વાયુપુરાણમ્

પઞ્ચક્રોશં ગયાક્ષેત્રં ક્રોશમેકં ગયાશિરઃ । તન્મધ્યે સર્વતીર્થાનિ પ્રયચ્છન્તુ હિતં નૃણામ્ ।। ૪૪.

'ગયાનું ક્ષેત્ર પાંચ ક્રોશનું અને ગયાશિર એક ક્રોશનું હોય; એમાં બધા તીર્થો મનુષ્યોને કલ્યાણ આપે.'

સ્નાનાદિતર્પણં કૃત્વા પિણ્ડદાનાત્ફલાધિકમ્। મહાત્મા વૈ સહસ્રઞ્ચ કુલાનાં ચોદ્ધરેન્નરઃ ।। ૪૪.

'સ્નાન, તર્પણ અને ખાસ કરીને પિંડદાન કરીને મહાન આત્મા હજાર કુટુંબોને ઉદ્ધાર કરી શકે.'

વ્યક્તાવ્યક્તસ્વરૂપેણ યૂયં તિષ્ઠત સર્વદા। ગદાધરઃ સ્વયં લોકાદ્ભૂયાત્સર્વાઘનાશનાત્ ।। ૪૪.

'તમે હંમેશા સ્પષ્ટ અને અસ્પષ્ટ રૂપે અહીં રહો; ગદાધર ભગવાન પોતે સર્વ પાપોનો નાશ કરીને બધા લોકોમાં હાજર રહે.'

શ્રાદ્ધં સપિણ્ડકં યેષાં બ્રહ્મલોકં પ્રયાન્તુ તે। બ્રહ્મહત્યાદિકં પાપં વિનશ્યતુ ચ સેવિનામ્ ।। ૪૪.

'જેઓ માટે અહીં પિંડ સાથે શ્રાદ્ધ થાય છે, તેઓ બ્રહ્મલોક જાય; અને અહીં સેવા કરનારના બ્રહ્મહત્યાદિ પાપો નાશ પામે.'

નૈમિષં પુષ્કરં ગઙ્ગા પ્રયાગશ્ચાવિમુક્તિકમ્। એતાન્યન્યાનિ તીર્થાનિ દિવિ ભુવ્યન્તરિક્ષતઃ। સમાયાન્તુ સદા નૄણાં પ્રયચ્છન્તુ હિતં સુરાઃ ।। ૪૪.

'નૈમિષ, પુષ્કર, ગંગા, પ્રયાગ અને અવિમુક્તિકમ્, આ અને અન્ય તીર્થો સ્વર્ગ, પૃથ્વી અને આકાશમાંથી હંમેશા અહીં આવે અને મનુષ્યોને કલ્યાણ આપે, હે દેવો.'

કિં બહૂક્ત્યા સુરગણા યુષ્માસ્વેકાપિ દેવતા। ચેન્ન તિષ્ઠેદહં ચાપિ સમયઃ પ્રતિપાલ્યતામ્ ।। ૪૪.

'હવે વધુ શું કહું, હે દેવતાઓ? જો તમામાંથી એક પણ દેવતા અહીં ન રહે, તો હું પણ અહીં નહીં રહું; આ કરાર પાળવો જોઈએ.'

ગયાસુરવચઃ શ્રુત્વા પ્રોચુર્વિષ્ણ્વાદયઃસુરાઃ। ત્વયા યત્પ્રાર્થિતં સર્વ્વં તદ્ભવિષ્યત્યસંશયમ્ ।। ૪૪.

ગયાસુરના વચનો સાંભળી વિષ્ણુ અને અન્ય દેવોએ કહ્યું: 'તમે જે માંગ્યું છે, તે બધું નિશ્ચિતપણે થશે.'

અસ્મત્પાદાનર્ચ્ચયિત્વા યાસ્યન્તિ પરમાં ગતિમ્। દેવૈર્દત્તવરો દૈત્યો હર્ષિતો નિશ્ચલોઽભવત્ ।। ૪૪.

