વાયુપુરાણમ્

સોમનાથશ્ચ સિદ્ધેશઃ કપર્દ્દીશો વિનાયકઃ। નારાયણો મહાલક્ષ્મીર્બ્રહ્મા શ્રીપુરુષોત્તમઃ ।। ૪૭.

સોમનાથ, સિદ્ધેશ, કપર્દીશ, વિનાયક, નારાયણ, મહાલક્ષ્મી, બ્રહ્મા અને શ્રીપુરુષોત્તમ—

માર્કણ્ડેયેશઃ કૌટીશો હ્યઙ્ગિરેશઃ પિતામહઃ। જનાર્દનો મઙ્ગલા ચ પુણ્ડરીકાક્ષ ઉત્તમઃ ।। ૪૭.

માર્કંડેયેશ, કૌટીશ, અંગિરીશ, પિતામહ, જનાર્દન, મંગલા અને સર્વોચ્ચ પુંડરીકાક્ષ—

ઇત્યાદિવ્યક્તરૂપેણ સ્થિતશ્ચાદિગદાધરઃ। હેતિર્યો રાક્ષસસ્તસ્મિન્હતે વિષ્ણુઃ પુરં ગતઃ ।। ૪૭.

આ રીતે અને બીજા અનેક રૂપોમાં પણ આદિ ગદાધર ત્યાં સ્થિર છે; જ્યારે ત્યાં હેતિ નામનો રાક્ષસ મારો ગયો, ત્યારે વિષ્ણુ પોતાના ધામે પરત ગયા.

બ્રહ્મણા સહ રુદ્રાદ્યૈઃ કારિતે નિશ્ચલેઽસુરે । તુષ્ટાવાદ્યગદાપાણિં વેધા હર્ષેણ નિર્વૃતઃ ।। ૪૭.

બ્રહ્મા અને રુદ્રાદિ દેવતાઓએ અસુરને અડગ કરી દીધો ત્યારે સર્જનહાર આનંદથી આદિ ગદાપાણીની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.

બ્રહ્મોવાચ।। ગદાધરં વ્યપગતકાલકલ્મષં ગયાગતં વિદિતગુણં ગુણાતિગમ્। ગુહાગતં ગિરિવરગૌરગેહગં ગણાર્ચ્ચિતં વરદમહં નમામિ ।। ૪૭.

બ્રહ્માએ કહ્યું: 'હું એ ગદાધરને નમસ્કાર કરું છું, જે કાળના દોષથી રહિત છે, ગયામાં આવ્યા છે, જેમના ગુણો જાણીતા છે, ગુણોથી પર છે, ગુફામાં રહે છે, મહાપર્વતના ગૃહમાં વસે છે, દેવતાઓ દ્વારા પૂજાય છે અને જે સર્વને વર આપે છે.'

અહઃશ્રિયં ત્રિદશગણાદિસુશ્રિયં ભવશ્રિયં દિતિભવદારણશ્રિયમ્। કલિશ્રિયં કલિમલમર્દનશ્રિયં ગદાધરં નૌમિ તમાશ્રિતશ્રિયમ્ । ૪૭.

હું એ ગદાધર ભગવાનને વંદન કરું છું, જેમની મહિમા દિવસમાં, દેવતાઓની વચ્ચે, સુખ-સમૃદ્ધિમાં, અસુરોના વિનાશમાં, પાપના નાશમાં, કળિયુગમાં અને પાપના દમનમાં પ્રકાશે છે, અને જે સર્વ શોભાના આશ્રય છે.

દૃઢાદૄઢં પરિવૃઢગાઢસંસ્તુતં કામાદ્ભુતં સુદૃઢમરૂઢિરૂઢિગમ્। તમાઢ્યગં દૃઢદુરિતાદ્યઢૌકિતં સ્વઢૌકૃતં દૃઢતરગોત્રસૂક્તિભમ્ ।। ૪૭.

હું એ પરમેશ્વરને વંદન કરું છું, જે અડગ, અત્યંત શક્તિશાળી, બહુ વખાણાયેલા, ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરવામાં અદ્ભુત, મજબૂત, સતત ઊંચા ચઢતા, ધનવાન, ઘનિષ્ઠ પાપો દૂર કરનાર, સ્વયં સ્થિર અને જેઓના કુળની સ્તુતિ શક્તિશાળી સ્તોત્રોથી થાય છે.

