વાયુપુરાણમ્

સિંહાઃ કેનાપરાધેન ભૂતાનાં પ્રભવિષ્ણુના। વૈશ્વાનરમયૈઃ પાશૈઃ સંરુદ્ધાસ્તુ પૃથક્પૃથક્ ।। ૩૯.

કયા દોષના કારણે એ સિંહોને, સર્વ જીવના શક્તિશાળી પ્રભુએ, આગથી બનેલા બંધનથી અલગ-અલગ બાંધ્યા છે?

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા વાયુર્વાક્યં જગાદ હ । યદ્વૈ સહસ્રં સિંહાનામીશ્વરેણ મહાત્મના। વ્યપનીય સ્વકાદ્દેહાત્ક્રોધાસ્તે સિંહવિગ્રહાઃ ।। ૩૯.

વાયુએ તેમના પ્રશ્ન સાંભળીને કહ્યું: એ હજાર સિંહો મહાન ભગવાને પોતાના શરીરમાંથી ક્રોધથી બહાર કાઢ્યા અને તેઓ સિંહ સ્વરૂપે થયા.

ભૂતાનામભયં દત્ત્વા પુરાબદ્ધાગ્નિબન્ધને। યજ્ઞભાગનિમિત્તં ચ ઈશ્વરસ્યાજ્ઞયા તદા ।। ૩૯.

સર્વ જીવને નિર્ભયતા આપી, ભગવાનની આજ્ઞાથી, યજ્ઞમાં ભાગ મળવા માટે, પૂર્વે તેમને અગ્નિથી બનેલા બંધનમાં બાંધવામાં આવ્યા હતા.

તેષાં વિધાનમુક્તેન સિંહેનૈકેન લીલયા। દેવ્યા મન્યું કૃતં જ્ઞાત્વા હતો દક્ષસ્ય સ ક્રતુઃ ।। ૩૯.

નક્કી કરેલા નિયમ પ્રમાણે, એક સિંહે રમતમાં, દેવીના ક્રોધને જાણી, દક્ષનું યજ્ઞ વિનાશ કરી નાખ્યું.

નિઃસૃતા ચ મહાદેવ્યા મહાકાલી મહેશ્વરી। આત્મનઃ કર્મ્મસાક્ષિણ્યા ભૂતૈઃ સાર્દ્ધં તદાનુગૈઃ ।। ૩૯.

અને મહાદેવી મહાકાળી, મહેશ્વરી, પોતાના કર્મની સાક્ષી બની, પોતાના અનુયાયી ભૂતો સાથે બહાર આવી.

સ એષ ભગવાન્ક્રોધો રુદ્રાવાસકૃતાલયઃ। વીરભદ્રોઽપ્રમેયાત્મા દેવ્યા મન્યુપ્રમાર્જ્જનઃ ।। ૩૯.

આ એ ભગવાન ક્રોધ છે, જે રુદ્રનું નિવાસસ્થાન છે, અપરિમિત સ્વરૂપ વીરભદ્ર છે, અને દેવીના ક્રોધને શાંત કરનાર છે.

તસ્ય વેશ્મ સુરેન્દ્રસ્ય સર્વગુહ્યતમસ્ય વૈ। સન્નિવેશસ્ત્વનૌપમ્યો મયા વઃ પરિકીર્ત્તિતઃ ।। ૩૯.

તે દેવોના ઇન્દ્રના, સર્વથી ગુપ્ત એવા નિવાસનું વર્ણન મેં તમને કર્યું છે, જેની રચના અનન્ય છે.

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ યે તત્ર પ્રતિ વાસિનઃ। રમ્યે પુરવરશ્રેષ્ઠે તસ્મિન્વૈહાયભૂમિષુ ।। ૩૯.

હવે હું તમને એ લોકો વિશે કહેશ, જે તે સુંદર અને શ્રેષ્ઠ નગરમાં, આકાશમાં વસે છે.

નાનારત્નવિચિત્રેષુ પતાકાબહુલેષુ ચ। સર્વકામસમૃદ્ધેષુ વનોપવનશોભિષુ ।। ૩૯.

જે મકાનો વિવિધ રત્નોથી શોભાયમાન છે, ધ્વજોથી ભરપૂર છે, સર્વ ઇચ્છિત સુખોથી પરિપૂર્ણ છે અને વન-ઉપવનોથી શોભે છે—

રાજતેષુ મહાન્તેષુ શાતકૌમ્ભમયેષુ ચ। સન્ધ્યાભ્રસન્નિકાશેષુ કૈલાસપ્રતિમેષુ ચ ।। ૩૯.

જે મહાન અને તેજસ્વી મહેલો સોનાથી બનેલા છે, સાંજના વાદળ જેવા દેખાય છે અને કૈલાસ સમાન છે—

ઇષ્ટૈઃ શબ્દાદિભિર્ભાગૈર્યે ભવસ્યાનુસારિણઃ । પ્રાસાદવર પુષ્પેષુ તેષુ મોદન્તિ સુવ્રતાઃ ।। ૩૯.

