામ્યા છે અને જેમને કોઈ માર્ગ મળ્યો નથી, તેમના ઉદ્ધાર માટે હું આ પિંડ અર્પણ કરું છું.

માતામહકુલે યે ચ ગતિર્યેષાં ન વિદ્યતે। તેષામુદ્ધરણાર્થાય ઇમં પિણ્ડં દદામ્યહમ્ ।। ૪૮.

માતા-મામાના કુળમાં જે મૃત્યુ પામ્યા છે અને જેમને કોઈ માર્ગ મળ્યો નથી, તેમના ઉદ્ધાર માટે હું આ પિંડ અર્પણ કરું છું.

બન્ધુવર્ગકુલે યે ચ ગતિર્યેષાં ન વિદ્યતે। તેષામુદ્ધરણાર્થાય ઇમં પિણ્ડં દદામ્યહમ્ ।। ૪૮.

બંધુવર્ગના કુળમાં જે મૃત્યુ પામ્યા છે અને જેમને કોઈ માર્ગ મળ્યો નથી, તેમના ઉદ્ધાર માટે હું આ પિંડ અર્પણ કરું છું.

અજાતદન્તા યે કેચિદ્યે ચ ગર્ભે પ્રપીડિતાઃ । તેષામુદ્ધરણાર્થાય ઇમં પિણ્ડં દદામ્યહમ્ ।। ૪૮.

જેઓના દાંત હજુ આવ્યા નથી, અને જે ગર્ભમાં પીડિત થયા છે, તેમના ઉદ્ધાર માટે હું આ પિંડ અર્પણ કરું છું.

અગ્નિદગ્ધાશ્ચ યે કેચિન્નાગ્નિદગ્ધાસ્તથા પરે। વિદ્યુચ્ચોરહતા યે ચ તેભ્યઃ પિણ્ડં દદામ્યહમ્ ।। ૪૮.

જેઓ અગ્નિમાં દાઝાયા છે, કે જેઓ અગ્નિથી બચ્યા છે, અને અન્ય જે કોઈ છે; વીજળી કે ચોરથી મૃત્યુ પામેલા માટે પણ હું આ પિંડ અર્પણ કરું છું.

દાવદાહે મૃતા યે ચ સિંહવ્યાગ્રહતાશ્ચ યે। દંષ્ટ્રિભિઃ શ્રૃઙ્ગિભિર્વાપિ તેભ્યઃ પિણ્ડં દદામ્યહમ્ ।। ૪૮.

જેઓ જંગલની આગમાં મૃત્યુ પામ્યા છે, કે સિંહ-વાઘ દ્વારા મારાયા છે, કે દાંતવાળા કે શિંગાવાળા પ્રાણીઓથી મૃત્યુ પામ્યા છે, તેમના માટે હું આ પિંડ અર્પણ કરું છું.

ઉદ્બન્ધનમૃતા યે ચ વિષશસ્ત્રહતાશ્ચ યે। આત્માપઘાતિનો યે ચ તેભ્યઃ પિણ્ડં દદામ્યહમ્ ।। ૪૮.

જેઓ ફાંસો ખાઈને મૃત્યુ પામ્યા છે, કે ઝેર કે શસ્ત્રથી મારાયા છે, કે જેઓએ પોતે જીવન અંત કર્યો છે, તેમના માટે હું આ પિંડ અર્પણ કરું છું.

અરણ્યે વર્ત્મનિ વને ક્ષુધયા તૃષયા હતાઃ। ભૂતપ્રેતપિશાચાદ્યૈસ્તેભ્યઃ પિણ્ડં દદામ્યહમ્ ।। ૪૮.

જેઓ જંગલમાં, રસ્તા પર કે વનમાં ભૂખ કે તરસથી મૃત્યુ પામ્યા છે, કે ભૂત, પ્રેત કે પિશાચ વગેરેથી મૃત્યુ પામ્યા છે, તેમના માટે હું આ પિંડ અર્પણ કરું છું.

