વાયુપુરાણમ્

મેરોઃ કુહરિણીં ગત્વા ચચાર પરમં તપઃ। યત્ર કાર્ત્તસ્વરક્ફૂર્જજ્જ્યોત્સ્નાજાલૈર્નિરન્તરમ્ ।। ૪૨.

તેઓ મેરુ પર્વતની ગુફામાં ગયા અને ત્યાં પરમ તપ કર્યું, જ્યાં સોનાના તાડના વૃક્ષો ચાંદનીની ધારા વડે સદા પ્રકાશિત રહે છે.

સદા પ્રબાધતે વિષ્વક્તમઃસ્તોમં દૃશન્તુદમ્। ચકાસ્તે યત્ર પરમં કાન્તારમતિસુન્દરમ્ ।। ૪૨.

ત્યાં પ્રકાશ હંમેશા ચારેય બાજુના ઘન અંધકારને દૂર કરે છે અને ત્યાં એક અતિ સુંદર અને મનોહર વન તેજથી ઝગમગે છે.

નાનાદ્રુમલત ---ત્પક્ષિનિનાદિતમ્। ક્ષુત્પિપાસાભયક્રોધતાપગ્લાનિવિવર્જિતમ્ ।। ૪૨.

વિવિધ વૃક્ષો અને લતામાં અનેક પ્રકારના પક્ષીઓના અવાજથી ગુંજતું, જ્યાં ભૂખ, તરસ, ભય, ક્રોધ, થાક અને ક્લાંતિ નથી.

જલાશયૈર્બહુવિધૈઃ પદ્મિનીખણ્ડમણ્ડિતૈઃ । જાતરૂપશિલાનદ્ધતટસઞ્ચારપાક્ષ ।। ૪૨.

અન્ય પ્રકારના સરોવરોથી, કમળોના સમૂહોથી શોભાયમાન, અને તેના કિનારા સોનાની શિલાઓથી ઘેરાયેલા છે.

યુક્તમમ્ભોજ પવનૈઃ સેવ્યમાનં સમન્તતઃ। શિવૈરધ્યાસિતમ્ભાવૈર્હિંસ્રૈઃ સત્ત્વૈઃ સમુજ્ઝિતમ્ ।। ૪૨.

કમળના સુગંધિત પવનોથી ભરેલું, ચારે બાજુથી શુભ પ્રાણીઓથી સેવિત અને હિંસક જીવોથી રહિત છે.

નિર્જનં દિવ્યલતિકાપ્રિયખણ્ડવરાજિતમ્। શૂકૈઃ પારાવતૈ ર્હૃદ્યૈરુન્મદન્મત્તકોકિલમ્ ।। ૪૨.

એકાંત જગ્યા, જ્યાં દિવ્ય વેલોનું મનપસંદ જૂથ શોભે છે, તીતર અને કબૂતરનાં મીઠાં કલરવથી મન પ્રસન્ન થાય છે, અને કોયલ મસ્તીથી ગાય છે.

ઉત્પતત્પદ્મરજસાં પટલામોદદિઙ્‌મુખમ્। તત્રાપિ કાઞ્ચિની દિવ્યા ગુહા પરમશોભના ।। ૪૨.

ત્યાં ઉગતા કમળના પરાગની સુગંધથી દિશાઓ મહેકી ઉઠી હતી; એ સ્થળે એક અદ્ભુત અને અતિ સુંદર ગુફા હતી.

તાં પ્રવિશ્ય જિતા હારો જિતચિત્તો જિતાસનઃ। સસ્માર વેદાંશ્ચતુરસ્તદેકાગ્રમના મુનિઃ ।। ૪૨.

મુનિએ એ ગુફામાં પ્રવેશ કર્યો, પોતાના ઇન્દ્રિય, મન અને આસન પર વિજય મેળવ્યો હતો; તેણે એકાગ્ર ચિત્તે ચારેય વેદોનું સ્મરણ કર્યું.

ત્રયી જગામ શરદાં શતસ્ય સ્મરતોઽસ્ય હિ । પ્રાદુરાસંસ્તતો વેદાશ્ચત્વારશ્ચારુદર્શનાઃ ।। ૪૨.

મુનિએ એમ જ ધ્યાનમાં રહીને શતાબ્દી જેટલો સમય વિતાવ્યો; પછી ચારેય વેદો સુંદર રૂપે તેના સામે પ્રગટ થયા.

સ્ફુરત્પદ્મપલાશાક્ષા જટામુકુટધારિણઃ। કુશમુષ્ટિકરામ્ભોજા મૃગત્વઙ્મણ્ડિતાંસકાઃ ।। ૪૨.

તેમની આંખો કમળની પાંખડી જેવી તેજસ્વી હતી, માથા પર જટાનો મુકડો હતો, હાથમાં કુશધારી કમળ જેવા હતા અને ખભા પર મૃગચર્મ શોભતો હતો.