મારા પગનું પૂજન કર્યા પછી, તેઓ સર્વોચ્ચ અવસ્થાને પ્રાપ્ત કરશે; દેવો પાસેથી વરદાન મેળવનાર દૈત્ય આનંદિત અને અડગ બની ગયો.

સ્થિતેષુ ચૈવ દેવેષુ બ્રાહ્મણેભ્યો દદાવજઃ। ગ્રામાંશ્ચ પઞ્ચપઞ્ચાશત્પઞ્ચક્રોશીં ગયાં તથા। ગૃહાન્કૃત્વા દદૌ દિવ્યાન્સર્વ્વોપસ્કરસંયુતાન્ ।। ૪૪.

દેવતાઓ હાજર હતા ત્યારે, અજને બ્રાહ્મણોને પચપંચાવન ગામો, દરેક પાંચ ક્રોશ જેટલા વિસ્તૃત, અને ગયાનું દાન આપ્યું; તેણે તેમને સર્વ સાધનોવાળા દિવ્ય ઘરો પણ આપ્યા.

કામધેનું કલ્પવૃક્ષં પારિજાતાદિકાંસ્તરૂન્। મહાનદીં ક્ષીરવહાં ઘૃતકુલ્યાસ્તથૈવ ચ ।। ૪૪.

કામધેનુ, કલ્પવૃક્ષ, પારિજાત અને બીજા અનેક વૃક્ષો, દૂધ વહેતી મહાનદી અને ઘી વહેતી નદીઓ પણ તેણે આપી.

મધુશ્રવાં મધુકુલ્યાં દધ્યાદ્યાઢ્યસરાંસિ ચ। સુવર્ણદીર્ઘિકાં ચૈવ બહૂનન્નાદિપર્વ્વતાન્ ।। ૪૪.

મધુ વહેતી નદીઓ, મધથી ભરેલી નાળીઓ, દહીં અને અન્ય સ્વાદિષ્ટ વસ્તુઓથી ભરેલા સરોવર, સોનાના તળાવ અને અનેક અનાજથી ભરેલા પર્વતો પણ તેણે આપ્યા.

ભક્ષ્યભોજ્યફલાદીંશ્ચ સર્વ્વં બ્રહ્મા સૃજન્દદૌ। ન યાચયધ્વં વિપ્રેન્દ્રા અન્યાનુક્ત્વા દદાવજઃ ।। ૪૪.

બ્રહ્માએ દરેક પ્રકારના ભોજન, ખાવા-પીવાની વસ્તુઓ, ફળ વગેરે બનાવીને આપ્યા. 'બીજું કશું માંગશો નહીં, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો,' એમ કહીને અજને બધું આપ્યું.

દત્ત્વા યયૌ બ્રહ્મલોકં નત્વા હ્યાદિગદાધરમ્ । ધર્મ્મારણ્યે તત્ર ધર્મ્મં યાજયિત્વા યયાચિરે ।। ૪૪.

આ બધું આપી, તેણે પ્રાચીન વાણી ધારણ કરનારને નમન કરીને બ્રહ્મલોકમાં ગયો; ત્યાં ધર્મના વનમાં ધર્મયજ્ઞ કરીને તેઓ લાંબા સમય સુધી રહ્યા.

ધર્મ્મયાગે ચ લોભાદ્વૈ પ્રતિગૃહ્ય ધનાદિકમ્। તતો બ્રહ્મા સમાગત્ય બ્રાહ્મણાંસ્તાઞ્છશાપ હ ।। ૪૪.

પણ ધર્મયજ્ઞમાં લોભથી તેમણે ધન અને અન્ય વસ્તુઓ સ્વીકારી; ત્યારબાદ બ્રહ્મા પોતે આવીને એ બ્રાહ્મણોને શાપ આપ્યો.

