વાયુપુરાણમ્

મન્વન્તરાણ્યનેકાનિ વ્યવર્ત્તન્ત પુનઃ પુનઃ। શ્રૂયતાં દેવદેવસ્ય ભવિષ્યાશ્ચર્યમુત્તમમ્ ।। ૩૯.

અनेक મન્વંતરો વારંવાર વીતી ગયા; હવે દેવોના દેવના ભવિષ્યના અદભુત અને શ્રેષ્ઠ કાર્યો સાંભળો.

વ્યાઘ્રાશ્ચૈવાનુગાસ્તત્ર કાઞ્ચનાભાસ્તરસ્વિનઃ। સ્વચ્છન્દચારિણઃ સર્વે સ્વયં દેવેન નિર્મ્મિતાઃ।। ૩૯.

ત્યાં વાઘો, સોનાની જેમ તેજસ્વી અને ઉર્જાવાન, સ્વેચ્છાએ ફરતા—all દેવે પોતે સર્જેલા છે.

મૃત્યોર્મૃત્યુસમાસ્તે તુ યમદર્પાપહારિણઃ । વિભૂતિમપ્યસંખ્યેયાં કો ન ખલ્વભિધાસ્યતે ।। ૩૯.

મૃત્યુના પણ મૃત્યુરૂપ, યમરાજના અહંકારને દુર કરનાર, તેની અનંત વિભૂતિઓને કોણ ગણાવી શકે?

અતઃપરમિદં ભૂયો ભવેનાદ્ભુતમુત્તમમ્। ભૂતાનામનુકંપાર્થં યત્કૃતં તન્નિબોધત ।। ૩૯.

હવે વધુ એક અદ્ભુત અને શ્રેષ્ઠ ઘટના સાંભળો, જે સર્વ જીવ પર દયા રાખીને કરવામાં આવી હતી.

મન્દરાદિપ્રકાશાનાં બલેનાપ્રતિમૌજસામ્। હારકુન્દેન્દુવર્ણાનાં વિદ્યુદ્વનનિનાદિનામ્ ।। ૩૯.

મંદર અને અન્ય પર્વતો જેવું તેજ ધરાવતા, અસાધારણ બળવાળા, હાર, કુંડળ અને ચાંદની જેવું તેજ ધરાવતા, અને વીજળી જેવી ગર્જના કરતા દેવતાઓની શક્તિથી—

ચૂડામણિધરાણાં વૈ મેઘસન્નિભવાસસામ્। શ્રીવત્સાઙ્કિતવજ્રાણામઙ્ગુલીશૂલપાણિનામ્ ।। ૩૯.

મસ્તક પર મુક્તા મણિ ધારણ કરનાર, મેઘ જેવા વસ્ત્રો પહેરનાર, શ્રીવત્સ અને વજ્રના ચિહ્નવાળા, અંગૂઠા અને શૂલ હાથમાં ધરનાર એવા દેવતાઓ—

એવં દિશાનાં દેવાનાં રૂપેણોત્તમશાલિનામ્। તસ્ય પ્રાસાદમુખ્યસ્ય સ્તમ્ભેષૂત્તમશોભિષુ ।। ૩૯.

આ રીતે, દિશાદેવતાઓના ઉત્તમ સ્વરૂપો તે મહાન મહેલના સુંદર સ્તંભો પર ચિત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા.

સંયતાગ્નિમયીભિસ્તુ શ્રૃઙ્ખલાભિઃ પૃથક્પૃથક્। માયાસહસ્રં સિંહાનાં સુખં તત્ર નિવાસિનામ્ ।। ૩૯.

ત્યાં સિંહો, દરેકને આગથી બનેલી સાંકળથી અલગ-અલગ બાંધવામાં આવ્યા હતા અને તેઓ આરામથી રહેતા હતા.

સ્તમ્ભેઽપ્યપાસૃતાષષ્ટં(?) ત્ર્યમ્બકસ્ય નિવેશને। અથ તત્પ્રતિસંપૂજ્ય વાયોર્વાક્યં સુવિસ્મિતાઃ। ઋષયઃ પ્રત્યભાષન્ત નૈમિષેયાસ્તપસ્વિનઃ ।। ૩૯.

સ્તંભ પર, ત્ર્યંબકના નિવાસસ્થાને, છઠ્ઠો સિંહ પણ અલગ રાખવામાં આવ્યો હતો; પછી, તેનું યોગ્ય રીતે સન્માન કરીને, વૈમિશ્યના આશ્ચર્યચકિત ઋષિઓએ વાયુને પૂછ્યું.

ભગવન્સર્વભૂતાનાં પ્રાણ સર્વત્રગ પ્રભો। કે તે સિંહમહાભૂતાઃ ક્વ તે જાતાઃ કિમાત્મકાઃ ।। ૩૯.

હે ભગવાન, સર્વ જીવના પ્રાણ, સર્વત્ર વિહરતા પ્રભુ, એ મહાન સિંહ સ્વરૂપ જીવ કોણ છે? તેઓ ક્યાં જન્મ્યા અને તેમનું સ્વરૂપ શું છે?