સ્વરૈઃ ષોડશભિઃ ક્લૃપ્ત વદનાઃ પ્રણવાન્તરાઃ। કચવર્ગોદ્ભવૈર્વર્ણૈઃ પઞ્ચાવયવપાણયઃ ।। ૪૨.

તેમના મુખમાં શોડશ સ્વરો સાથે પ્રણવ ધ્વનિ હતી; તેમના હાથ પાંચ અવયવવાળા હતા, જે કણ્ઠ્ય વર્ગના અક્ષરોમાંથી ઉત્પન્ન થયા હતા.

પવર્ગદક્ષચરણા વામપાદાસ્તવર્ગતઃ। આતરન્ત્યન્તવર્ણાશ્ચ યેષાં કુક્ષિદ્વયાત્મકૌ ।। ૪૨.

તેમના જમણા પગ પવર્ગમાંથી અને ડાબા પગ તવર્ગમાંથી હતા; શરીર અંતિમ અક્ષરોમાંથી બનેલા હતા અને બંને બાજુએ પેટ રચાયું હતું.

નાભિનિદ્રાઃ કાન્તપૃષ્ઠા મોદરા યરલવોત્કચાઃ। અગ્નિદક્ષાંશરુચિરા ધરાગ્રીવા ભૃતાસકાઃ ।। ૪૨.

તેમના નાભિમાં અનુસ્વાર, પીઠમાં પલ્યટ વર્ગ, પેટમાં યરલવ જેવા અર્ધવ્યંજન, ગળામાં અગ્નિ અને ચંદ્ર વર્ગની કાંતિ હતી અને ખભા મજબૂત હતા.

અન્તસ્થસન્ધિસંસ્થાના વૈખરીવાગ્વિજૃમ્ભિતાઃ। અપશ્યન્મથુરામેષાં હૃદયામ્ભોજકલ્પિતામ્ ।। ૪૨.

તેમના આંતરિક સંધિ અને બંધનોથી વાણી સ્પષ્ટ રીતે પ્રગટ થતી હતી; તેમણે પોતાના હૃદયકમળમાં સ્થિત મથુરા દર્શી.

હરેર્ભગવતઃ સાક્ષાદાવિર્ભાવસ્થલી હિ સા। કાશીમપશ્યદ્ભ્રૂમધ્યે માયામાધારસંસ્થિતામ્ ।। ૪૨.

કારણ કે એ જગ્યા હરિ ભગવાનના પ્રગટ થવાનો સ્થાન છે; ભ્રૂમધ્યમાં તેણે માયાના આધારરૂપ કાશીનું દર્શન કર્યું.

લિઙ્ગદેશે તતઃ કાઞ્ચીમવન્તીં નાભિમણ્ડલે । કણ્ઠસ્થાં દ્વારકામેષાં પ્રયાગં પ્રાણગં તથા ।। ૪૨.

પછી લિંગસ્થાને કાંચી, નાભિમાં અવંતી, ગળામાં દ્વારકા અને શ્વાસસ્થાને પ્રયાગનું સ્થાન જોયું.

સવ્યાપસવ્યયોસ્તેષાં ગડ્ગાઽપિ યમુના નદી । મધ્યે સરસ્વતી સાક્ષાદ્ગયાક્ષેત્રં તથાનને ।। ૪૨.

તેમના જમણા અને ડાબા ભાગે ગંગા અને યમુના નદીઓ હતી; વચ્ચે સરस्वતી અને મુખસ્થાને ગયા ક્ષેત્ર હતું.

હનુગ્રીવામધ્યગતં પ્રભાસક્ષેત્રમુત્તમમ્। બદર્ય્યાશ્રમમેતેષાં બ્રહ્મરન્ધ્રે દદર્શ હ ।। ૪૨.

હનુ અને ગળાના સંધિએ શ્રેષ્ઠ પ્રભાસ ક્ષેત્ર હતું અને માથાના ટોચે બદરી આશ્રમનું દર્શન થયું.

પૌણ્ડ્રવર્ધનનેપાલપીઠં નયનયોર્યુગે। પીઠં પૂર્ણગિરિંનામ લલાટે સમદૃશ્યત ।। ૪૨.

બન્ને આંખોમાં પૌંડ્રવર્ધન અને નેપાળ પીઠ, કપાળ પર પૂર્ણગિરિ પીઠ દેખાયું.

કણ્ઠે ચ મથુરાપીઠં કાઞ્ચીપીઠં કટિસ્થિતમ્। જાલન્ધરં તથા પીઠં સ્તનદેશેષ્વદૃશ્યત ।। ૪૨.

ગળામાં મથુરા પીઠ, કમર પર કાંચી પીઠ અને સ્તનસ્થાને જાલંધર પીઠ દેખાયું.