વિદેહકં કરણકલાવિવર્જિતં વિજન્મકં દિવકરવેદિભૂષિતમ્। ગદાધરં ધ્વનિમુખવર્જિતં પરં નમામ્યહં સતત મનાદિમીશ્વરં હરિમ્ ।। ૪૭.

હું હંમેશા એ હરિ ભગવાનને વંદન કરું છું, જે શરીરથી પર છે, કર્મકલાથી રહિત છે, જન્મથી પર છે, સૂર્યના મંડપથી શોભાયમાન છે, ગદાધર છે, ધ્વનિથી પર છે અને સદા અવિનાશી છે.

મનોઽતિગં મતિગતિવર્જિતં પરં સદાદ્વયં સ્તુતિશિરસિ સંસ્તુતં બુધૈઃ। ચિદાત્મકં કલિગતકારણાતિગં ગદાધરં હૃદયગતં નમામિ તમ્ ।। ૪૭.

હું એ ગદાધર ભગવાનને વંદન કરું છું, જે મનથી પર છે, બુદ્ધિના ગતિથી દૂર છે, હંમેશા અદ્વિતીય છે, જ્ઞાનીજનોએ શ્રેષ્ઠ સ્તુતિઓમાં વખાણેલા છે, જેઓનું સ્વરૂપ ચૈતન્ય છે, કળિયુગના કારણોથી પણ પર છે અને હૃદયમાં નિવાસ કરે છે.

સનત્કુમાર ઉવાચ।। દેવૈઃ સાર્દ્ધં બ્રહ્મણૈવં સ્તુતશ્ચાદિગદાધરઃ । ઊચે વરં વૃણીષ્વ ત્વં વરં બ્રહ્મા તમબ્રવીત્ ।। ૪૭.

સનત્કુમારે કહ્યું: આ રીતે બ્રહ્મા અને દેવતાઓએ મળીને પ્રાચીન ગદાધર ભગવાનની સ્તુતિ કરી. ત્યારબાદ ભગવાને કહ્યું, 'તુ ઇચ્છિત વર માંગ.' ત્યારે બ્રહ્માએ તેમને ઉત્તર આપ્યો.

શિલાયાં દેવરૂપિણ્યાં ન તિષ્ઠામસ્ત્વયા વિના। સ્થાસ્યામોઽત્ર ત્વયા સાર્દ્ધં નિત્યં વ્યક્તાદિરૂપિણા ।। ૪૭.

અમે તારા વિના પવિત્ર પથ્થરમાં દેવરૂપે રહી શકીશું નહીં; અમે અહીં તારા સાથે, તારા મૂળ સ્વરૂપમાં, હંમેશા રહીશું.

એવમસ્તુ શ્રિયા સાર્દ્ધં સ્થિતશ્ચાદિગદાધરઃ। લોકાનાં રક્ષણાર્થાય જગતાં મુક્તિહેતવે। સુવ્યક્તઃ પુણ્ડરીકાક્ષો જનાર્દન ઇતિ શ્રુતઃ ।। ૪૭.

'એવું જ થાઓ.' એમ કહીને પ્રાચીન ગદાધર ભગવાન શ્રી સાથે ત્યાં સ્થિર રહ્યા, લોકોએ રક્ષા મળે અને જગતને મુક્તિ મળે એ માટે, તેઓ સ્પષ્ટ રૂપે પુંડરીકાક્ષ તરીકે, જનાર્દન નામે પ્રસિદ્ધ થયા.

વેદૈરગમ્યા યા મૂર્ત્તિરાદિભૂતા સનાતની। સુવ્યક્તા શ્વેતકલ્પે સા ભવિષ્યતિ તથા પુનઃ। વારાહકલ્પે હ્યવ્યક્તા વ્યક્તિમપ્યગમત્પુરા ।। ૪૭.

જે સ્વરૂપ શાશ્વત અને પ્રાચીન છે, જે વેદોથી અપ્રાપ્ય છે, તે શ્વેતકલ્પમાં સ્પષ્ટ થશે અને ફરીથી ભવિષ્યમાં પણ આવશે; વારાહકલ્પમાં તે અવ્યક્ત હતું, પણ પહેલાં પ્રગટ થયું હતું.

સન્તારણાય લોકાનાં દેવાનાં રક્ષણાય ચ। ગયાશિરસિ સુવ્યક્તો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।। ૪૭.

લોકોના ઉદ્ધાર અને દેવતાઓની રક્ષા માટે, તે ગયાના શિખરે સ્પષ્ટ રૂપે પ્રગટ થશે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.