સિંહાઃ કેનાપરાધેન ભૂતાનાં પ્રભવિષ્ણુના। વૈશ્વાનરમયૈઃ પાશૈઃ સંરુદ્ધાસ્તુ પૃથક્પૃથક્ ।। ૩૯.

કયા દોષના કારણે એ સિંહોને, સર્વ જીવના શક્તિશાળી પ્રભુએ, આગથી બનેલા બંધનથી અલગ-અલગ બાંધ્યા છે?

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા વાયુર્વાક્યં જગાદ હ । યદ્વૈ સહસ્રં સિંહાનામીશ્વરેણ મહાત્મના। વ્યપનીય સ્વકાદ્દેહાત્ક્રોધાસ્તે સિંહવિગ્રહાઃ ।। ૩૯.

વાયુએ તેમના પ્રશ્ન સાંભળીને કહ્યું: એ હજાર સિંહો મહાન ભગવાને પોતાના શરીરમાંથી ક્રોધથી બહાર કાઢ્યા અને તેઓ સિંહ સ્વરૂપે થયા.

ભૂતાનામભયં દત્ત્વા પુરાબદ્ધાગ્નિબન્ધને। યજ્ઞભાગનિમિત્તં ચ ઈશ્વરસ્યાજ્ઞયા તદા ।। ૩૯.

સર્વ જીવને નિર્ભયતા આપી, ભગવાનની આજ્ઞાથી, યજ્ઞમાં ભાગ મળવા માટે, પૂર્વે તેમને અગ્નિથી બનેલા બંધનમાં બાંધવામાં આવ્યા હતા.

તેષાં વિધાનમુક્તેન સિંહેનૈકેન લીલયા। દેવ્યા મન્યું કૃતં જ્ઞાત્વા હતો દક્ષસ્ય સ ક્રતુઃ ।। ૩૯.

નક્કી કરેલા નિયમ પ્રમાણે, એક સિંહે રમતમાં, દેવીના ક્રોધને જાણી, દક્ષનું યજ્ઞ વિનાશ કરી નાખ્યું.

નિઃસૃતા ચ મહાદેવ્યા મહાકાલી મહેશ્વરી। આત્મનઃ કર્મ્મસાક્ષિણ્યા ભૂતૈઃ સાર્દ્ધં તદાનુગૈઃ ।। ૩૯.

અને મહાદેવી મહાકાળી, મહેશ્વરી, પોતાના કર્મની સાક્ષી બની, પોતાના અનુયાયી ભૂતો સાથે બહાર આવી.

સ એષ ભગવાન્ક્રોધો રુદ્રાવાસકૃતાલયઃ। વીરભદ્રોઽપ્રમેયાત્મા દેવ્યા મન્યુપ્રમાર્જ્જનઃ ।। ૩૯.

આ એ ભગવાન ક્રોધ છે, જે રુદ્રનું નિવાસસ્થાન છે, અપરિમિત સ્વરૂપ વીરભદ્ર છે, અને દેવીના ક્રોધને શાંત કરનાર છે.

તસ્ય વેશ્મ સુરેન્દ્રસ્ય સર્વગુહ્યતમસ્ય વૈ। સન્નિવેશસ્ત્વનૌપમ્યો મયા વઃ પરિકીર્ત્તિતઃ ।। ૩૯.

તે દેવોના ઇન્દ્રના, સર્વથી ગુપ્ત એવા નિવાસનું વર્ણન મેં તમને કર્યું છે, જેની રચના અનન્ય છે.

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ યે તત્ર પ્રતિ વાસિનઃ। રમ્યે પુરવરશ્રેષ્ઠે તસ્મિન્વૈહાયભૂમિષુ ।। ૩૯.

હવે હું તમને એ લોકો વિશે કહેશ, જે તે સુંદર અને શ્રેષ્ઠ નગરમાં, આકાશમાં વસે છે.

નાનારત્નવિચિત્રેષુ પતાકાબહુલેષુ ચ। સર્વકામસમૃદ્ધેષુ વનોપવનશોભિષુ ।। ૩૯.

જે મકાનો વિવિધ રત્નોથી શોભાયમાન છે, ધ્વજોથી ભરપૂર છે, સર્વ ઇચ્છિત સુખોથી પરિપૂર્ણ છે અને વન-ઉપવનોથી શોભે છે—

રાજતેષુ મહાન્તેષુ શાતકૌમ્ભમયેષુ ચ। સન્ધ્યાભ્રસન્નિકાશેષુ કૈલાસપ્રતિમેષુ ચ ।। ૩૯.

જે મહાન અને તેજસ્વી મહેલો સોનાથી બનેલા છે, સાંજના વાદળ જેવા દેખાય છે અને કૈલાસ સમાન છે—

ઇષ્ટૈઃ શબ્દાદિભિર્ભાગૈર્યે ભવસ્યાનુસારિણઃ । પ્રાસાદવર પુષ્પેષુ તેષુ મોદન્તિ સુવ્રતાઃ ।। ૩૯.

