વાયુપુરાણમ્

મધુશ્રવાં મધુકુલ્યાં દધ્યાદ્યાઢ્યસરાંસિ ચ। સુવર્ણદીર્ઘિકાં ચૈવ બહૂનન્નાદિપર્વ્વતાન્ ।। ૪૪.

મધુ વહેતી નદીઓ, મધથી ભરેલી નાળીઓ, દહીં અને અન્ય સ્વાદિષ્ટ વસ્તુઓથી ભરેલા સરોવર, સોનાના તળાવ અને અનેક અનાજથી ભરેલા પર્વતો પણ તેણે આપ્યા.

ભક્ષ્યભોજ્યફલાદીંશ્ચ સર્વ્વં બ્રહ્મા સૃજન્દદૌ। ન યાચયધ્વં વિપ્રેન્દ્રા અન્યાનુક્ત્વા દદાવજઃ ।। ૪૪.

બ્રહ્માએ દરેક પ્રકારના ભોજન, ખાવા-પીવાની વસ્તુઓ, ફળ વગેરે બનાવીને આપ્યા. 'બીજું કશું માંગશો નહીં, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો,' એમ કહીને અજને બધું આપ્યું.

દત્ત્વા યયૌ બ્રહ્મલોકં નત્વા હ્યાદિગદાધરમ્ । ધર્મ્મારણ્યે તત્ર ધર્મ્મં યાજયિત્વા યયાચિરે ।। ૪૪.

આ બધું આપી, તેણે પ્રાચીન વાણી ધારણ કરનારને નમન કરીને બ્રહ્મલોકમાં ગયો; ત્યાં ધર્મના વનમાં ધર્મયજ્ઞ કરીને તેઓ લાંબા સમય સુધી રહ્યા.

ધર્મ્મયાગે ચ લોભાદ્વૈ પ્રતિગૃહ્ય ધનાદિકમ્। તતો બ્રહ્મા સમાગત્ય બ્રાહ્મણાંસ્તાઞ્છશાપ હ ।। ૪૪.

પણ ધર્મયજ્ઞમાં લોભથી તેમણે ધન અને અન્ય વસ્તુઓ સ્વીકારી; ત્યારબાદ બ્રહ્મા પોતે આવીને એ બ્રાહ્મણોને શાપ આપ્યો.

કૃતવન્તો યતો લોભં મદ્દત્તેષ્વખિલેષ્વપિ। તસ્માદૃણાધિકા યૂયં ભવિષ્યન્તિ સદા દ્વિજઃ ।। ૪૪.

મારા આપેલા દાનમાં તમે લોભ દાખવ્યો છે, તેથી હંમેશા તમે ઋણથી પીડાતા રહેશો, હે દ્વિજો.

યુષ્માકં સ્યાદ્વારિવહા નદી પાષાણપર્વ્વતાઃ। નદ્યાદયો વારિવહા મૃન્મયાશ્ચ યથા ગૃહાઃ ।। ૪૪.

તમારા માટે નદીઓ પાણી વગરની, પર્વતો પથ્થરનાં, નદીઓ માત્ર પાણી વહાવનારી અને ઘરો માટીના બનશે.

કામધેનુઃ કલ્પવૃક્ષો મલ્લોકમુપતિષ્ઠતામ્। એવં શપ્તા બ્રહ્મણા તે પ્રાર્થયન્તોઽબ્રુવન્નજમ્ ।। ૪૪.

કામધેનુ અને કલ્પવૃક્ષ મારા લોકમાં આવી જાય; બ્રહ્માના શાપથી પીડાઈ તેઓ અજનને વિનંતી કરવા લાગ્યા.

ત્વયા યદ્દત્તમખિલં તત્સર્વં શાપતો ગતમ્। જીવનાર્થં પ્રસાદં નો ભગવાન્કર્ત્તુમર્હસિ ।। ૪૪.

તમારે આપેલું બધું શાપથી નષ્ટ થઈ ગયું છે; અમારા જીવનનિર્વાહ માટે, હે ભગવાન, કૃપા કરીને અમારે પર દયા કરો.

તચ્છ્રુત્વા બ્રાહ્મણાન્બ્રહ્મા પ્રોવાચેદં દયાન્વિતઃ। તીર્થોપજીવિકા યૂયમાચન્દ્રાર્કં ભવિષ્યથ ।। ૪૪.

આ સાંભળી, દયાથી ભરેલા બ્રહ્માએ બ્રાહ્મણોને કહ્યું: 'તમે ચાંદ્ર અને સૂર્ય જેટલા સમય સુધી તીર્થોમાં જીવી શકશો.'

લોકાઃ પુણ્યા ગયાયાં યે શ્રાદ્ધિનો બ્રહ્મલોકગાઃ। યુષ્માન્યે પૂજયિષ્યન્તિ તૈરહં પૂજિતઃ સદા ।। ૪૪.

પવિત્ર ગયામાં શ્રાદ્ધ કરનાર લોકો બ્રહ્મલોકને પ્રાપ્ત કરે છે; એ લોકો તમારું પૂજન કરશે અને તેમને દ્વારા હું હંમેશા પૂજાય છું.

