વાયુપુરાણમ્

અસિમાવેશ્ય ચાઙ્ગેષુ પાણ્ડુરામ્બર ધારિણી। ઉરશ્છદેન મહતા મૌક્તિકેન વિરાજિતા। ચતુર્ભુજા મહાભાગા વિજયા લોકસમ્મતા ।। ૩૯.

સફેદ વસ્ત્ર પહેરેલી, વિશાળ મુક્તામાળાવાળા ઉરછાદનથી શોભાયમાન, અંગો પર તલવાર રાખીને, ચાર હાથવાળી, મહાભાગ્યશાળી અને સર્વેમાં માન્ય વિજયા ત્યાં ઊભી હતી.

દેવ્યા આદ્યઃ પ્રતીહારી શ્રીરિવાપ્રતિમા પરા। વિભ્રાજતી સ્થિતા ચૈવ કૃત્વા દેવસ્ય ચાઞ્જલિમ્ ।। ૩૯.

દેવીની પ્રથમ સહાયિકા, શ્રી જેવી અનન્ય, તેજસ્વી અને દેવની સામે હાથ જોડીને ઊભી હતી.

તસ્યાઃ પૃષ્ઠાનુગાશ્ચાન્યાઃ સ્ત્રિયોઽપ્સરોગણાન્વિતાઃ। તાઃ ખલ્વભિનવૈઃ કાન્તૈરુપતિષ્ઠન્તિ શઙ્કરમ્ ।। ૩૯.

તેના પાછળ અન્ય સ્ત્રીઓ, અપ્સરાઓના સમૂહ સાથે, નવી કાંતિથી શોભાયમાન, શંકરજીની સેવા માટે હાજર હતી.

સર્વલક્ષણસમ્પન્ના વાદિત્રૈ રુપબૃંહિતાઃ। ઉપગાયન્તિ દેવેશં ગણા ગન્ધર્વયોનયઃ ।। ૩૯.

સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત, વાદ્યયંત્ર અને રૂપથી વધારેલી, ગંધર્વ અને અન્ય દેવગણો દેવોના સ્વામીની સ્તુતિ ગાઈ રહ્યા હતા.

અભ્યુન્નતો મહોરસ્કઃ શરન્મેઘસમદ્યુતિઃ। શોભતે નન્દમાનશ્ચ ગોપતિસ્તસ્ય વેશ્મનિ ।। ૩૯.

ત્યાં એક ગોપાળ, વિશાળ છાતીવાળો અને શરદના વાદળ જેવો તેજસ્વી, પોતાના ઘરમા આનંદથી ઝળકી રહ્યો હતો.

સ્કન્દશ્ચ સપરીવારઃ પુત્રોઽસ્યામિતવીર્ય્યવાન્। રક્તામ્બરધરઃ શ્રીમાન્વરામ્બુજદલેક્ષણઃ ।। ૩૯.

તેમનો પુત્ર, અપરિમિત બળવાળો સ્કંદ, પોતાના સમૂહ સાથે, લાલ વસ્ત્રો પહેરેલો, તેજસ્વી અને સુંદર કમળની પાંખડી જેવી આંખો ધરાવતો ઊભો હતો.

તસ્ય શાખો વિશાખશ્ચ નૈગમેયશ્ચ ચાષ્ટવાન્। વ્યપેતવ્યસનાક્રૂરાઃ પ્રજાનાં પાલને રતાઃ ।। ૩૯.

તેના શાખાઓ — વિશાખ અને નૈગમેય — પણ ત્યાં હાજર, દોષ અને ક્રૂરતા વિના, પ્રજાની રક્ષા માટે તત્પર હતા.

તૈઃ સાર્દ્ધં સ મહાવીર્ય્યઃ શોભતે શિખિવાહનઃ । વ્યાલક્રીડનકૈસ્તત્ર ક્રીડતે વિશ્વતોમુખઃ ।। ૩૯.

તેના સાથે મહાવીર્યવાન મયૂરવાહન સ્કંદ તેજથી ઝળકતો, સર્વત્રમુખવાળો ત્યાં સાપના રમકડાંથી રમતો હતો.

યે નૃપા વિભુધેન્દ્રાણાં કાઞ્ચનસ્ય પ્રદાયિનઃ। યે ચ સ્વાયતના વિપ્રા ગૃહસ્થા બ્રહ્મવાદિનઃ ।। ૩૯.

જે રાજાઓ દેવોના સ્વામીઓને સોનુ અર્પે છે, અને પોતાના સંસ્કારોમાં તત્પર એવા ગૃહસ્થ બ્રાહ્મણો છે—

ગૂઢસ્વાધ્યાય તપસસ્તથા ચૈવોઞ્છવૃત્તયઃ। એતે સભાસદસ્તસ્ય દેવેશસ્ય ચ સમ્મતાઃ ।। ૩૯.