જે ભવના અનુયાયી છે, તેઓ એ ઉત્તમ મહેલો અને સુગંધિત પુષ્પોમાં, ઇચ્છિત ધ્વનિ અને અન્ય આનંદમાં, આનંદથી વિહરે છે, હે સુવ્રત.

બ્રહ્મઘોષૈરવિરતાઃ કથાશ્ચ વિવિધાઃ શુભાઃ । ગીતવાદિત્રઘોષાશ્ચ સંસ્તવાશ્ચ સમન્તતઃ ।। ૩૯.

ત્યાં સતત બ્રહ્મના પવિત્ર ગીતો, અનેક શુભ કથાઓ, સંગીત અને વાદ્યના સુમધુર ધ્વનિ, તથા સર્વત્ર સ્તુતિના ગાન ગૂંજતા રહે છે.

સંહતાશ્ચૈવમતુલા નાનાશ્રયકૃતાસ્તથા। એવમાદીનિ વર્ત્તન્તે તેષાં પ્રાસાદમૂર્દ્ધનિ ।। ૩૯.

એમ કરીને અનેક પ્રકારના અનન્ય અને અદ્વિતીય સભાસમૂહો, વિવિધ સ્થળોથી ભેગા થયેલા, તેમના મહેલના શિખરે સતત યોજાતા રહે છે.

સહસ્રપાદઃ પ્રાસાદસ્તપનીયમયઃ શુભઃ। અનૌપમ્યૈર્વરૈ રત્નૈઃ સર્વતઃ પરિભૂષિતઃ ।। ૩૯.

એ મહેલ હજાર સ્તંભોવાળો, ચમકતો અને શુદ્ધ સોનાથી બનેલો છે, અને સર્વત્ર અનન્ય અને અમૂલ્ય રત્નોથી શોભાયમાન છે.

સ્ફટિકૈશ્ચન્દ્રસઙ્કાશૈર્વૈઢૂર્યમણિસમ્પ્રભૈઃ। બાલસૂર્યમયૈશ્ચાપિ સૌવર્ણૈશ્ચાગ્નિસમ્પ્રભૈઃ ।। ૩૯.

તે મહેલ ચાંદની જેવાં ઝળહળતા સ્ફટિકો, તેજસ્વી વૈડૂર્યમણિઓ, નવસૂર્ય જેવાં સોનાના આભૂષણો અને અગ્નિ સમાન તેજવાળા સોનાથી શણગારો છે.

ચુક્રુશુઋષયઃ શ્રુત્વા નૈમિષેયાસ્તપસ્વિનઃ। આપન્નસંશયાશ્ચેમં વાક્યમૂચુઃ સમીરણમ્ ।। ૩૯.

આ સાંભળીને નૈમિષારણ્યના તપસ્વી ઋષિઓના મનમાં સંશય જાગ્યો અને તેમણે પવનદેવને આ રીતે પ્રશ્ન કર્યો.

ઋષય ઊચુઃ।। કે તુ તત્ર મહાત્માનો યે ભવસ્યાનુસારિણઃ। અનુગ્રાહ્યતમાઃ સમ્યક્ પ્રમોદન્તે પુરોત્તમે। ઋષીણાં વચનં શ્રુત્વા વાયુર્વાક્યમથાબ્રવીત્ ।। ૩૯.

ઋષિઓએ પૂછ્યું: ત્યાં એવા મહાન આત્માઓ કોણ છે, જે ભવના અનુયાયી છે, સર્વોત્તમ કૃપાના પાત્ર છે અને શ્રેષ્ઠ નગરીમાં આનંદ પામે છે? ઋષિઓના આ શબ્દો સાંભળીને પવનદેવ બોલ્યા.

વાયુરુવાચ।। શ્રૂયતાં દેવદેવસ્ય ભક્તિર્યૈરનુકલ્પિતા। હ્રીમન્તઃ સૂર્જિતા દાન્તાઃ શૌર્યયુક્તા હ્યલોલુપાઃ ।। ૩૯.

પવનદેવ બોલ્યા: સાંભળો, જેઓએ દેવોના દેવ પર ભક્તિ સ્થાપી છે, જે લજ્જાશીલ, ઇન્દ્રિયજિત, શાંત, પરાક્રમી અને લોભરહિત છે.

મધ્યાહારાશ્ચ માત્રાશ્ચ હ્યાત્મારામા જિતેન્દ્રિયાઃ। જિતદ્વન્દ્વા મહોત્સાહાઃ સૌમ્યા વિગતમત્સરાઃ ।। ૩૯.

તેઓ મર્યાદિત ભોજન કરે છે, મળતી વસ્તુમાં સંતોષ પામે છે, આત્મામાં આનંદ પામે છે, ઇન્દ્રિયોને જીતેલા છે, દ્વંદ્વથી ઉપર છે, મહાન ઉત્સાહી છે, સૌમ્ય અને ઈર્ષ્યારહિત છે.