આક્રાન્તં દૈત્યજઠરં ધર્મ્મેણ વિરજાદ્રિણા। નાભિકૂપસમીપે તુ દેવી યા વિરજા સ્થિતા। તત્ર પિણ્ડાદિકં કૃત્વા ત્રિઃસપ્તકુલમુદ્ધરેત્ ।। ૪૪.

દૈત્યના પેટને ધર્મે વિરજા પર્વતથી દબાવી દીધું; નાભિ કૂપ પાસે, જ્યાં દેવી વિરજા ઉભી છે, ત્યાં પિંડાદિ દાન કરીને એકવીસ પેઢીઓ ઉદ્ધાર થાય છે.

મહેન્દ્રગિરિણા તસ્ય કૃતૌ પાદૌ સુનિશ્ચલૌ। iતત્ર પિણ્ડાદિકૃત્સપ્ત કુલાન્યુદ્ધરતે નરઃ ।। ૪૪.

મહેન્દ્ર પર્વતથી તેના પગ મજબૂત રીતે સ્થિર થયા; ત્યાં પણ પિંડાદિ દાન કરીને માણસ સાત પેઢીઓ ઉદ્ધાર કરે છે.

કથં શિલા સમુત્પન્ના યયાક્રાન્તો ગયાસુરઃ । કિં રૂપં કિં ચ માહાત્મ્યં તસ્યાઃ કિં વદ નામ ચ ।। ૪૫.

કઈ રીતે એ શિલા ઉત્પન્ન થઈ, જેના દ્વારા ગયાસુર દબાયો? તેનો સ્વરૂપ શું છે, મહિમા શું છે અને તેનું નામ શું છે? મને કહો.

.સનત્કુમાર ઉવાચ।। આસીદ્ધર્મ્મો મહાતેજાઃ સર્વ્વવિજ્ઞાનપારગઃ। વિશ્વરુપા ચ તત્પત્ની ભર્ત્તૃવ્રતપરાયણા ।। ૪૫.

સનત્કુમારે કહ્યું: ધર્મ, જે મહાન તેજવાળા અને સર્વજ્ઞ હતા, અને તેમની પત્ની વિશ્વરૂપા, જે પતિવ્રતા અને વ્રત પરાયણ હતી.

તસ્યાં ધર્મ્મવ્રતાયાસ્તુ કન્યા ધર્મ્મવ્રતા સતી। સર્વ્વ લક્ષણસમ્પન્ના લક્ષ્મીરિવ ગુણાધિકા ।। ૪૫.

એ ધર્મવ્રતા સ્ત્રીને એક પુત્રી થઈ, જે પોતે પણ ધર્મ અને વ્રતમાં પરાયણ હતી, સર્વ લક્ષણોથી યુક્ત અને ગુણોમાં લક્ષ્મીથી પણ શ્રેષ્ઠ હતી.

તસ્યાં યે તુ ગુણા હ્યાસંસ્તે તિષ્ઠન્તિ જગત્ર્ત્રયે। ધર્મ્મો ધર્મ્મવ્રતાયાસ્તુ ત્રિષુ લોકેષુ માર્ગયન્ ।। ૪૫.

તેમાં રહેલા સારા ગુણો ત્રણેય લોકમાં સ્થિર રહ્યા; ધર્મે, ધર્મને સમર્પિત પત્ની શોધવા માટે, ત્રણેય લોકમાં શોધ કરી.

નાનુ રૂપં વરં લેભે ધર્મ્મોઽથ વરસિદ્ધયે। તપઃ કુરુ વરાર્થં ત્વં તથેત્યુક્ત્વા વનં યયૌ ।। ૪૫.

પણ ધર્મને યોગ્ય રૂપ મળ્યું નહીં જેથી ઇચ્છિત વરદાન મેળવી શકે; તેણે કહ્યું, 'વરદાન માટે તું તપ કરો,' અને એમ કહીને જંગલ તરફ ગયો.

કન્યા સા ચ તપસ્તેપે સર્વ્વેષાં દુષ્કરઞ્ચ યત્। વાયુભક્ષા શ્વેતકલ્પે યુગાનામયુતં પુરા ।। ૪૫.

એ કન્યાએ બધાથી કઠિન તપ કર્યું, માત્ર વાયુ પર જીવતી, શ્વેતયુગમાં, પ્રાચીન સમયમાં દસ હજાર વર્ષ સુધી.

બ્રહ્મણો માનસઃ પુત્રો મરીચિર્નામ વિશ્રુતઃ । પર્ય્યટન્પૃથિવીં સર્વ્વાં કન્યારત્નં દદર્શ સઃ ।। ૪૫.

બ્રહ્માના મનથી ઉત્પન્ન અને પ્રસિદ્ધ એવા મરીચિ પૃથ્વી પર ફરતા હતા, ત્યારે તેમણે એ કન્યારત્નને જોયું.