જે ગુપ્ત રીતે અધ્યયન અને તપમાં લાગેલા છે, અને ઉંછવૃત્તિથી જીવન યાપન કરે છે—એ બધા દેવોના સ્વામીની સભામાં માન પામે છે.

મન્વન્તરાણ્યનેકાનિ વ્યવર્ત્તન્ત પુનઃ પુનઃ। શ્રૂયતાં દેવદેવસ્ય ભવિષ્યાશ્ચર્યમુત્તમમ્ ।। ૩૯.

અनेक મન્વંતરો વારંવાર વીતી ગયા; હવે દેવોના દેવના ભવિષ્યના અદભુત અને શ્રેષ્ઠ કાર્યો સાંભળો.

વ્યાઘ્રાશ્ચૈવાનુગાસ્તત્ર કાઞ્ચનાભાસ્તરસ્વિનઃ। સ્વચ્છન્દચારિણઃ સર્વે સ્વયં દેવેન નિર્મ્મિતાઃ।। ૩૯.

ત્યાં વાઘો, સોનાની જેમ તેજસ્વી અને ઉર્જાવાન, સ્વેચ્છાએ ફરતા—all દેવે પોતે સર્જેલા છે.

મૃત્યોર્મૃત્યુસમાસ્તે તુ યમદર્પાપહારિણઃ । વિભૂતિમપ્યસંખ્યેયાં કો ન ખલ્વભિધાસ્યતે ।। ૩૯.

મૃત્યુના પણ મૃત્યુરૂપ, યમરાજના અહંકારને દુર કરનાર, તેની અનંત વિભૂતિઓને કોણ ગણાવી શકે?

અતઃપરમિદં ભૂયો ભવેનાદ્ભુતમુત્તમમ્। ભૂતાનામનુકંપાર્થં યત્કૃતં તન્નિબોધત ।। ૩૯.

હવે વધુ એક અદ્ભુત અને શ્રેષ્ઠ ઘટના સાંભળો, જે સર્વ જીવ પર દયા રાખીને કરવામાં આવી હતી.

મન્દરાદિપ્રકાશાનાં બલેનાપ્રતિમૌજસામ્। હારકુન્દેન્દુવર્ણાનાં વિદ્યુદ્વનનિનાદિનામ્ ।। ૩૯.

મંદર અને અન્ય પર્વતો જેવું તેજ ધરાવતા, અસાધારણ બળવાળા, હાર, કુંડળ અને ચાંદની જેવું તેજ ધરાવતા, અને વીજળી જેવી ગર્જના કરતા દેવતાઓની શક્તિથી—

ચૂડામણિધરાણાં વૈ મેઘસન્નિભવાસસામ્। શ્રીવત્સાઙ્કિતવજ્રાણામઙ્ગુલીશૂલપાણિનામ્ ।। ૩૯.

મસ્તક પર મુક્તા મણિ ધારણ કરનાર, મેઘ જેવા વસ્ત્રો પહેરનાર, શ્રીવત્સ અને વજ્રના ચિહ્નવાળા, અંગૂઠા અને શૂલ હાથમાં ધરનાર એવા દેવતાઓ—

એવં દિશાનાં દેવાનાં રૂપેણોત્તમશાલિનામ્। તસ્ય પ્રાસાદમુખ્યસ્ય સ્તમ્ભેષૂત્તમશોભિષુ ।। ૩૯.

આ રીતે, દિશાદેવતાઓના ઉત્તમ સ્વરૂપો તે મહાન મહેલના સુંદર સ્તંભો પર ચિત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા.

સંયતાગ્નિમયીભિસ્તુ શ્રૃઙ્ખલાભિઃ પૃથક્પૃથક્। માયાસહસ્રં સિંહાનાં સુખં તત્ર નિવાસિનામ્ ।। ૩૯.

ત્યાં સિંહો, દરેકને આગથી બનેલી સાંકળથી અલગ-અલગ બાંધવામાં આવ્યા હતા અને તેઓ આરામથી રહેતા હતા.

સ્તમ્ભેઽપ્યપાસૃતાષષ્ટં(?) ત્ર્યમ્બકસ્ય નિવેશને। અથ તત્પ્રતિસંપૂજ્ય વાયોર્વાક્યં સુવિસ્મિતાઃ। ઋષયઃ પ્રત્યભાષન્ત નૈમિષેયાસ્તપસ્વિનઃ ।। ૩૯.

સ્તંભ પર, ત્ર્યંબકના નિવાસસ્થાને, છઠ્ઠો સિંહ પણ અલગ રાખવામાં આવ્યો હતો; પછી, તેનું યોગ્ય રીતે સન્માન કરીને, વૈમિશ્યના આશ્ચર્યચકિત ઋષિઓએ વાયુને પૂછ્યું.