રૌરવે ચાન્ધતામિસ્રે કાલસૂત્રે ચ યે ગતાઃ। તેષામુદ્ધરણાર્તાય ઇમં પિણ્ડં દદામ્યહમ્ ।। ૪૮.

રૌરવ, અંધતમિસ્ર કે કાળસૂત્રમાં ગયેલા, તેમના ઉદ્ધાર માટે હું આ પિંડ અર્પણ કરું છું.

અસિપત્રવને ઘોરે કુમ્ભીપાકેષુ યે ગતાઃ। તેષામુદ્ધરણાર્થાય ઇમં પિણ્ડં દદામ્યહમ્ ।। ૪૮.

ભયાનક અસિપત્રવન કે કુંભીપાકમાં ગયેલા, તેમના ઉદ્ધાર માટે હું આ પિંડ અર્પણ કરું છું.

અનેકયાતનાસંસ્થાઃ પ્રેતલોકઞ્ચ યે ગતાઃ। તેષામુદ્ધરણાર્થાય ઇમં પિણ્ડં દદામ્યહમ્ ।। ૪૮.

જે અનેક યાતનામાં રહે છે, કે પ્રેતલોકમાં ગયા છે, તેમના ઉદ્ધાર માટે હું આ પિંડ અર્પણ કરું છું.

અનેકયાતનાસંસ્થા યે નીતા યમકિઙ્કરૈઃ। તેષામુદ્ધરણાર્થાય ઇમં પિણ્ડં દદામ્યહમ્ ।। ૪૮.

જે અનેક યાતનામાં છે અને યમના દૂતોએ લઈ ગયા છે, તેમના ઉદ્ધાર માટે હું આ પિંડ અર્પણ કરું છું.

નરકેષુ સમસ્તેષુ યાતનાસુ ચ યે સ્થિતાઃ । તેષામુદ્ધરણાર્થાય ઇમં પિણ્ડં દદામ્યહમ્ ।। ૪૮.

જે બધા નરકમાં અને પીડામાં ફસાયેલા છે, એમને ઉગારવા માટે હું આ પિંડ અર્પણ કરું છું.

પશુયોનિ ગતા યેચ પક્ષિકીટસરીસૃપાઃ। અથવા વૃક્ષયોનિસ્થાસ્તેભ્યઃ પિણ્ડં દદામ્યહમ્ ।। ૪૮.

જે પ્રાણી, પક્ષી, કીટ, સરીસૃપ બની ગયા છે, કે વૃક્ષમાં જન્મ લીધા છે, એમને પણ હું આ પિંડ અર્પણ કરું છું.

જાત્યન્તરસહસ્રેષુ ભ્રમન્તઃ સ્વેન કર્મ્મણા। માનુષ્યં દુર્લ્લભં યેષાં તેભ્યઃ પિણ્ડં દદામ્યહમ્ ।। ૪૮.

જે પોતાના કર્મથી હજારો જન્મોમાં ભટકી રહ્યા છે અને જેમને માનવ જન્મ દુર્લભ છે, એમને માટે પણ હું આ પિંડ અર્પણ કરું છું.

દિવ્યન્તરિક્ષભૂમિષ્ઠાઃ પિતરો બાન્ધવાદયઃ। મૃતા અસંસ્કૃતા યે ચ તેબ્યઃ પિણ્ડં દદામ્યહમ્ ।। ૪૮.

દેવલોક, અંતરિક્ષ કે પૃથ્વી પર રહેલા પિતૃઓ, સગાસંબંધીઓ અને જેમનું વિધિવત્ સંસ્કાર ન થયું હોય, એમને માટે પણ હું આ પિંડ અર્પણ કરું છું.

યે કેચિત્પ્રેતરૂપેણ વર્ત્તન્તે પિતરો મમ। તે સર્વ્વે તૃપ્તિમાયાન્તુ પિણ્ડેનાનેન સર્વ્વદા ।। ૪૮.