રૂપયૌવનસમ્પન્નાં પરમે તપસિ સ્થિતામ્। પપ્રચ્છાથ મરીચિસ્તાં કા ત્વં કસ્યાપિ તદ્વદ ।। ૪૫.

સુંદરતા અને યુવાનીથી યુક્ત, ઊંચા તપમાં સ્થિર એ કન્યાને જોઈને, મરીચિએ પૂછ્યું: 'તું કોણ છે? કઈના દીકરી છે? મને કહો.'

રૂપેણાનેન માં ભીરુ વિમોહયસિ સુવ્રતે । બ્રહ્માત્મજોઽહં વિખ્યાતો મરીચિર્વ્વેદપારગઃ ।। ૪૫.

આ સુંદરતા સાથે, હે ભયભીત અને સદ્ગુણવાળી, તું મને મોહિત કરી નાખે છે; હું બ્રહ્માનો પુત્ર અને વેદોમાં પારંગત મરીચિ છું.

મરીચેર્વ્વચનં શ્રુત્વા કન્યા પ્રોવાચ તં મુનિમ્। અહં ધર્મ્મવ્રતા નામ ધર્મ્મપુત્રી તપોઽન્વિતા ।। ૪૫.

મરીચિના શબ્દો સાંભળી, એ કન્યાએ એ મુનિને કહ્યું: 'મારું નામ ધર્મવ્રતા છે, હું ધર્મની દીકરી છું અને તપમાં નિપુણ છું.'

પતિવ્રતાર્થં વિપ્રેન્દ્ર ચરામિ પરમં તપઃ। ધર્મ્મવ્રતાં મરીચિસ્તામુવાચ પ્રીતિપૂર્વ્વ્કમ્ ।। ૪૫.

'પતિવ્રતા થવા માટે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, હું ઉત્તમ તપ કરી રહી છું.' મરીચિએ પ્રેમપૂર્વક ધર્મવ્રતાને કહ્યું:

પતિવ્રતા દર્શનાન્મે ભવિષ્યસિ શુભવ્રતે। પતિવ્રતેચ્છયા પૃથ્વીં વિચરામિ હ્યહર્નિશમ્ ।। ૪૫.

'હે શુભવ્રતા, મારા દર્શનથી તું પતિવ્રતા બનશે; હું પતિવ્રતા પત્ની માટે દિવસ-રાત પૃથ્વી પર ફરું છું.'

ત્વઞ્ચેત્પતિવ્રતા જાતા ભજે ત્વાં ભજ માં વરમ્। લોકે ન ત્વાદૃશી કન્યા મમ તુલ્યો ન તે વરઃ ।। ૪૫.

'જો તું પતિવ્રતા બને, તો મને પસંદ કર, હું પણ તને પસંદ કરીશ; દુનિયામાં તારા જેવું કોઈ નથી અને મારા જેવો વર પણ નથી.'

ધર્મ્મવ્રતે ધર્મ્મપત્ની તસ્માત્ત્વં ભવ મેઽધુના। ધર્મ્મવ્રતા મુનિં પ્રાહ ધર્મ્મં યાચય સુવ્રત ।। ૪૫.

'હે ધર્મવ્રતા, હવે તું મારી ધર્મપત્ની બન.' ધર્મવ્રતાએ મુનિને કહ્યું: 'હે સદ્ગુણવાળી, ધર્મ પાસે પૂછો.'

તચ્છ્રુત્વા ધર્મ્મમગમન્મુનિં ધર્મો દદર્શ હ। તેજઃપુઞ્જં વરં નત્વા આસનાર્ઘ્યાદિનાર્ચ્ચયત્ ।। ૪૫.

આ સાંભળી, મુનિ ધર્મ પાસે ગયા અને તેજથી ભરેલા ધર્મને જોયા; વરદાન માટે નમન કરીને, તેમને આસન અને પાદ્યથી સન્માન આપ્યો.

કિમર્તમાગતઃ પૃષ્ટો મરીચિર્ધર્મ્મમબ્રવીત્। કન્યાર્થં ભ્રમતા પૃથ્વી દૃષ્ટા તે કન્યકા વરા । મહ્યં કન્યાઞ્ચ તાં દેહિ શ્રેયસ્તવ ભવિષ્યતિ ।। ૪૫.

શા માટે આવ્યા છો એમ પૂછતાં, મરીચિએ ધર્મને કહ્યું: 'કન્યા માટે પૃથ્વી પર ફરતા, મેં તમારી ઉત્તમ દીકરી જોઈ છે; એ મને આપો, એ તમારો કલ્યાણ કરશે.'

અર્ઘ્યાદિના સમભ્યર્ચ્ય ધર્મ્મં પ્રોચે તથેતિ તમ્। ધર્મ્મવ્રતાં સમાનીય દત્તવાંસ્તાં મરીચયે ।। ૪૫.

પાદ્ય વગેરેથી ધર્મનું પૂજન કરીને, તેમણે કહ્યું: 'તેમ જ થાઓ.' પછી ધર્મવ્રતાને બોલાવી, તેને મરીચિને આપી.