ભગવન્સર્વભૂતાનાં પ્રાણ સર્વત્રગ પ્રભો। કે તે સિંહમહાભૂતાઃ ક્વ તે જાતાઃ કિમાત્મકાઃ ।। ૩૯.

હે ભગવાન, સર્વ જીવના પ્રાણ, સર્વત્ર વિહરતા પ્રભુ, એ મહાન સિંહ સ્વરૂપ જીવ કોણ છે? તેઓ ક્યાં જન્મ્યા અને તેમનું સ્વરૂપ શું છે?

સિંહાઃ કેનાપરાધેન ભૂતાનાં પ્રભવિષ્ણુના। વૈશ્વાનરમયૈઃ પાશૈઃ સંરુદ્ધાસ્તુ પૃથક્પૃથક્ ।। ૩૯.

કયા દોષના કારણે એ સિંહોને, સર્વ જીવના શક્તિશાળી પ્રભુએ, આગથી બનેલા બંધનથી અલગ-અલગ બાંધ્યા છે?

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા વાયુર્વાક્યં જગાદ હ । યદ્વૈ સહસ્રં સિંહાનામીશ્વરેણ મહાત્મના। વ્યપનીય સ્વકાદ્દેહાત્ક્રોધાસ્તે સિંહવિગ્રહાઃ ।। ૩૯.

વાયુએ તેમના પ્રશ્ન સાંભળીને કહ્યું: એ હજાર સિંહો મહાન ભગવાને પોતાના શરીરમાંથી ક્રોધથી બહાર કાઢ્યા અને તેઓ સિંહ સ્વરૂપે થયા.

ભૂતાનામભયં દત્ત્વા પુરાબદ્ધાગ્નિબન્ધને। યજ્ઞભાગનિમિત્તં ચ ઈશ્વરસ્યાજ્ઞયા તદા ।। ૩૯.

સર્વ જીવને નિર્ભયતા આપી, ભગવાનની આજ્ઞાથી, યજ્ઞમાં ભાગ મળવા માટે, પૂર્વે તેમને અગ્નિથી બનેલા બંધનમાં બાંધવામાં આવ્યા હતા.

તેષાં વિધાનમુક્તેન સિંહેનૈકેન લીલયા। દેવ્યા મન્યું કૃતં જ્ઞાત્વા હતો દક્ષસ્ય સ ક્રતુઃ ।। ૩૯.

નક્કી કરેલા નિયમ પ્રમાણે, એક સિંહે રમતમાં, દેવીના ક્રોધને જાણી, દક્ષનું યજ્ઞ વિનાશ કરી નાખ્યું.

નિઃસૃતા ચ મહાદેવ્યા મહાકાલી મહેશ્વરી। આત્મનઃ કર્મ્મસાક્ષિણ્યા ભૂતૈઃ સાર્દ્ધં તદાનુગૈઃ ।। ૩૯.

અને મહાદેવી મહાકાળી, મહેશ્વરી, પોતાના કર્મની સાક્ષી બની, પોતાના અનુયાયી ભૂતો સાથે બહાર આવી.

સ એષ ભગવાન્ક્રોધો રુદ્રાવાસકૃતાલયઃ। વીરભદ્રોઽપ્રમેયાત્મા દેવ્યા મન્યુપ્રમાર્જ્જનઃ ।। ૩૯.

આ એ ભગવાન ક્રોધ છે, જે રુદ્રનું નિવાસસ્થાન છે, અપરિમિત સ્વરૂપ વીરભદ્ર છે, અને દેવીના ક્રોધને શાંત કરનાર છે.

તસ્ય વેશ્મ સુરેન્દ્રસ્ય સર્વગુહ્યતમસ્ય વૈ। સન્નિવેશસ્ત્વનૌપમ્યો મયા વઃ પરિકીર્ત્તિતઃ ।। ૩૯.

તે દેવોના ઇન્દ્રના, સર્વથી ગુપ્ત એવા નિવાસનું વર્ણન મેં તમને કર્યું છે, જેની રચના અનન્ય છે.

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ યે તત્ર પ્રતિ વાસિનઃ। રમ્યે પુરવરશ્રેષ્ઠે તસ્મિન્વૈહાયભૂમિષુ ।। ૩૯.

હવે હું તમને એ લોકો વિશે કહેશ, જે તે સુંદર અને શ્રેષ્ઠ નગરમાં, આકાશમાં વસે છે.

નાનારત્નવિચિત્રેષુ પતાકાબહુલેષુ ચ। સર્વકામસમૃદ્ધેષુ વનોપવનશોભિષુ ।। ૩૯.

જે મકાનો વિવિધ રત્નોથી શોભાયમાન છે, ધ્વજોથી ભરપૂર છે, સર્વ ઇચ્છિત સુખોથી પરિપૂર્ણ છે અને વન-ઉપવનોથી શોભે છે—