ભાવસ્થાઃ સર્વ્વભૂતાનામવ્યાપારા અનાકુલાઃ। કર્મણા મનસા વાચા વિશુદ્ધેનાન્તરાત્મના। અનન્યમનસો ભૂત્વા પ્રપન્ના યે મહેશ્વરમ્ ।। ૩૯.

તેઓ સર્વ જીવના કલ્યાણમાં સ્થિર છે, કાર્યરહિત અને નિર્વિકાર છે, શુદ્ધ મન, વાણી અને કર્મથી, એકાગ્ર મનથી અને પવિત્ર અંતઃકરણથી મહાદેવને શરણ ગયા છે.

તૈર્લબ્ધં રુદ્રસાલોક્યં શાશ્વતં પદમવ્યયમ્। ભવસ્ય રૂપસાદૃશ્યં નીતાશ્ચૈવ હ્યનુત્તમમ્ ।। ૩૯.

એવા લોકો રુદ્રનું શાશ્વત અને અવિનાશી ધામ પ્રાપ્ત કરે છે અને ભવના સ્વરૂપની સર્વોત્તમ સમાનતા સુધી પહોંચે છે.

વૈશ્વાનરમુખાઃ સર્વે વિશ્વરૂપાઃ કપર્દ્દિનઃ । નીલકણ્ઠાઃ સિતગ્રીવાસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રાસ્ત્રિલોચનાઃ ।। ૩૯.

તેઓ સર્વે અગ્નિસમાન મુખવાળા, સર્વરૂપધારી, જટાવાળા, નીલકંઠ, ધોળા ગળાવાળા, તીક્ષ્ણ દાંતવાળા અને ત્રિનેત્રધારી છે.

અર્દ્ધચન્દ્રકૃતોઽણીષા જટામુકુટધારિણઃ । સર્વે દશભુજા વીરાઃ પદ્માન્તર સુગન્ધિનઃ ।। ૩૯.

તેઓના જટામુકુટ પર અર્ધચંદ્ર શોભે છે, સર્વે દશભુજાવાળા, પરાક્રમી અને હૃદયમાં સુગંધિત કમળ ધારણ કરનાર છે.

તરુણાદિત્યસઙ્કાશાઃ સર્વે તે પીતવાસસઃ । પિનાકપાણયઃ સર્વ્વે શ્વેતગોવૃષવાહનાઃ ।। ૩૯.

તેઓ સર્વે ઉગતા સૂર્ય જેવાં તેજસ્વી, પીળાં વસ્ત્રો પહેરેલા, પિનાક ધારી અને ધોળા વાછરડાં પર સવાર છે.

શ્રિયાન્વિતાઃ કુણ્ડલિનો મુક્તાહારવિભૂષિતાઃ। તેજસોઽભ્યધિકા દેવૈઃ સર્વજ્ઞાઃ સર્વદર્શિનઃ ।। ૩૯.

તેઓ સૌભાગ્યશાળી, કુંડલધારી, મુક્તાહારથી શોભાયમાન, દેવોથી વધુ તેજસ્વી, સર્વજ્ઞ અને સર્વદ્રષ્ટા છે.

વિભજ્ય બહુધાત્માનં જરામૃત્યુવિવર્જિતાઃ। ક્રીડન્તે વિવિધૈર્ભાવૈર્ભોગાન્ પ્રાપ્ય સુદુર્લભાન્ ।। ૩૯.

તેઓ પોતાને અનેક રૂપે વિભાજિત કરે છે, વૃદ્ધતા અને મૃત્યુથી પર છે, વિવિધ રીતે વિહાર કરે છે અને દુર્લભ ભોગોનો આનંદ માણે છે.

સ્વચ્છન્દગતયઃ સિદ્ધાઃ સિદ્ધૈશ્ચાન્યૌર્વિબોધિતાઃ। એકાદશાનાં રુદ્રાણાં કોટ્યોઽનેકમહાત્મનામ્ ।। ૩૯.

આ સિદ્ધો પોતાની ઇચ્છાથી વિહરે છે, અન્ય સિદ્ધો દ્વારા જાગૃત છે અને અગિયાર રુદ્રોમાં અનંત મહાન આત્માઓની કરોડો સંખ્યા છે.

એભિઃ સહ મહાત્મા હિ દેવદેવો મહેશ્વરઃ। ભક્તાનુકમ્પી ભગવાન્મોદતે પાર્વતીપ્રિયઃ ।। ૩૯.

આ મહાન આત્માઓ સાથે દેવોના દેવ, મહાદેવ, ભક્તો પર દયાળુ અને પાર્વતીપ્રિય, આનંદ પામે છે.

નાહન્તેષાન્તુ રુદ્રાણાં ભવસ્ય ચ મહાત્મનઃ। નાનાત્વમનુપશ્યામિ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ વઃ ।। ૩૯.

મારે આ રુદ્રોમાં કે મહાન આત્માવાળા ભવમાં કોઈ ભેદ દેખાતો નથી; આ સાચું છે, જે હું તમને કહું છું.