કૃતવન્તો યતો લોભં મદ્દત્તેષ્વખિલેષ્વપિ। તસ્માદૃણાધિકા યૂયં ભવિષ્યન્તિ સદા દ્વિજઃ ।। ૪૪.

મારા આપેલા દાનમાં તમે લોભ દાખવ્યો છે, તેથી હંમેશા તમે ઋણથી પીડાતા રહેશો, હે દ્વિજો.

યુષ્માકં સ્યાદ્વારિવહા નદી પાષાણપર્વ્વતાઃ। નદ્યાદયો વારિવહા મૃન્મયાશ્ચ યથા ગૃહાઃ ।। ૪૪.

તમારા માટે નદીઓ પાણી વગરની, પર્વતો પથ્થરનાં, નદીઓ માત્ર પાણી વહાવનારી અને ઘરો માટીના બનશે.

કામધેનુઃ કલ્પવૃક્ષો મલ્લોકમુપતિષ્ઠતામ્। એવં શપ્તા બ્રહ્મણા તે પ્રાર્થયન્તોઽબ્રુવન્નજમ્ ।। ૪૪.

કામધેનુ અને કલ્પવૃક્ષ મારા લોકમાં આવી જાય; બ્રહ્માના શાપથી પીડાઈ તેઓ અજનને વિનંતી કરવા લાગ્યા.

ત્વયા યદ્દત્તમખિલં તત્સર્વં શાપતો ગતમ્। જીવનાર્થં પ્રસાદં નો ભગવાન્કર્ત્તુમર્હસિ ।। ૪૪.

તમારે આપેલું બધું શાપથી નષ્ટ થઈ ગયું છે; અમારા જીવનનિર્વાહ માટે, હે ભગવાન, કૃપા કરીને અમારે પર દયા કરો.

તચ્છ્રુત્વા બ્રાહ્મણાન્બ્રહ્મા પ્રોવાચેદં દયાન્વિતઃ। તીર્થોપજીવિકા યૂયમાચન્દ્રાર્કં ભવિષ્યથ ।। ૪૪.

આ સાંભળી, દયાથી ભરેલા બ્રહ્માએ બ્રાહ્મણોને કહ્યું: 'તમે ચાંદ્ર અને સૂર્ય જેટલા સમય સુધી તીર્થોમાં જીવી શકશો.'

લોકાઃ પુણ્યા ગયાયાં યે શ્રાદ્ધિનો બ્રહ્મલોકગાઃ। યુષ્માન્યે પૂજયિષ્યન્તિ તૈરહં પૂજિતઃ સદા ।। ૪૪.

પવિત્ર ગયામાં શ્રાદ્ધ કરનાર લોકો બ્રહ્મલોકને પ્રાપ્ત કરે છે; એ લોકો તમારું પૂજન કરશે અને તેમને દ્વારા હું હંમેશા પૂજાય છું.

આક્રાન્તં દૈત્યજઠરં ધર્મ્મેણ વિરજાદ્રિણા। નાભિકૂપસમીપે તુ દેવી યા વિરજા સ્થિતા। તત્ર પિણ્ડાદિકં કૃત્વા ત્રિઃસપ્તકુલમુદ્ધરેત્ ।। ૪૪.

દૈત્યના પેટને ધર્મે વિરજા પર્વતથી દબાવી દીધું; નાભિ કૂપ પાસે, જ્યાં દેવી વિરજા ઉભી છે, ત્યાં પિંડાદિ દાન કરીને એકવીસ પેઢીઓ ઉદ્ધાર થાય છે.

મહેન્દ્રગિરિણા તસ્ય કૃતૌ પાદૌ સુનિશ્ચલૌ। iતત્ર પિણ્ડાદિકૃત્સપ્ત કુલાન્યુદ્ધરતે નરઃ ।। ૪૪.