ભૃગુપીઠં કર્ણદેશે હ્યયોધ્યાં નાસિકાપુટે। બ્રહ્મરન્ધ્રે સ્થિતં બ્રાહ્યં શૈવં સીમન્તસીમનિ ।। ૪૨.

કાનના ભાગે ભૃગુ પીઠ, નાકના ટોચે અયોધ્યા, માથાના ટોચે બ્રાહ્મ પીઠ અને વાળની ભાગમાં શૈવ પીઠ હતું.

શાક્તં જિહ્વાગ્ર ધિષણં વૈષ્ણવં હૃદયામ્બુજે। સૌરં ચક્ષુઃપ્રદેશસ્થં બૌદ્ધઞ્છાયાસુ સઙ્ગતમ્ ।। ૪૨.

જીભના ટોચે શાક્ત પીઠ, તાળુમાં ધિષણ પીઠ, હૃદયકમળમાં વૈષ્ણવ પીઠ, આંખોના વિસ્તારમાં સૌર પીઠ અને છાયામાં બૌદ્ધ પીઠ હતું.

સૌત્રામણિં કણ્ઠદેશે પશુબન્ધમથોરસિ। વાજપેયં કટિતટે હ્યગ્નિહોત્રં તથાનને ।। ૪૨.

ગળામાં સૌત્રામણિ પીઠ, છાતી પર પશુબંધ પીઠ, કમર પર વાજપેય પીઠ અને મુખમાં અગ્નિહોત્ર પીઠ હતું.

અશ્વમેધં કટિતટે નરમેધમથોદરે। રાજસૂયં શિરોદેશે આવસથ્યં તથાઽધરે ।। ૪૨.

કંઠ પર અશ્વમેધ યજ્ઞ છે, પેટમાં મનુષ્યમેધ, માથા પર રાજસૂય અને નીચે આવસથ્ય યજ્ઞ છે.

ઊર્દ્ધ્વોષ્ઠે દક્ષિણાગ્નિઞ્ચ ગાર્હપત્યં મુખાન્તરે। હવ્યં શ્રુતૌ મન્ત્રભેદાંસ્તથા રોમસ્વવસ્થિતાન્। ભૃત્યૈરિવ મહારાજં પુરાણૈર્ન્યાયમિશ્રિતૈઃ ।। ૪૨.

ઉપરના ઓઠ પર દક્ષિણાગ્નિ છે, મોઢાની અંદર ગારહપત્ય અગ્નિ છે; કાનમાં હવિ છે, મંત્રોના ભેદ વાળમાં વસે છે, જેમ કે ભૃત્યો મહારાજાને પ્રાચીન અને યોગ્ય રીતિ સાથે સેવા કરે છે.

સંહિતાભિશ્ચ તન્ત્રૈશ્ચ પૃથક્પૃથગુપાસિતાન્। કર્મ જ્ઞાનોપાસનાભિર્જનાનુગ્રહકારકાન્ ।। ૪૨.

સamhિતાઓ અને તંત્રો દ્વારા અલગ અલગ રીતે પૂજાતા, આ કર્મ, જ્ઞાન અને ઉપાસના લોકોના કલ્યાણ માટે થાય છે.

દૃષ્ટ્વા સુવિસ્મિતમના મુનિઃ કૃષ્ણો બભૂવ તાન્ । બ્રહ્મતેજોમયાન્દિવ્યાંસ્તપતોઽર્કાનિવચ્યુતાન્। જ્લતોઽગ્ની નિવોદર્કાન્કોટીન્દુસમદર્શનાન્ ।। ૪૨.

એમને જોઈને ઋષિ કૃષ્ણ આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયા; તેઓ બ્રહ્મના તેજથી પ્રકાશમાન હતા, તપથી ઉત્પન્ન થયેલા સૂર્ય જેવા તેજસ્વી, લાકડામાંથી ઉગેલા અગ્નિ જેવા અને કરોડો ચાંદની જેમ ઝગમગતા હતા.

વવન્દે સહસોત્થાય દણ્ડવત્પતિતો મુનિઃ। કૃતાર્થોઽહં કૃતાર્થોઽહં કૃતાર્થોઽહમિતીરયન્ ।। ૪૨.

મુનિ તરત જ ઊભા થયા, દંડવત્ નમન કર્યું અને કહ્યું: 'હું ધન્ય થયો, હું ધન્ય થયો, હું ધન્ય થયો.'

અદ્ય મે સફલં જન્મ અદ્ય મે સફલં મનઃ। અદ્ય મે સફલઞ્ચાયુર્યદ્ભવન્તોઽક્ષિગોચરાઃ ।। ૪૨.

આજે મારું જન્મ સફળ થયું, આજે મારું મન સફળ થયું, આજે મારું આયુષ્ય સફળ થયું, કેમ કે આપ મારા દૃષ્ટિગોચર થયા.