જે ભવના અનુયાયી છે, તેઓ એ ઉત્તમ મહેલો અને સુગંધિત પુષ્પોમાં, ઇચ્છિત ધ્વનિ અને અન્ય આનંદમાં, આનંદથી વિહરે છે, હે સુવ્રત.

બ્રહ્મઘોષૈરવિરતાઃ કથાશ્ચ વિવિધાઃ શુભાઃ । ગીતવાદિત્રઘોષાશ્ચ સંસ્તવાશ્ચ સમન્તતઃ ।। ૩૯.

ત્યાં સતત બ્રહ્મના પવિત્ર ગીતો, અનેક શુભ કથાઓ, સંગીત અને વાદ્યના સુમધુર ધ્વનિ, તથા સર્વત્ર સ્તુતિના ગાન ગૂંજતા રહે છે.

સંહતાશ્ચૈવમતુલા નાનાશ્રયકૃતાસ્તથા। એવમાદીનિ વર્ત્તન્તે તેષાં પ્રાસાદમૂર્દ્ધનિ ।। ૩૯.

એમ કરીને અનેક પ્રકારના અનન્ય અને અદ્વિતીય સભાસમૂહો, વિવિધ સ્થળોથી ભેગા થયેલા, તેમના મહેલના શિખરે સતત યોજાતા રહે છે.

સહસ્રપાદઃ પ્રાસાદસ્તપનીયમયઃ શુભઃ। અનૌપમ્યૈર્વરૈ રત્નૈઃ સર્વતઃ પરિભૂષિતઃ ।। ૩૯.

એ મહેલ હજાર સ્તંભોવાળો, ચમકતો અને શુદ્ધ સોનાથી બનેલો છે, અને સર્વત્ર અનન્ય અને અમૂલ્ય રત્નોથી શોભાયમાન છે.

સ્ફટિકૈશ્ચન્દ્રસઙ્કાશૈર્વૈઢૂર્યમણિસમ્પ્રભૈઃ। બાલસૂર્યમયૈશ્ચાપિ સૌવર્ણૈશ્ચાગ્નિસમ્પ્રભૈઃ ।। ૩૯.

તે મહેલ ચાંદની જેવાં ઝળહળતા સ્ફટિકો, તેજસ્વી વૈડૂર્યમણિઓ, નવસૂર્ય જેવાં સોનાના આભૂષણો અને અગ્નિ સમાન તેજવાળા સોનાથી શણગારો છે.

ચુક્રુશુઋષયઃ શ્રુત્વા નૈમિષેયાસ્તપસ્વિનઃ। આપન્નસંશયાશ્ચેમં વાક્યમૂચુઃ સમીરણમ્ ।। ૩૯.

આ સાંભળીને નૈમિષારણ્યના તપસ્વી ઋષિઓના મનમાં સંશય જાગ્યો અને તેમણે પવનદેવને આ રીતે પ્રશ્ન કર્યો.

ઋષય ઊચુઃ।। કે તુ તત્ર મહાત્માનો યે ભવસ્યાનુસારિણઃ। અનુગ્રાહ્યતમાઃ સમ્યક્ પ્રમોદન્તે પુરોત્તમે। ઋષીણાં વચનં શ્રુત્વા વાયુર્વાક્યમથાબ્રવીત્ ।। ૩૯.

ઋષિઓએ પૂછ્યું: ત્યાં એવા મહાન આત્માઓ કોણ છે, જે ભવના અનુયાયી છે, સર્વોત્તમ કૃપાના પાત્ર છે અને શ્રેષ્ઠ નગરીમાં આનંદ પામે છે? ઋષિઓના આ શબ્દો સાંભળીને પવનદેવ બોલ્યા.

વાયુરુવાચ।। શ્રૂયતાં દેવદેવસ્ય ભક્તિર્યૈરનુકલ્પિતા। હ્રીમન્તઃ સૂર્જિતા દાન્તાઃ શૌર્યયુક્તા હ્યલોલુપાઃ ।। ૩૯.

પવનદેવ બોલ્યા: સાંભળો, જેઓએ દેવોના દેવ પર ભક્તિ સ્થાપી છે, જે લજ્જાશીલ, ઇન્દ્રિયજિત, શાંત, પરાક્રમી અને લોભરહિત છે.

મધ્યાહારાશ્ચ માત્રાશ્ચ હ્યાત્મારામા જિતેન્દ્રિયાઃ। જિતદ્વન્દ્વા મહોત્સાહાઃ સૌમ્યા વિગતમત્સરાઃ ।। ૩૯.

તેઓ મર્યાદિત ભોજન કરે છે, મળતી વસ્તુમાં સંતોષ પામે છે, આત્મામાં આનંદ પામે છે, ઇન્દ્રિયોને જીતેલા છે, દ્વંદ્વથી ઉપર છે, મહાન ઉત્સાહી છે, સૌમ્ય અને ઈર્ષ્યારહિત છે.