મહેન્દ્ર પર્વતથી તેના પગ મજબૂત રીતે સ્થિર થયા; ત્યાં પણ પિંડાદિ દાન કરીને માણસ સાત પેઢીઓ ઉદ્ધાર કરે છે.

કથં શિલા સમુત્પન્ના યયાક્રાન્તો ગયાસુરઃ । કિં રૂપં કિં ચ માહાત્મ્યં તસ્યાઃ કિં વદ નામ ચ ।। ૪૫.

કઈ રીતે એ શિલા ઉત્પન્ન થઈ, જેના દ્વારા ગયાસુર દબાયો? તેનો સ્વરૂપ શું છે, મહિમા શું છે અને તેનું નામ શું છે? મને કહો.

.સનત્કુમાર ઉવાચ।। આસીદ્ધર્મ્મો મહાતેજાઃ સર્વ્વવિજ્ઞાનપારગઃ। વિશ્વરુપા ચ તત્પત્ની ભર્ત્તૃવ્રતપરાયણા ।। ૪૫.

સનત્કુમારે કહ્યું: ધર્મ, જે મહાન તેજવાળા અને સર્વજ્ઞ હતા, અને તેમની પત્ની વિશ્વરૂપા, જે પતિવ્રતા અને વ્રત પરાયણ હતી.

તસ્યાં ધર્મ્મવ્રતાયાસ્તુ કન્યા ધર્મ્મવ્રતા સતી। સર્વ્વ લક્ષણસમ્પન્ના લક્ષ્મીરિવ ગુણાધિકા ।। ૪૫.

એ ધર્મવ્રતા સ્ત્રીને એક પુત્રી થઈ, જે પોતે પણ ધર્મ અને વ્રતમાં પરાયણ હતી, સર્વ લક્ષણોથી યુક્ત અને ગુણોમાં લક્ષ્મીથી પણ શ્રેષ્ઠ હતી.

તસ્યાં યે તુ ગુણા હ્યાસંસ્તે તિષ્ઠન્તિ જગત્ર્ત્રયે। ધર્મ્મો ધર્મ્મવ્રતાયાસ્તુ ત્રિષુ લોકેષુ માર્ગયન્ ।। ૪૫.

તેમાં રહેલા સારા ગુણો ત્રણેય લોકમાં સ્થિર રહ્યા; ધર્મે, ધર્મને સમર્પિત પત્ની શોધવા માટે, ત્રણેય લોકમાં શોધ કરી.

નાનુ રૂપં વરં લેભે ધર્મ્મોઽથ વરસિદ્ધયે। તપઃ કુરુ વરાર્થં ત્વં તથેત્યુક્ત્વા વનં યયૌ ।। ૪૫.

પણ ધર્મને યોગ્ય રૂપ મળ્યું નહીં જેથી ઇચ્છિત વરદાન મેળવી શકે; તેણે કહ્યું, 'વરદાન માટે તું તપ કરો,' અને એમ કહીને જંગલ તરફ ગયો.

કન્યા સા ચ તપસ્તેપે સર્વ્વેષાં દુષ્કરઞ્ચ યત્। વાયુભક્ષા શ્વેતકલ્પે યુગાનામયુતં પુરા ।। ૪૫.

એ કન્યાએ બધાથી કઠિન તપ કર્યું, માત્ર વાયુ પર જીવતી, શ્વેતયુગમાં, પ્રાચીન સમયમાં દસ હજાર વર્ષ સુધી.

બ્રહ્મણો માનસઃ પુત્રો મરીચિર્નામ વિશ્રુતઃ । પર્ય્યટન્પૃથિવીં સર્વ્વાં કન્યારત્નં દદર્શ સઃ ।। ૪૫.

બ્રહ્માના મનથી ઉત્પન્ન અને પ્રસિદ્ધ એવા મરીચિ પૃથ્વી પર ફરતા હતા, ત્યારે તેમણે એ કન્યારત્નને જોયું.