મારા બધા પિતૃઓ, જે પ્રેતરૂપે છે, તેઓ હંમેશા આ પિંડથી તૃપ્તિ પામે એવી મારી ઇચ્છા છે.

યેઽબાન્ધવા બાન્ધવા વા યેઽન્યજન્મનિ બાન્ધવાઃ। તેષાં પિણ્ડો મયા દત્તો હ્યક્ષય્યમુપતિષ્ઠતામ્ ।। ૪૮.

સગા હોય કે ન હોય, કે બીજા જન્મમાં સગા હતા, એમના માટે હું જે પિંડ આપ્યો છે, એ કદી ખૂટે નહીં.

પિતૃવંશે મૃતા યે ચ માતૃવંશે ચ યે મૃતાઃ। ગુરુશ્વશુરબન્ધૂનાં યે ચાન્યે બાન્ધવા મૃતાઃ ।। ૪૮.

પિતૃકુળમાં, માતૃકુળમાં, ગુરુ, સસરા અને બીજા સગાસંબંધીઓમાં જે મૃત્યુ પામ્યા છે, એમના માટે—

યે મે કુલે લુપ્તપિણ્ડાઃ પુત્રદારવિવર્જિતાઃ। ક્રિયાલોપગતા યે ચ જાત્યન્ધાઃ પઙ્ગવસ્તથા ।। ૪૮.

મારા કુળમાં જે પિંડથી વંચિત છે, પુત્ર કે પત્ની વિહોણા છે, વિધિથી વંચિત છે, કે જન્મથી અંધ કે લંગડા છે—

વિરૂપા આમગર્ભાશ્ચ જ્ઞાતાજ્ઞાતાઃ કુલે મમ। તેષાં પિણ્ડો મયા દત્તો હ્યક્ષય્યમુપતિષ્ઠતામ્ ।। ૪૮.

જે વિકલાંગ, અપૂર્ણજ, ઓળખાતા કે અજાણ્યા મારા કુળમાં છે, એમના માટે હું આપેલો પિંડ કદી ખૂટે નહીં.

આ બ્રહ્મણો યે પિતૃવંશજાતા માતુસ્તથા વંશભવા મદીયાઃ। કુલદ્વયે યે મમ દાસભૂતા ભૃત્યા સ્તથૈવાશ્રિતસેવકાશ્ચ ।। ૪૮.

બ્રહ્મા સુધીના પિતૃકુળમાં, માતૃકુળમાં, અને બંને કુળમાં મારા દાસ, ભૃત્ય અને આશ્રિતો માટે—

મિત્રાણિ શિષ્યાઃ પશવશ્ચ વૃક્ષા દૃષ્ટા હ્યદૃષ્ટાશ્ચ કૃતોપકારાઃ। જન્માન્તરે યે મમ સઙ્ગતાશ્ચ તેભ્યઃ સ્વધા પિણ્ડમહં દદામિ ।। ૪૮.

મિત્રો, શિષ્યો, પશુ, વૃક્ષો—જોયેલા કે અજોયેલા, ઉપકાર કરનાર, અને બીજા જન્મમાં જોડાયેલા બધા માટે, હું સ્વધા ઉચ્ચારી આ પિંડ અર્પણ કરું છું.

એતૈશ્ચ સર્વ્વમન્ત્રૈસ્તુ સ્ત્રીલિઙ્ગાન્તં સમૂહ્ય ચ। પિણ્ડાન્દદ્યાદ્યથાપૂર્વ્વં સ્ત્રીણાં માત્રાદિકક્રમાત્ ।। ૪૮.

આ બધા મંત્રો સાથે, સ્ત્રીલિંગ સુધી એકત્ર કરીને, સ્ત્રીઓ માટે માતાથી આરંભે ક્રમશઃ પહેલાં જે રીતે પિંડ આપવો તે રીતે અર્પણ કરવો.