યે દ્રક્ષ્યન્તિ સદા ભક્ત્યા દેવમાદિગદાધરમ્। કુષ્ઠરોગાદિનિર્મ્મુક્તા યાસ્યન્તિ હરિમન્દિરમ્ ।। ૪૭.

જે લોકો હંમેશા ભક્તિપૂર્વક પ્રાચીન ગદાધર ભગવાનનું દર્શન કરે છે, તેઓ કૂષ્ટરોગ અને અન્ય રોગોથી મુક્ત થઈ, હરિના ધામે જશે.

યે દ્રક્ષ્યન્તિ સદા ભક્ત્યા દેવમાદિગદાધરમ્। તે પ્રાપ્સ્યન્તિ ધનં ધાન્યમાયુરારોગ્યમેવ ચ ।। ૪૭.

જે લોકો હંમેશા ભક્તિપૂર્વક પ્રાચીન ગદાધર ભગવાનનું દર્શન કરે છે, તેઓને ધન, અનાજ, દીર્ઘ આયુષ્ય અને આરોગ્ય પ્રાપ્ત થશે.

કલત્રપુત્રપૌત્રાદિગુણકીર્ત્તિસુખાનિ ચ। શ્રદ્ધયા યે નમસ્યન્તિ રાજ્યં બ્રહ્મપુરં તથા। ભુક્ત્વા વ્રજેયુઃ સતતં પુણ્યપુઞ્જફલં નરાઃ ।। ૪૭.

જે લોકો શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજા કરે છે, તેમને પત્ની, સંતાન, પૌત્ર વગેરેના સુખ, ગુણ, કીર્તિ અને આનંદ મળશે; તેઓને રાજ્ય અને બ્રહ્મપુર પણ મળશે, અને સદાય પુણ્યફળ ભોગવી આગળ વધશે.

ગન્ધદાનેન ગન્ધાઢ્યઃ સૌભાગ્યં પુષ્પદાનતઃ। ધૂપદાનેન રાજ્યાપ્તિર્દીપાદ્દીપ્તિર્ભવિષ્યતિ ।। ૪૭.

સુગંધ અર્પણ કરવાથી સુગંધમાં સમૃદ્ધિ મળે છે; ફૂલ અર્પણ કરવાથી સૌભાગ્ય મળે છે; ધૂપ અર્પણ કરવાથી રાજ્ય મળે છે; દીવો અર્પણ કરવાથી તેજ મળે છે.

ધ્વજદાનાત્પાપહાનિર્યાત્રાકૃદ્બ્રહ્મલોકભાક્। શ્રાદ્ધપિણ્ડપ્રદો યસ્તુ વિષ્ણું નેષ્યતિ વૈ પિતૄન્ ।। ૪૭.

ધ્વજ અર્પણ કરવાથી પાપનો નાશ થાય છે; યાત્રા કરનારને બ્રહ્મલોક મળે છે; જે શ્રાદ્ધ અને પિંડ વિષ્ણુને અર્પણ કરે છે, તે પિતૃઓને ભગવાન પાસે લઈ જાય છે.

શ્રદ્ધયા યે નમસ્યન્તિ સતોત્રેણાદિગદાધરમ્। સ્તોષ્યન્તિ ચ સમભ્યર્ચ્ય પિતૄન્નેષ્યન્તિ માધવમ્। શિવોઽપિ પરયા પ્રીત્યા તુષ્ટાવાદિગદાધરમ્ ।। ૪૭.

જે લોકો શ્રદ્ધા અને સાચા સ્તોત્રોથી પ્રાચીન ગદાધર ભગવાનની પૂજા કરે છે અને પછી સ્તુતિ કરે છે, તેઓ પિતૃઓને માધવ પાસે લઈ જાય છે; શિવજીયે પણ પરમ પ્રેમથી પ્રાચીન ગદાધર ભગવાનની સ્તુતિ કરી હતી.

અવ્યક્તરૂપો યો દેવો મુણ્ડપૃષ્ઠાદિરૂપતઃ । ફલ્ગુતીર્થાદિરૂપેણ નમામ્યાદિગદાધરમ્ ।। ૪૭.

હું એ પ્રાચીન ગદાધર ભગવાનને વંદન કરું છું, જે અવ્યક્ત સ્વરૂપ ધરાવે છે, મુંડપૃષ્ઠ અને અન્ય રૂપે, તેમજ ફલ્ગુ તીર્થ અને અન્ય પવિત્ર સ્થળોમાં પ્રગટ થાય છે.

વ્યક્તાવ્યક્તસ્વરૂપેણ પદરૂપેણ સંસ્થિતઃ। મુખલિઙ્ગાદિરૂપેણ નમામ્યાદિગદાધરમ્ ।। ૪૭.

હું એ પ્રાચીન ગદાધર ભગવાનને વંદન કરું છું, જે વ્યક્ત અને અવ્યક્ત સ્વરૂપે, પગના સ્વરૂપે અને મુખલિંગ વગેરે સ્વરૂપે સ્થિત છે.

અવ્યક્તરૂપો યો દેવો જનાર્દનસ્વરૂપતઃ। મુણ્ડપૃષ્ઠે સ્વયં જાતો નામામ્યાદિગદા ધરમ્ ।। ૪૭.

હું એ પ્રાચીન ગદાધર ભગવાનને વંદન કરું છું, જે અવ્યક્ત સ્વરૂપ ધરાવે છે, જનાર્દન સ્વરૂપ છે અને પોતે મુંડપૃષ્ઠ ખાતે પ્રગટ થયા છે.

શિલાયાં દેવરૂપિણ્યાં સ્થિતં બ્રહ્માદિભિઃ સુરૈઃ। પૂજિતં સત્કૃતં દેવૈસ્તં નમામિ ગદાધરમ્ ।। ૪૭.

જે દેવરૂપ શિલા પર સ્થિત છે અને બ્રહ્મા સહિત બધા દેવતાઓએ પૂજ્યા અને સન્માન્યા છે, એવા ગદાધર ભગવાનને હું વંદન કરું છું.

યં ચ દૃષ્ટ્વા તતઃ સ્પૃષ્ટ્વા પૂજયિત્વા પ્રણમ્ય ચ । શ્રાદ્ધાદૌ બ્રહ્મલોકાપ્તિર્નમામ્યાદિગદાધરમ્ ।। ૪૭.

જેને જોવાથી, સ્પર્શવાથી, પૂજા કરીને અને નમન કરીને શ્રાદ્ધadiના આરંભે બ્રહ્મલોકની પ્રાપ્તિ થાય છે, એવા પ્રાચીન ગદાધર ભગવાનને હું વંદન કરું છું.

મહદાદેશ્ચ જગતો વ્યક્તસ્યૈકં હિ કારણમ્। અવ્યક્તજ્ઞાનરૂપં તં નમામ્યાદિગદાધરમ્ ।। ૪૭.

મહાત્મા તત્વોથી પ્રગટ થયેલ જગતનું એકમાત્ર કારણ અને અવ્યક્ત જ્ઞાનરૂપ એવા પ્રાચીન ગદાધર ભગવાનને હું વંદન કરું છું.

દેહેન્દ્રિયમનોબુદ્ધિપ્રાણાહઙ્કારવર્જિતમ્। જાગ્રત્સ્વપ્નવિનિર્મુક્તં નમામ્યાદિગદાધરમ્ ।। ૪૭.

જેને શરીર, ઇન્દ્રિયો, મન, બુદ્ધિ, પ્રાણ અને અહંકાર નથી અને જે જાગૃતિ તથા સ્વપ્નથી પણ પર છે, એવા પ્રાચીન ગદાધર ભગવાનને હું વંદન કરું છું.

નિત્યાનિત્યવિનિર્મુક્તં સત્યમાનન્દમવ્યયમ્। તુરીયં જ્યોતિરાત્માનં નમામ્યાદિગદાધરમ્ ।। ૪૭.

જે સદા અને અસદા બંનેથી મુક્ત છે, જે સત્ય, આનંદ અને અવિનાશી છે, ચોથા અવસ્થારૂપ અને પ્રકાશરૂપ આત્મા છે, એવા પ્રાચીન ગદાધર ભગવાનને હું વંદન કરું છું.

એવં સ્તુતો મહેશેન પ્રીતો હ્યાદિગદાધરઃ। સ્થિતો દેવઃ શિલાયાં સ બ્રહ્માદ્યૈર્દૈવતૈઃ સહ ।। ૪૭.

આ રીતે મહેશ્વરે સ્તુતિ કરતાં પ્રાચીન ગદાધર ભગવાન પ્રસન્ન થયા અને બ્રહ્મા સહિત દેવતાઓ સાથે શિલા પર સ્થિર રહ્યા.